Ondersteboven Binnenstebuiten

Nee hoor, ik hoef niets

2012-02-07T22:13:00.000+01:00

Ik wandel door Utrecht, ben gestrand op een doordeweekse dag. Overal winkels. Soms van dezelfde wel twee of drie keer een filiaal, op steenworp afstand van elkaar. Overal kan ik dingen kopen. Alles kan ik kopen. Alles behalve de gelukkige en of ontklede dames en heren die op meer dan levensgrote afbeeldingen aanprijzen wat en waar ik moet kopen.

Niet dat er heel veel mensen zijn om dingen te kopen. Het is een doordeweekse dag. Dan werken mensen. In elk geval de mensen die nog geld verdienen waarmee ze iets kunnen kopen. Die mensen komen pas in het weekend. Of op koopavond. Als de vaste krachten niet werken, maar juist de studenten.

Niet helemaal waar natuurlijk, want er zijn altijd wel mensen die wel vrij hebben. Of doen of ze vrij hebben. Maar zo 's ochtends kan ik rustig een uur een gesprek voeren met de winkelbediende terwijl er vrijwel geen andere klanten langskomen. Laat staan dat er iets wordt gekocht. Het kan vast wel uit. Anders was de winkel er niet meer. Dus vanmiddag zal het wel aantrekken met de klandizie, of wellicht compenseren de verkopen van de koopavonden en zaterdagmiddagen voor de rest van de week.

Overal staan spulletjes uitgestald. Stapels voorwerpen. Modieuze kledingstukken, design snuisterijen, electronisch speeltuig, boekerijen, drinkerijen, eterijen. Overal worden stil of minder stil waren aangeprezen. Met of zonder ontblote foto's. Wat mooi! Koop mij! Koop dit! Koop nog meer! Eigenlijk is de binnenstad veranderd in een grote continue middeleeuwse jaarmarkt.

Zoveel mensen die waren hebben gemaakt. Ook in het verre buitenland. Zoveel die het hier aanprijzen. Zoveel die concurreren om (mijn) tijd en aandacht. Allemaal om een beetje geld, of veel geld, en wat waardering te krijgen. Geld waarmee ze op diezelfde jaarmarkt, die bijna elke dag is, weer andere dingen kunnen kopen, van anderen. Anderen die ook aanprijzen, voor een beetje geld en aandacht. Om weer dingen te kunnen kopen...

Ik koop alleen niets. We hebben elkaar thuis beloofd deze maand niets te kopen, behalve als het nodig is voor onderhoud. Ik heb niets nodig. Ook niet wat ik misschien wel zou willen. Ik hoef het niet te kopen. Ik hoef het niet te willen. Ik hoef er geen tijd voor te maken in mijn dag, geen ruimte in mijn huis. Ik hoef niet. Ik ben blij.

En toch zijn Griekse Schulden Lucratief

2011-07-01T21:30:00.004+02:00

Het Griekse parlement heeft eindelijk beslist. Met een krappe meerderheid. Bezuinigen moet dan maar, en verkopen van publieke instellingen ook. Zelfs al gaan Griekse burgers in grote getale al tijden de straat op in protest, en werkt de oproerpolitie overuren. Want, Griekenland kan anders haar schulden niet aflossen. Of eigenlijk, de rente daarover niet betalen. Want die rente is fors.

Op de vrije markt wordt voor een twee-jarige lening aan Griekenland nu meer dan 25% per jaar betaald. Op straat zou zo'n lening woeker heten. Alles behalve eerlijk. Zelfs de 16, 17, 18% die enkele maanden terug werd gebruikt om mee te dreigen was al onmogelijk hoog. Als je 18% op de volle 340 miljard euro schulden zou moeten opbrengen, kom je aan bijna 6000 euro rente per Griek, per jaar. Knap als je dan ook nog aan aflossen van je eigen hypotheek toekomt.

En waar gaat die rente dan heen? Naar de beleggers in Griekse schulden. Banken, hedge funds, verzekeraars, pensioenfondsen. Want die nemen de risico's, zo is het idee. De Grieken die op straat protesteren namen die risico's niet. Die dragen alleen maar de ingeschatte kosten van dat risico. Dat die hoog zijn is dan maar jammer voor ze.

Gelukkig springt Europa bij, en geeft tientallen miljarden als een goedkopere lening. De vrije markt hoeft maar een deel van de nieuwe leningen uit te schrijven. Maar, hier gebeurt iets grappigs.

Stel dat de vrije markt beleggers uitlenen tegen 20%, en dat de komende tien jaar kunnen volhouden, dan krijgen ze drie keer hun inleg terug in die tien jaar. Als ze dus met 25 miljard bijspringen, maken ze al 50 miljard van de Europese hulp op, gewoon aan rente. Als de rente opstapelt wordt het nog meer. Dus een fors deel van de bailout gaat linea recta naar de private investeerders.

Als die private investeerders nu onze pensioenfondsen zijn, dan komt het geld vanzelf bij ons terug. Wij betalen als rijkere Europeanen met onze belasting aan de Grieken. Onze pensioenfondsen vragen die bailout weer terug in de vorm van vette rente. En geen Griek die er een cent van hoeft te zien. En de echte risico's zijn met zo'n gegarandeerde bailout niet eens hoog, veel minder dan 25%. Grappig, he?

Wel jammer dat de Griek op straat er letterlijk de schuld van krijgt.

Eén Treinrit, Twee Werelden

2011-06-25T10:27:00.000+02:00

“De vrouw en kinderen van een machinist mochten altijd, altijd gratis met de trein mee”.
Ze vertelt heel trots aan de puberende jongens die bij haar zijn. Ik denk dat ze hun oma is, hoewel het niet aan haar af te zien is dat ze die leeftijd al heeft. De jongens luisteren maar met een half oor.
“En weet je wat ik mocht? Hoorde je me? Weet je wat ik mocht? Ik mocht twee-keer-per-jaar naar Frankrijk met de trein! Zomaar!”

Ze klinkt ook alsof ze daar best een tijdje gewoond heeft. Met een licht Frans accent. De eerste jongen is al afgehaakt en verdwijnt uit mijn gezichtsveld tussen de treinstoelen. De andere zakt nog meer als een ontevreden zoutzak tegen het raam aan. Oma blijft dapper de aandacht trekken.

“Weet je dat mijn neefje pas op zijn elfde voor het eerst met de trein ging? Dus het is ook helemaal niet raar om voor het eerst met de trein te gaan als je al zo oud bent!” De jongen probeert een lichte glimlach te onderdrukken. Raak.
“Maar ik ben al bijna dertien” mompelt hij zo ontevreden mogelijk.
“Nou, je bent twaalf, en het verschil tussen elf en twaalf is niet zo groot. Dus! Helemaal niet vreemd!”
“Ik heb wel in een metro gezeten”
“Oh, echt, waar dan? In welke stad?”
“Pfff. New York.” Hij grijnst toch wel een beetje trots.
“Zooo. Niet zomaar een stad. Zal ik je een geheimpje vertellen? De laatste keer dat ik in een metro zat was in... Bangkok! Dus we hebben allebei in een wereldstad in de metro gezeten!

Het jongetje verbergt zijn tevreden grijns.

Ik vraag me intussen af hoe dit joch al bijna dertien is en nog nooit in een Nederlandse trein had gezeten. Maar wel in een metro in New York. Altijd met de auto gegaan? Zijn zijn ouders dan ook zo rijk? Of heeft dat er niets mee te maken? Stel dat hij een kind van heel rijke ouders is, en altijd in de watten gelegd. Of juist in een spartaanse Mercedes, maar dan wel de beste. Dan is dit voor het eerst dat hij ziet hoe “gewone” mensen in de tweede klas reizen.

Hoe dan ook. Hij komt blijkbaar uit een heel andere wereld, dan de forensen om me heen. En veel rijken leven inderdaad ook in een heel andere wereld. Toch wel goed van oma dan, om die twee werelden een beetje dichterbij elkaar te brengen. En het zo stoer te maken.

Hoera! Nog meer Miljonairs!

2011-06-24T08:49:00.002+02:00

Ra ra hoe kan dat nu. Afgelopen jaar zijn er wereldwijd 8,3% meer miljonairs bij gekomen. In Nederland alleen al zijn er 113000. En dat terwijl de kranten alleen maar vol staan over bezuinigingen. Hoe komen die miljonairs dan aan het geld? Het was toch overal op.

Wat voor goede dingen zouden de miljonairs voor ons allemaal gedaan hebben om zoveel geld te verdienen? Hebben ze het wel verdiend? Sommigen vast wel.

Samen hebben de miljonairs ongeveer 42 biljoen dollar aan vermogen. Dat is bijna drie keer de Amerikaanse staatsschuld. Misschien heeft de hele wereld bij elkaar wel net zoveel staatsschulden als de miljonairs aan vermogen hebben. Grappig. Zouden ze ons in één keer uit kunnen kopen.

Maar ja, ik weet niet of de miljonairs dat wel voor ons willen doen. Wie weet werkt dat helemaal niet zo, financieel. Misschien zijn ze ook wel bang dat wij niet meer willen werken, als wij geen schulden meer moeten aflossen, en geen rente betalen. Of misschien hebben ze zelf ook wel grote schulden, die ze anders niet kunnen afbetalen. Al weet ik dan niet precies aan wie.

Wat kopen die miljonairs eigenlijk wel? Mooie auto's, huizen, juwelen, exquise eten, jachten, prive vliegtuigen, antiek en kunst... Jammer, dat maak ik niet en heb ik niet. Zouden ze ook nog een filmpje of column van mij willen kopen? Zij hebben nog wel geld in deze tijd van bezuiniging. Meer broodjes van de bakker hebben ze vast niet nodig. Je kunt er maar zoveel van eten. Bakker hoef ik dan niet te worden. Ook niet voor arme mensen, want die hebben straks toch geen geld.

Of nee, wacht, misschien willen de miljonairs wel broodjes kopen voor de niet-miljonairs, om aan hen uit te delen. Om een beetje te werken aan een positief imago: “Miljonairs zijn ook o.k.”

Atoomstroom stop je niet zomaar

2011-06-22T20:00:00.000+02:00

Angela Merkel – en andere geschrokkenen – willen toch liever niet door met atoomstroom. Dat snap ik. Want hoewel de kans op een Tsunami hier iets kleiner is, zou een atoomramp hier minstens zo erg uitpakken als nu is gebeurd in Japan. Dus de kerncentrales gaan dicht blijven in Duitsland. De enigen die daar echt niet blij mee zijn, zijn de energiebedrijven die al hebben geinvesteerd in de huidige kerncentrales.

Zoals Vattenfall (betekent in het Zweeds nota bene “Waterval” – lekker verwarrend), E.on, EnbW en RWE. Vattenfall zegt afgelopen jaar nog twee derde miljard euro in de te sluiten centrales gepompt te hebben. Ongeveer de helft van een kwartaalwinst van het bedrijf. Natuurlijk, als hun centrales niet door mogen hoeven ze ook geen uranium-belasting meer te betalen. Maar dat andere geld zijn ze dan kwijt – want geen atoomstroom-inkomsten meer. En zeker geen atoomstroom-winsten. Dat vinden ze niet eerlijk. En de rechters geven hen al gelijk. Want de staat gaat met het besluit in tegen de in de grondwet vastgelegde eigendomsrechten van de energiebedrijven.

Tja. Dat is wel een probleem. Eigendom. Want de grondwet is ook heilig. Dan toch maar doorgaan? En wachten tot het een keer echt mis gaat? Kan ook.

Of vergoeden we de energiebedrijven voor hun investeringen, zelfs al kunnen wij er ook niet zoveel meer mee behalve een “Wunderwasserland speelparadijs in een oude kerncentrale” van maken? Dat zou wel kunnen, afkopen. En dat is ook waarschijnlijk het minimum waarop de energieleveranciers nu aansturen.

Waar halen we het geld dan vandaan? Omdat we al moeten bezuinigen? Tja. Dat is ook een probleem. Toch maar doorgaan dan? En wachten tot...

Ach. Als we oorlog moesten voeren, dan zouden we het geld gewoon bijdrukken. Dan zouden we de verliezen uiteindelijk wel verhalen op de verliezer van de oorlog. En als die het dan niet meer had, dan drukten we wel weer geld bij in Marshall-hulp, om ze er weer bovenop te helpen. Dus het geld blijft dan gewoon uit het niets bij gedrukt. We werken er wel voor, dat wel.

Is onze behoefte aan schone, veilige energie niet ook te zien als een oorlog? Of in elk geval als een strijd? Maar dan eentje die niet tegen iemand is, maar voor ons allemaal? Juist Duitsland snapt het nu al. Dit is wel een goede strijd.

En Wat Kosten de Commerciële Netten Ons?

2011-06-07T21:48:00.002+02:00

De publieke omroepen kosten ons per dag, per persoon ongeveer 13,7 cent. Per gezin twee kwartjes. Reken maar uit: 800 miljoen budget, gedeeld door 16 miljoen Nederlanders, gedeeld door 365 dagen. Drie televisiezenders krijgen we daarvoor. Kost minder dan het kabelabonnement of het televisietoestel zelf. Ik was nog even vergeten te zeggen dat de radiozenders en overkoepelende organisatie ook uit die 13 en halve cent gaan. Anderhalve cent voor de radio, twee-en-half voor organisatie. En negen voor de tv.

Hogerop is bedacht dat het goedkoper moet.

Hoeveel kosten de commerciële zenders ons eigenlijk? Je kunt zeggen dat die zichzelf bedruipen. Maar dat is niet echt waar. Want die zenders halen hun budget uit advertentie-inkomsten – commercials dus – en sponsoring. Die betalen wij uiteindelijk ook, door de producten te kopen waar die tv-spots voor gemaakt zijn. Dat reclamebudget zit gewoon in de prijs van je colaatje of volksbolide verwerkt.

Dus, wij betalen ook de omzet van de commerciële zenders, met z'n allen. Voor SBS (SBS6, NET5, Veronica) was dat in 2009 14% van 2,8 miljard, dus 392 miljoen. Voor RTL was het in 2010 476 miljoen. Samen is dat 868 miljoen. Daar is dan nog niet het maken van de commercials bij geteld. Want dat betalen wij wel – indirect in de productprijzen – maar de zenders niet. Moeilijk om dat bedrag te schatten, maar ik denk dat je gerust nog eens eenzelfde bedrag kunt rekenen als wat de zenders toucheren.

Eurosport, Discovery en National Geographic vergeet ik even voor het gemak. Dat het cijfer voor SBS wat ouder is en ook Belgie betreft ook even. Maar samen kosten de commerciëlen ons dus ruw geschat rond 1,7 miljard. Op 16 miljoen Nederlanders is dat 107 euro per jaar. Of 30 cent per dag per persoon. Ruim een euro per dag per gezin. Het dubbele van de publieken. We betalen het geld alleen aan iemand anders, en op een iets andere manier.

In plaats van een omroep-lidmaatschap of kijkgeld kopen we dan af en toe een colaatje met reclame-opslag.

Omroepen Kosten Minder dan Drinkwater

2011-06-01T23:46:00.001+02:00

Er is pas druk onderhandeld door de omroepen. Er zijn er namelijk te veel, is van bovenaf besloten. Want de omroepen kosten te veel geld. Of eigenlijk is er te weinig geld, want dat is overal ineens op. En dus is er ook te weinig om alle omroepen op dezelfde voet te blijven subsidiëren. In ieder geval moet het aantal terug. En daarom gaan omroepen samen doen, en fuseren. Want omroepen die hun best doen houden – misschien – meer over.

Maar dan, wat kosten de publieke omroepen en het hele gelaagde bolwerk er omheen de Nederlandse burger nu echt, per persoon?

Volgens het laatste cijfer dat ik kan vinden is het budget bijna 800 miljoen. Gedeeld door 16 miljoen potentiële belastingbetalers? Vijf tientjes per jaar per Nederlander. Dat is minder dan 14 cent per persoon per dag. En daar krijg je drie netten aan programma's voor. Kost minder dan het drinkwater waarmee je je bad vol gooit, 120 liter daarvan is al gauw 15 cent.

Per gezin kost de publieke televisie pakweg 50 cent per etmaal. Nog steeds drie netten aan niet commerciële keus. Veel goedkoper dan een bioscoopje. Goedkoper dan het kabelabonnement of het televisietoestel zelf. Goedkoper dan de blue ray-speler. Valt eigenlijk nog best mee, toch?

Huidig kabinet zou daar graag 200 miljoen op bezuinigen. Dat scheelt al gauw 15 cent per gezin per dag. Of twaalf en halve euro per persoon per jaar. Die krijgen we natuurlijk niet, want dat moet naar het begrotingstekort. Maar als we die nu wel terug kregen konden we daar net een DVD voor kopen, of twee in de aanbieding. Leuke compensatie, voor het wellicht verliezen van een heel televisienet.

Banken doen niet aan Monetaire Politiek

2011-05-30T12:32:00.003+02:00

Banken doen aan geld verdienen. Ze zijn er niet in het spel om te zorgen dat onze economie gesmeerd loopt. Dat is alleen een zijeffect. Tijdens het opblazen van de bubbels helpen ze de economie, tijdens het leeglopen er van schaden ze de economie. Jammer dan. Dat is ook niet de taak van een bank.

Nee, een bank is er om geld te verdienen. Het is een bedrijf. En een bank verdient geld met rente vangen, en met premies. Niets anders. Dus de rente moet liefst zo hoog mogelijk zijn bij het uitlenen, en zo laag mogelijk bij het inlenen. En de premies moeten liefst zo hoog, zo vaak en zo veel mogelijk zijn. En de heen en weer geschoven bedragen waarover rente en premie berekend wordt moeten liefst zo groot mogelijk zijn. Want een percentage van een grotere som is ook groter. Zo simpel ligt het.

En rente verdien je over schulden. Dus voor een bank is het goed als er veel schulden zijn. Aan de bank dan, wel te verstaan. Op een aflossing verdient een bank niet. Op een rentebetaling wel.

Nu is een situatie ontstaan waarbij er veel schulden zijn. Maar niet alleen aan de bank, maar vooral ook van de bank – aan andere banken. En dat laatste schiet voor een bank niet op. Banken willen van hun schulden af. Hun schulden aan anderen dan. De schulden van anderen aan hen moeten juist blijven.

Of die schulden enigszins reëel zijn doet er niet toe. Of de schulden werkelijk betaald kunnen worden doet er niet toe. Of ze betaald worden – dat wel. Of het kan? Welnee.

Als de overheid bijspringt en bezuinigt? Prima! Als we met z'n allen ontslagen worden en toch meer moeten verdienen? Prima! Wel huizen moeten kopen en geen geld kunnen lenen? Graag! Niet het probleem van de bank.

De taak van een bank is overleven. Winst maken en verlies voorkomen. En dat doet ze zoals het nu is door de schuldenlast voor anderen zo hoog mogelijk te houden. En de rente daarover ook zo hoog mogelijk. Zo lang wij met z'n allen maar ja en amen zeggen is dat voor de bank prima.

Een bank is de eerste plaats uit op zijn eigen hachje. Dat is niet fout. Dat is logisch. Maar we moeten dan ook niet verwachten dat een bank uit zichzelf de beste oplossing voor onze gezamenlijke problemen zal aandragen. Dat is niet haar taak.

Laten we van Fair Trade een Pleonasme maken

2011-05-28T12:31:00.002+02:00

Prachtig idee. Een van de mooie ideeën en teksten die de laatste weken allerlei reclameborden sieren. Voor een ideële, en ook commerciële instelling. Laten we van Fair Trade een Pleonasme maken.

Maar, wat is een pleonasme ook alweer? Ik ben de taal aardig machtig, maar ook bij mij duurde het toch nog een hartslag voor ik weer wist wat het betekende. Pleonasme is dat je iets dubbelop zegt. Twee keer hetzelfde. In dit geval dat Fair en Trade hetzelfde zouden betekenen. Dus eigenlijk staat er: Laten we Alle Trade Fair maken.

Misschien had ook iedereen het dan gesnapt. Ook oma van op de hoek. Ook Mien Dobbelsteen. Ook de Turkse bakker. Ook de immigrante uit Cuba – hoewel juist zij het waarschijnlijk wel wist. Ook de schilder. En ook alle andere mensen die een gewoon vak doen en vooral gewoon zijn.

Misschien verkoopt het idee dan ook wel beter. Eerlijke handel. Schone energie. Fijn leven. Als die grote “andere” bevolkingsgroep het ook mag snappen. En niet alleen de hoogopgeleide mensen met een ideaal. Want gewone mensen met wat minder opleiding hebben ook best idealen. En ze zijn ook best slim. Ze kennen alleen wat minder moeilijke woorden.

Dus voor de volgende keer: “Laten we zorgen dat alle handel echt eerlijk wordt.” Of zoiets.

Moeder van een Vriend

2011-05-26T12:28:00.001+02:00

Er zijn heel veel mensen gekomen. De meeste ken ik niet, die komen waarschijnlijk uit de “tuin”. De volkstuintjes waar ze zo vaak mogelijk bivakkeerde, samen met haar man. Maar er zijn ook veel van mijn eigen vrienden, die kenden haar ook. Of ze zijn er nu voor haar zoon, die een goede vriend van ons is.

Ze was geliefd. Nee, ze is geliefd. Nog steeds. Want veel mensen zijn erg van slag af. En dat komt niet alleen door de fijne, voor mij onverwachte keus van muziek. Pa troost zoon. Zoon troost pa. Een meisje achter hen, ik weet niet wie, is in tranen.

Vaak dachten we wel onderling, dat het goed zou zijn als ze haar zoon los zou kunnen laten. En hij haar. Het leek soms wel alsof zij geen bestaansrecht had als ze niet voor hem kon zorgen, en hij geen bestaansrecht had als er niet voor hem gezorgd moest worden. Er ging dan ook altijd wel iets mis met hem, of met zijn gezondheid. Zo was zijn moeder weer ergens goed voor. En hij, ontslagen van alle verantwoordelijkheid, behalve een afhankelijke zoon te zijn voor zijn moeder, was ook weer ok.
Dat leek ons helemaal niet gezond. Wel heel lief. Maar niet gezond.

Nu begrijp ik dat zij haar as over zee wil laten uitstrooien. Want dan is er geen plek op het land, waar een aandenken van haar overlijden blijft. Niemand hoeft daar aan herinnerd te worden. Niemand hoeft zich schuldig, verdrietig of verantwoordelijk te voelen. Ze wist dat ze moest loslaten. Misschien was het wel een voortdurend dilemma. Voor iedereen willen zorgen, en er ook zijn – dat was zo, want de zaal zit vol. En tegelijk geen last willen zijn, los willen laten.
Volgens mij is het haar gelukt. Zorgen en loslaten. Nu wij nog.

Blokkendoos van Macht

2011-02-03T21:35:00.000+01:00

Pia Dijkstra is vandaag boos in de krant. Ze verdenkt ons kabinet Rutte er van geheime afspraken gemaakt te hebben met de SGP. Over abortus enzo. In ruil voor stemmen en steun. “He?”, denk ik eerst even, “maar de SGP is toch helemaal niet zo groot?”.

Wat heeft Rutte daar nu aan? SGP denkt met je mee. Leuk. Maar waarom de andere kant op? De grootste partij wint,toch? En als je je aan die kleintjes wilt storen, waarom zou je dan met SGP mee gaan? Waarom dan niet met Pia en de D'66, of Groen Links, of Groen Rechts?

Je kunt toch ook leuk populistisch zijn? Of zie ik dat nu verkeerd? Maar eigenlijk weet ik inmiddels wel iets beter. Kleine partijtjes kunnen in ons blokkenstelsel van macht veel uitmaken. Want dat zijn het eigenlijk echt machtsblokken en blokjes. Een soort blokkendoos.

En bij elke stemming wint de hoogste blokkentoren. Dan kan een klein blokje dus best uitmaken, als de twee hoogste torens zonder dat blokje vrijwel even hoog zijn. Een “Swing vote”. Dat is dan stiekem een machtig klein blokje, zo ineens. De Armeens-Britse zakenman Gulbenkian bepaalde zo ooit hoe de olie van Iraq en Saudi Arabie werd verdeeld. Zelf hield hij maar 5% van de aandelen, terwijl de rest naar de nu grootste oliemaatschappijen ging. Vijf procent. Niet veel. Maar als de anderen het oneens waren kon hij besluiten welke kant het op ging. En rijk werd hij in elk geval. Maar dat is iets anders.

Natuurlijk is de macht van zo'n blokje er alleen als een partij ook echt als één blok stemt. En een coalitie, geheim of niet, werkt alleen maar als alle partijen van de coalitie ook gelijk stemmen. De hoogste toren krijg je alleen als je blokken stevig genoeg zijn, en als al jouw blokken ook aan jouw toren stapelen. Een stevige coalitie is dus zoiets als een stevige blokkendoos.

Andere blokjes in jouw doos lokken om je zin te krijgen, tegen beloftes ook hen eens te helpen is heel logisch. Ook als dat eigenlijk tegen je eigen partij-agenda in zou gaan. Moet je niet al te snel toegeven dan, natuurlijk.

Politiek kan zo belangrijker worden dan de zaak waarover gestemd wordt. Vaak zelfs. Soms vind ik dat wel jammer. Misschien politici in de blokkendoos ook wel.

Of Dijkstra gelijk geeft, weten we nu nog niet. Misschien heeft Rutte inderdaad wel afspraken gemaakt met de SGP. “Zeg eh... als jullie nou gewoon lekker met ons mee doen, en steeds voor onze voorstellen stemmen zolang ze door de Bible belt kunnen, dan eh... doen wij iets leuks voor jullie als een anti-abortus-wet voorkomt”. Dat zou inderdaad best kunnen. Misschien doet Rutte daarom inderdaad afhoudend als het abortus of ivf betreft. Houd SGP maar te vriend.

Maar het zou ook kunnen dat Rutte helemaal nog geen afspraak rond heeft. En dat hij alleen maar niet géén afspraak heeft gemaakt. Niet – geen. Dat is al bijna wel. SGP blij. VVD blij. CDA blij. PVV blij. Kabinet blij. Dijkstra boos. Maar al het er eenmaal op aankomt, dan heeft niemand een poot om op te staan. Mooi toch?

Gratis!

2010-11-16T14:00:00.002+01:00

Hij doet het niet. Hulpeloos kijk ik naar de chauffeur van de bus.
“De OV-chipkaart doet het niet”, zeg ik.
Even kijkt hij me verbaasd aan.
“In de stad is het gratis”, zegt hij.

Ik ben in Alkmaar. Op één van de laatste dagen van het steeds weer verlengde experiment met gratis openbaar stadsvervoer. Ik hoef dus niet te betalen. Dat is wel fijn. En een beetje vreemd. Daar zit ik in een schone bus – van binnen dan – die me zomaar een half uur lopen gaat besparen. En ik betaal niets, alleen een beetje vriendelijkheid.

Ooit las ik daar wel een boekje over, van Dr. Michel van Hulten. Hij vocht jaren lang, ook in de kamer, voor gratis openbaar vervoer, en rekent ons voor dat het ons heel veel kan opleveren. Het leidt tot meer gebruik van openbaar vervoer, en geeft dus minder vervuiling en files. Maar ook in financieel opzicht. Het hele OV-chipkaart systeem, met bijbehorende poortjes, controle-apparaatjes, oplaadpunten en verkooppunten hoef je dan ook niet meer te betalen.

Echt gratis is het natuurlijk nooit. Je betaalt zo'n gemeenschappelijk vervoer toch uit belastingen. Net als dat met onze snelwegen gebeurt. Dus je betaalt dan vooraf – of achteraf, met je belasting. Maar als je instapt niet meer. Je hebt dan een soort levenslang abonnement met kosten naar draagkracht.

Zou het gewerkt hebben? Hier in Alkmaar stoppen ze blijkbaar. “Werkte het nu een beetje?”, vraag ik aan de chauffeur. Hij twijfelt even en haalt zijn schouders op. “Om eerlijk te zijn, voor ons hoeft het niet zo”, hij klinkt boos en beschaamd tegelijk. Hij legt uit dat er relatief veel hangjongeren gebruik gingen maken van de bus. Die reden dan maar heen en weer, en maakten de bus heel ongezellig. Of misschien wel te gezellig. Bij mij doemt een beeld op van beschonken party-gangers en zwervers die een beetje warm proberen te worden. Tja, dat krijg je dan natuurlijk ook.

De chauffeur kijkt even peinzend voor zich uit. “Maar het is wel jammer eigenlijk. Want je zou er veel meer mensen het openbaar vervoer mee in krijgen”. Hij vindt het echt jammer, zo te zien. Ik maak maar een grapje over dat je misschien niet alle soorten mensen het OV in wilt.

Maar ik voel met hem mee. Dat is toch bizar. Dan is iets gratis, en dan lijkt het direct ook behandeld te worden – door sommigen – als waardeloos. Maar gratis en waardeloos is toch niet hetzelfde? Het is wel een terugkerend thema in onze maatschappij. De dingen die echt gratis zijn worden vaak ook eerder verwaarloosd. De eigendommen staan er vaak beter bij. Dat roepen de voorstanders van markt en kapitaal dan vaak. Als je iets moet betalen, dan zorg je er ook beter voor.

Maar is dat wel echt waar? De betaalde trams en metros waren ooit net zo'n puinhoop door vandalisme. Op de best dure trein vanuit Parijs ben ik ook wel bijna beroofd door een heel erg stinkende zwerver. Op de stations in Amsterdam staan er 's nachts ook cordons van bewakers bij de ingangen om de veiligheid en het materieel te waarborgen. En eigendommen worden soms ook best verwaarloosd als de eigenaar er geen geld meer voor heeft – kijk maar naar elke willekeurige vervallen wijk.
Nee. Ik geloof eigenlijk niet dat het komt door wel of niet betalen. Jongeren en dronken lui zoeken toch grenzen op, of ze nu betaald hebben of niet. En zwervers zoeken toch wel desperaat naar een plek om te slapen of het warm te hebben.

En daar heb je controle voor nodig. En regels van beleefdheid en redelijkheid. Al was het maar in de vorm van een vriendelijke conducteur, die je netjes de trein uitzet als je het te bont maakt voor andere reizigers. Eentje die daar ook gewoon regels en bevoegdheid toe heeft. “Nee mijnheer. Deze trein is gratis, want u heeft er al voor betaald met uw belastinggeld. Nu ja, u misschien niet. Maar we verwachten wel wat beleefdheid van u. Anders moet ik u toch echt de deur wijzen.”

Ja, zo'n gratis openbaar vervoer conducteur spreekt me wel aan. Die kan je dan direct vertellen waar je je volgende overstap het best kunt doen. En misschien vragen of je het naar je zin hebt. Want kaartjes hoeft hij – of zij – dan toch niet meer te knippen.

Holle Bolle Gijs

2010-10-27T10:18:00.003+02:00

“Papier hier, papier hier”. Holle Bolle Gijs in de Efteling heeft nooit genoeg. Kinderen, ook de mijne, en hun ouders gooien graag iets in zijn mond. Dan zegt hij dankjewel. En even later heeft hij weer honger. Holle Bolle Gijs helpt heerlijk om te zorgen dat het schoon is. Want hij drijft mensen tot opruimen, en netjes zijn. Maar Holle Bolle Gijs heeft nooit genoeg. Er moet altijd meer in, ook als alles al is opgeruimd.

Holle Bolle Gijs lijkt een beetje op onze gezamenlijke banken, investeerders, kapitaalmarkten en speculanten. Ook zij helpen om te zorgen dat onze corvee gedaan wordt, door geld te investeren en dat vervolgens weer terug te eisen met wat winst er bij. Dat zorgt dat ondernemers wat harder werken, wat harder opruimen, wat harder produceren, wat drukker verhandelen, wat meer innoveren. Opgejaagd om toch maar die aflossing en rente op te brengen.

Maar ook deze Holle Bolle Gijs heeft nooit genoeg. Dan roept hij steeds harder – “papier hier, papier hier”. Waardepapier dan, natuurlijk. Er moet altijd meer in, ook als alles wat we willen al is gedaan.

Stel je voor dat je Holle Bolle Gijs echt tevreden probeert te stellen. En dat je hem iets voedzaams probeert te geven. Een stuk vlees of zo. Dan roept hij natuurlijk ook nog steeds dat hij honger heeft. Stel je voor, dat lief moedertje Gemeente dan langskomt, en hem voert. Want zij is zorgzaam. Ze voert hem alles wat er is. En als er niets meer is, dan voert ze hem wel een stukje van zichzelf. Zoals de kok die zo lekker voor de koning kon koken. Toen hij geen vlees meer had, stoofde hij zijn eigen voet. En toen zijn been. Enzovoort. Tot er niets over was. Dat doet dit lief moedertje Gemeente ook. Tot er niets van haar over is. Want aangenomen kindje Holle Bolle Gijs moet wel blijven groeien.

Stom? Hoezo? Dat doen Staat en Gemeente toch ook echt? Zij verkochten onze Nuts-bedrijven, en onze grond aan privé-partijen. Privatiseren heet dat. Soms werden er nog wel goede prijzen voor gehaald ook. Zo zag dat er op het moment van verkoop in elk geval uit. Goed, soms is de Staat nog echt aandeelhouder. Maar vaak genoeg is het recht gewoon echt verkocht. En gemeentegrond is ook maar beperkt – tot je je gemeente uitbreidt tot zijn uiterste grens.

Een paar jaar terug had moedertje Gemeente geprobeerd wat van haar wonden te laten helen in een kuuroord op IJsland. Icesave, zeg maar. Maar dat ging mis. Een andere Holle Bolle Gijs at haar arm daar op. Niets aan te doen. De plaatselijke Holle Bolle Gijs schreeuwde toen weer heel hard dat die ook werd opgegeten en nu nog meer honger had. Dus snel gooide vadertje Staat flink wat waardepapier in Gijs. Maar Gijs blijft roepen. Nu praten moedertje Gemeente en vadertje Staat welk been ze dan maar eerst zullen afzagen. Allebei eentje? Dan kunnen ze nog samen hinken tot Gijs weer begint te groeien. En als Gijs, onze financiële economie, weer groeit, dan gaat het vast beter. Dan gaan mensen weer produceren, opruimen, dingen doen. En misschien zelfs kunstbenen voor hen bouwen.

Maar Holle Bolle Gijs begon alweer te roepen. “Rente, rente, winst, winst, er was mij beloofd... ik wil meeeeer. Hongerrrr...”

Bah. Ik vind dit sprookje te gruwelijk. Kunnen vadertje Staat en moedertje Gemeente niet doen als alle gewone ouders in de Efteling? Die kijken of er nog papier of rommel is om in Gijs te gooien. En als er niets meer is geven ze Gijs en hun kinderen een aai over de bol. Straks als er weer rommel is voeren we hem wel. Ga maar spelen, en laat Gijs maar even roepen. Gijs heeft toch altijd honger.

Gecensureerd

2010-10-26T20:31:00.003+02:00

In Onze Wereld van deze maand staat een artikel over China. Dat land dat nu steeds in ons nieuws is, niet omdat het zo groot is, maar omdat het het land is waar de economie nog wel echt goed lijkt te gaan. Dat maakt ons jaloers. Ook omdat er veel van onze spulletjes worden gemaakt. En het is natuurlijk weten we allemaal, een nog steeds half communistisch land, met veel censuur.

Het artikel gaat over een dating show in China, en is geschreven door een Amerikaanse schrijver. Hij had mee gedaan met de show, waarin niet wordt geschroomd om dames te lokken met veel geld en andere kapitalistische waarden. En hij won warempel een date met één van de vierentwintig dames. En de dame met hem. Dat maakte hem de eerste buitenlander die won. Een Amerikaan met een Chinees meisje, in China, tijdens de huidige economische spanningen. Maar uitgezonden werd hij niet.

Zijn fragment was weg gecensureerd. “Omdat hij succes had”, vertelde het netwerk hem. Dat mocht dus niet. Maar, zo legde de regisseuse al aan hem uit: “je mag in China alles zeggen, zolang je niet populair bent”. Als je te veel publiek begint te trekken, dan worden de autoriteiten pas zenuwachtig. Zo werd een programma over woningtekort, dat ging over corruptie en uit de hand lopende huizenprijzen pas van de buis gehaald toen het te veel kijkers trok.

Hier in Europa mag je ook alles zeggen. Maar ook hier mogen sommige zaken niet te populair worden. En dan hoef ik nog niet eens aan politieke issues te denken. Bij een commerciele show over het gebrek aan properheid van snackbars en restaurants maakte ik mee hoe een aflevering werd afgelast. De stad die aan de beurt was had namelijk alleen schone restaurants. En de serie was gespitst op viezigheid. Dus de zender wilde deze aflevering niet. Was dat voor de adverteerders van schoonmaakmiddelen? Censuur censuur? Ik weet het niet. De schone stad haalde de buis niet.

Julian Assange liet honderd-duizenden geheime documenten over de oorlog in Iraq op internet zetten. Over alles wat er mis ging en gaat. De Amerikaanse staat neemt hem dat niet in dank af. Natuurlijk, de documenten waren geheim. Maar ze gaan ook over een werkelijk probleem. Een probleem dat de westerse alliantie in Iraq liever stil zou willen houden. Censuur? Door de documenten in eerste instantie geheim te houden wel. Nu? Het wordt Julian Assange op dit moment heel moeilijk gemaakt in de media.

Integratie was ook in de jaren negentig al een hekel punt. Een journalist vertrouwde me toen toe dat je niet mocht zeggen dat de integratie niet lukte, of dat er op zijn minst flinke problemen waren. Hij stak toen zijn nek maar eens wel uit. Censuur? Inmiddels is de situatie veranderd, maar zinvolle dingen er over zeggen zonder te verdrinken in breed publiek debat is moeilijk.

Sarah Wagenknecht probeert in voormalig oost Duitsland een lans te breken voor de minder bedeelden. En ze is heel fel over het in die zin falen van onze markteconomie en onze kapitalistische maatschappij. Haar partij Die Linke won flink in de afgelopen verkiezingen in Berlijn. En aanvallen op haar retro-”communisme” namen toe. Censuur? Niet precies. Maar haar boodschap horen wordt wel moeilijker tussen de aanvallen van de rechtse(re) media door.

Wij kunnen in de vrije westerse wereld alles zeggen. Net als in China. Maar hoe meer mensen er (kunnen) luisteren, hoe meer andere belangen gaan spelen. En dan wordt écht alles zeggen moeilijker. Misschien niet net als in China. Maar misschien zijn de verschillen ook wel minder groot dan we onszelf willen laten geloven.

Modieus

2010-09-07T11:55:00.004+02:00

Drie meisjes kijken me trots aan. Drie foto's, in de krant.
Hun voeten staan een beetje naar elkaar. Hun jurkjes zien er modieus uit.
Ze lachen vriendelijk maar een beetje schuchter.

Ik ben geloof ik op de mode-pagina aangeland. “Fotografen hebben de jacht geopend op de gewone, maar opvallend gekleed passant” staat er. Ja dus, mode. Volgens het artikel hebben modehuizen ontdekt dat consumenten wel graag naar modellen kijken, maar dat dat nog niet betekent dat ze de aangeprezen mode daarom gaan kopen. Mensen kijken liever naar wat andere mensen op straat dragen.

Dus daarom maken fotografen nu foto's van de trendy passanten op straat. Ik kijk nog eens naar de plaatjes. Zijn dat geen modellen? Dan hebben deze gewone meisjes op straat ook al te dunne benen. Natuurlijk zijn ze mooi. Echt wel. Maar iets minder dun waren ze dat minstens zo. En dan had ik me ook geen zorgen gemaakt over hun gezondheid. Nu vind ik dat toch wel een beetje eng, zo dun.

En wat staan ze eigenlijk voorzichtig. Zijn ze toch een beetje verlegen? Dat zou kunnen. Proberen ze als schoolmeisjes over te komen? Of schrokken ze een beetje van de aandacht van de fotograaf? Hij – of zou het een zij zijn? – heeft ze er wel mooi uitgelicht op gezet. Net echte modellen.

Hoe zouden ze geronseld zijn?
“Hallo, wil jij je foto op internet?”
“Nee, je hoeft je kleren niet uit te trekken hoor. Je moet ze juist aan houden.”
"Zet je tenen even naar elkaar toe, alsof je gaat omvallen, ja zo."
Zou het iets schuiven? Leuke bijverdienste als je geplaatst wordt? Kans op een mode-cheque? Gratis bezoekje aan de catwalk? Of alleen de roem?

En hoe zorgen ze eigenlijk dat deze argeloze passantes de juiste kleding aan hebben? Als ze iets van het Waterlooplein dragen werkt het natuurlijk niet genoeg. Dat is nu net geen vermogende sponsor. Je moet wel weten welk merk je fotografeert, anders werk je gratis. En dat kan niet echt de bedoeling zijn.

Of zouden de fotografen wat merkkleding van hun – potentiele – opdrachtgevers mee hebben? Zodat de voorbijgangsters die aan kunnen doen? En een pashokje om de hoek. Welke hoek? Bij een modieus evenement in elk geval. Je zou ook van tevoren wat modellen kunnen aanschrijven. Weet je zeker dat het een goede foto wordt. Zou niet de eerste keer zijn dat een reclame-bureau doet alsof iets van de straat komt. Terwijl ze het zelf in scene hebben gezet.

Oh nee. Dan was het niet echt he?

Comptoir

2010-08-31T09:59:00.002+02:00

Op een hoek ergens langs de Oude Schans staat het nog in grote letters. “Comptoir”. Een herinnering uit een andere tijd. Want toen, niet lang na Napoleon, ergens tijdens Koning Willem I ofzo, was het nog een Comptoir. Niet een paddenstoelenwinkel of een toeristenval. Toen werd daar nog chique gewerkt, nu niet meer.

Want in de 19e eeuw werd er gerekend in het Comptoir. Want dat betekent het eigenlijk, in het Frans. Een plek waar je telt. Waar je boekhoudt, en uitrekent wie wat krijgt, wanneer en hoeveel, en van wie het moet komen. Een reken-kantoor. Comptoir heet nu bij ons kantoor. De plek waar mensen werken. De meeste mensen, want de meeste banen zijn nu kantoor-banen. Niet altijd even spannend.

“Toor” zegt het zusje van Knofje in de kinderverhalen. Daar werkt haar vader, achter een bureau met een telefoon. En tegenwoordig zou er ook een computer staan. Een rekenapparaat. Ook vaak gebruikt om uit te rekenen wie wat krijgt, wanneer en hoeveel, en van wie. En om de brieven en rapporten te schrijven om te verantwoorden wie wat krijgt, wanneer en hoeveel, en van wie.

Zou het kunnen dat de meeste kantoren van nu inderdaad daarvoor gebruikt worden? Om te tellen en de rijkdommen te verdelen? Zou het kunnen dat het leeuwendeel van onze werkende bevolking bezig is om allerlei verdeelsleutels toe te passen, en zo goederen, geld en diensten rond te schuiven? En daar natuurlijk ook nog belasting over te berekenen, en dan liefst zo gunstig mogelijk?

Nog even wat administratie doen. Nog wat facturen uit, wat facturen betalen, belasting wegwerken, investeringen doen, roosters maken, pakketten frankeren, wegen, sorteren, archiveren, verdelen. Winst becijferen. En rapport uitbrengen, ook in veel cijfers. Ik word er al tel-suf van als ik er bij nadenk.

Agenten uit politieseries zitten liever niet op kantoor. Die vangen liever boeven op straat. Hun echte evenknieen vast ook. Ik vermoed dat de meeste mensen liever echt iets doen doen. Iets maken, iets bouwen, iets brengen, iets stukmaken, iets vangen, iets voeren, iets zingen, iets bespieden, iets wieden, desnoods iets wassen.

Maar onze maatschappij is veel verder gevorderd. Het beste werk dat we kunnen bedenken voor het gros van onze stedelingen is telwerk. Herverdeelwerk. Rapporteerwerk. Her-telwerk. Her-beoordeel-werk. Doorschuifwerk. Alleen zo kunnen we het ingewikkeld genoeg houden dat iedereen nog een steentje bijdraagt. Werkgelegenheid door het heen en weer schuiven van papier en cijfertjes.

Gut, ik hoop maar dat het niet echt zo sneu is. Aan de andere kant. Als we dat cijferen nu eens zouden laten, dan hebben we plots heel veel vrije tijd.

Censuur

2010-08-28T10:31:00.001+02:00

Zal ik het boekje weg doen? Ik denk dat ik er toch niet meer in ga lezen. TV-Nation van Michael Moore. Het leek wel grappig, maar ja, het is ook al weer tien jaar oud, en zo Amerikaans ben ik ook weer niet. Nog één keer sla ik het open. En ik sta perplex.

Het stukje gaat over de Savings & Loan crisis. Dat zegt ons in Europa heel weinig, maar toevallig weet ik wat het is. Dat was de vorige keer dat de Amerikaanse banken op zo'n grote schaal dreigden om te vallen als in 2007-2008. In de jaren tachtig. Heel veel mensen verloren hun geld, de beurs stortte in, en er waren schuldigen aan te wijzen die een en ander hadden veroorzaakt.

Michael Moore maakte een televisie-aflevering over wat er was gebeurd met deze schuldigen. Waren ze ooit veroordeeld? Hoe lang hadden ze in de gevangenis moeten zitten, of grote boetes moeten betalen? Een producente wist een aantal van hen voor de camera te krijgen. En wat bleek? Geen straf gehad, geen boetes, sterker nog – sommigen waren opnieuw miljonair. Heftige TV.

Dat had ik best willen zien. Waarom had ik daar nooit over gehoord? Omdat het nooit was uitgezonden. Netwerk Fox besloot het segment niet uit te zenden omdat het “oud nieuws” was en een jong publiek niet zou aanspreken. Wonderlijk. Of zouden de schuldige miljonairs hebben bedacht dat ze toch liever niet in beeld wilden? Het werd ook de enige gecensureerde aflevering van TV-Nation die ook niet op video mocht uitkomen.

Ik hoop maar dat dat dit keer toch anders gaat. Maar ja waarom zou het?

Ik blader later die avond in het NRC. Bank NIBC maakt alweer dubbel zoveel winst als een half jaar terug. Ze hebben namelijk 750 miljoen euro opgehaald via een lening van Nederlandse hypotheken. “Dit is een zogenoemde securisatie waarbij hypotheken gebundeld, herverpakt en doorverkocht worden.” Ik knipper even met mijn ogen. Gebundelde hypotheken die versneden worden en doorverkocht als bijzonder betrouwbare investeringen. Zagen de giftige hypotheken die de wereldcrash van 2008 veroorzaakten er niet precies zo uit? Hoe weet je nu zeker dat deze niet giftig gaan blijken?

Ik hoop niet dat iemand weer hetzelfde kunstje probeert uit te halen als wat de voorafgaande jaren in de V.S. is gedaan.

Maar misschien is dat toch wel zo. Econoom Stiglitz, top-adviseur van Obama, ziet wat er gebeurt ook met lede ogen aaan. Hij verbaast zich er hardop over hoe de banken en investerings-maatschappijen gewoon weer door gaan alsof er niets gebeurd is. Sterker nog, velen op Wall Street verbazen zich er zelf over, zegt Stiglitz. Hoe kan dat? Zou niet iemand daar echt iets aan moeten doen? De politiek bijvoorbeeld? Die dat al had beloofd? Of anders de bankiers zelf? Die het ook hadden beloofd? Zouden mediabazen niet nog iets dapperder mogen zijn? Of hebben we gewoon een hele strenge schooljuf voor politiek, banken en media nodig? Of pilletjes tegen vergeetachtigheid?

Bronnen o.a.
NRC Handelsblad 24 aug 2010
Adventures in a TV Nation, Michael Moore & Kathleen Glynn, HarperCollins 1998
nog ongepliceerd interview met Joseph Stiglitz

Politiespion

2010-08-26T21:59:00.002+02:00

Weer een corrupte agent. Het zal ook niet. De kop van het artikeltje is er duidelijk over. “Eis: werkstraf voor corrupte agent”

Mijn ogen flitsen langs het artikel. Agent L heeft informatie doorgebriefd aan de Marokkaanse ambassade. Daar had hij contacten. En hij was ook nog onder druk gezet door Marokko. Zou L zelf Marokkaan zijn? Je zou het haast denken.

Waarom doet de man dat nu? Hij kan toch weten hoe moeilijk het al is om Marokkanen in de politie te integreren? Doet Politie Gouda haar best om de Marokkaanse jeugd te betrekken bij de politie, en ze zelfs op te leiden tot agent, en dan ontstaan er weer relletjes. Doen we zo ons best om samen te werken, en dan gebeurt er dit! Blamage!

“Omdat L Marokko geen staatsgeheime informatie heeft geleverd, draait de zaak niet om 'echte spionage', zoals de officier van justitie dat noemde”. Ach, nee, nog spionage ook. Wel geen echte spionage, maar toch. Straks raken we nog in oorlog met de Marokkaanse koning. De zaak leidde tot een diplomatieke rel in 2008. Herinner ik me niets van. Dat is dan zeker net op tijd in de perspot gedoofd. Lekker dan.

“L gaf onder meer informatie over een voormalig vastgoedhandelaar die in Marokko wilde investeren.”
Wacht even. “En over een tweede kamerlid.” Ho. Hij gaf informatie over een vastgoedhandelaar? Vastgoedhandelaar of vastgoed-crimineel? Dat laatste mag je natuurlijk niet zeggen voor het bewezen is. Was onze agent informatie aan het delen over heftige verdachten? Was hij internationaal aan het samenwerken om te voorkomen dat een crimineel met flink wat zwart geld naar Marokko zou vluchten, of andersom? Of misschien wel erger?

Was de agent dus gewoon bezig om boeven te pakken? En had hij daarvoor een paar regels niet strict gevolgd? Dat is jammer. Maar werd dat vooral een probleem omdat er wellicht ook een tweede kamerlid bij betrokken was? En werd het misschien wel opgeblazen tot een diplomatiek incident omdat de criminelen zulke goede contacten hogerop hadden? Zo, die agent durft.

Prima agent! Meer Marokkanen bij de politie, en meer samenwerking met Marokko!

bron o.a. - Spits! 26 augustus 2010

Perverser

2010-03-30T12:10:00.003+02:00

Volgens de politieke consensus zijn het perverse prikkels geweest die hebben geleid tot de huidige financiële crisis. Meestal wordt dan geroepen: perverse bonussen. Voor topbankiers. Voor hun korte termijn winsten, en onze lange termijn verliezen. Die bonussen die nu weer omhoog gaan.

Maar er is een nog veel perversere prikkel in ons huidige banksysteem. Eentje die diep zit, en niet alleen vele miljoenen, maar eigenlijk al ons geld verslindt. Klinkt raar? Ik heb het over hoe de bankbalans nu werkt. Die dwingt ons tot het eindeloos aangaan van schulden, om de economie maar door te laten draaien.

Hoe?

Stel, ik sluit een hypotheek af bij mijn bank. Ik wil graag drie ton lenen, maar ik neem dertigduizend euro mee. Prima, zegt de bank. De bank mag namelijk ruim tien keer zoveel uitlenen als het werkelijk in liquide middelen heeft. De dertigduizend van mij is liquide. Die zet de bank vast, en zij pompt de dertigduizend op tot driehonderd duizend euro. Tien keer zoveel. Aan de ene kant van de balans zet zij nu “uitgeleend aan lener: drie ton”. En aan de andere kant “tegoed van lener: drie ton”. Met mijn handtekening dat ik af zal betalen is nu bijna drie ton aan nieuw geld gecreëerd. Tweehonderdzeventigduizend nieuwe euros in omloop om dingen mee te doen. Investeren, kopen, mensen inhuren, belasting betalen.

Al ons geld wordt eigenlijk zo gemaakt. Op het moment dat iemand belooft terug te zullen betalen en de bank het vertrouwt, mag het geld er bij. Al bizar genoeg, als je er over nadenkt. Al ons geld bestaat uit schuldbekentenissen.

Maar wat gebeurt er nu als ik mijn hypotheek aflos? Dan verdwijnt het gemaakte geld weer – in het niets! Dan streept de bank mijn schuld weg aan de ene kant. En aan de andere kant valt ook de hypotheek op mijn huis weer weg. Verdwenen. De drie ton die ik leende zijn dan weer uit omloop. Daar kunnen we niets meer mee doen, en niemand heeft het meer. Er kan niet meer mee geïnvesteerd worden, niets van gekocht worden, en geen rente van betaald worden.

De bank wint er ook niet op. Als ik aflos. Verantwoord, netjes, spaarzaam aflossen interesseert de bank geen zier. Nee, de bank verdient haar geld aan de rente die ik betaal. Die hoeft de bank namelijk niet weg te strepen op de balans. Betaalde rente is voor de bank wel “echt”. En bovendien nu van de bank zelf geworden. Rente is veel en veel interessanter dan aflossen.

Als het aan de bank lag, betaal je liefst alleen maar rente, tot in de eeuwigheid. Als je de economie draaiend wilt houden, betaal je liefst nooit af. Want dan verdwijnt het geleende geld weer in het niets. Dus als we willen blijven draaien moeten we tot in de eeuwigheid leningen aangaan. Maar dat kan niet. Zelfs als we leren niet moeilijk te doen over torenhoge schulden. Dan kan het nog niet.

Zoals onze bankbalansen nu werken moeten we net zo lang blijven lenen tot het systeem knapt. Want op een dag is de rente die we samen moeten betalen meer dan het geld dat we samen verdienen.

Dat zijn pas perverse prikkels.

Schuldignaars

2010-03-28T09:48:00.001+02:00

“Het is de schuld van de consumenten,” zegt de bankier. “Ze gebruikten hun huis als geldautomaat, terwijl ze helemaal de hypotheek niet konden betalen als het slechter zou gaan. En ze gingen nog eens beleggen met dat geld voor hun huis ook!” Dit keer is het directeur de Ruiter van de Royal Bank of Scotland. En ik vermoed dat heel wat bankiers dit wel zouden willen zeggen. Leuk bedacht.

Maar ook erg grof, en allesbehalve fair. Want hoeveel advertenties heb ik de afgelopen decennia niet over me heen gekregen, als consument, van diezelfde bankiers? Achterop het betrouwbare krantje van de Vereniging Eigen Huis, staat een chique advertentie van betrouwbare bank DSB. Hoe ik dat huis makkelijk zou kunnen betalen. Oh nee, die bank bleek toch niet helemaal betrouwbaar he? Het krantje is ook van 2005, toen wisten we dat nog niet collectief. Sommigen bij de DSB moeten het wel geweten hebben, want die werden er toen rijk mee.

In “het Beste” van de jaren tachtig kun je ze al vinden, advertenties die je aanraden op de overwaarde van je huis een hypotheek af te sluiten. Voor de verbouwing. Of om een vakantiehuisje te kopen. En hoeveel hypotheken met lage rente zijn mij niet voor de neus gehouden, met als cadeautje een verbouwingsset, een vakantie, of de eerste maanden zonder aflossing? Alsof zo'n “gift” veel uit maakt op het rentebedrag dat je over twintig of dertig jaar moet ophoesten. Dat is makkelijk nog een keer de koopsom die je leent. Maar dat terzijde.

Op elke straathoek verschenen steeds meer onafhankelijke hypotheekadviseurs, die gratis onafhankelijk advies gaven over wat voor hypotheek ik zou kunnen nemen. “Neem een beleggingshypotheek!”, riepen die. “Maar als jullie gratis zijn, wie betaalt jullie dan?” vroeg ik. “De gezamenlijke banken”, was het antwoord. Hij verzweeg toen even dat de ene bank wat meer betaalde dan de andere, als ik maar een hypotheek bij die ene afsloot. Heel onafhankelijk.

Halverwege de jaren negentig werd ik letterlijk van straat geplukt, door een hypotheekadviseur die dacht dat ik met mijn studentikoze kleding best een leninkje kon aan gaan van een paar ton. Guldens toen nog. Beleggingshypotheek natuurlijk. Heel veilig, en kon makkelijk uit.

En de opbrengsten van die beleggingshypotheek? Die bleken bij veel kennissen en vrienden verdampt, toen de kredietcrisis toesloeg. Als je geluk had stond je oorspronkelijke inleg nog precies op de rekening. De winst was weg. Of er even wat geld bij kon. Want als lener droeg je het risico. Niet de bank. De bank roomde alleen een niet onaanzienlijk deel van jouw winsten af, elke maand. Maar dat was een detail.

Geld groeit aan bomen, toch? Nee, geld groeit blijkbaar op de rug van iedereen die heeft geleend. Die zijn nu niet alleen schuldenaar, maar nog schuldig ook. Een soort financiële erfzonde, met rente. Nu mogen we aflaten blijven betalen, omdat we voor de verleidingen van de bankierspriesters vielen. En wel graag door betalen, want anders valt de bank om, en kan de directeur zijn bonus niet meer vangen.
Schuld van de consument? Heel domme opmerking van onze bankdirecteur.

Paniekreactie

2010-03-25T21:30:00.002+01:00

Godwin? Wat is een Godwin? Uit de context maak ik op dat het een soort faux pas is.
Iets dat je zegt als een kniereflex om een sociaal onaanvaardbare actie te beschrijven.

Godwin is de naam van een wiskundige, die begin jaren negentig discussies op internet bestudeerde. Hij ontdekte dat als één van deelnemers een ander vergelijkt met Nazis of Hitler, de discussie daarna kwalitatief weinig leven meer is beschoren. Of het nu een goedkope scheldcanonade wordt of niet, inhoudelijk komt het zelden meer op niveau na dat punt.

Dus als een blogger of reaguurder op internet nu een vergelijking maakt tussen Nazi-achtige praktijken en wie dan ook, dan wordt dat een Godwin genoemd. En inderdaad, de kwaliteit van de discussie heeft snel te lijden als je vergelijkingen maakt met wat Hitler deed. Dat geldt niet alleen voor internet, maar ook voor het nieuws en de politieke arena.

Het maakt daarbij niet uit of de vergelijking serieus is of alleen om te krenken. Niet emotioneel getinte beschouwingen lijken onmiddellijk onmogelijk te worden. Guantanamo Bay vergelijken met concentratiekampen? Briefschrijvers stikken bijna in hun pen. Koran vergelijken met Mein Kampf? De politieke discussie gaat direct nergens meer over. Fitna vergelijken met Mein Kampf? Wil je een rechtszaak? Zeggen dat Hitler misschien ook wel goede of slimme dingen heeft gedaan – en dat kiezers daarom voor hem gingen? Ga je mond wassen! Wat dan ook vergelijken met de Holocaust? Slap gelul.

Bijdehante internetters roepen erudiet “Godwin!” als er zoiets gebeurt. Maar of dat de discussie er bovenop helpt is de vraag. Vreemd genoeg heeft Hitler zulke diepe wonden bij ons achter gelaten, zelfs één a twee generaties later, dat we er nog niet objectief over na kunnen denken. Niets in onze huidige tijd mag lijken op wat toen gebeurde. Onbespreekbaar. Onbestaanbaar. Oneindig krenkend.

In plaats daarvan schieten we bij woorden als Hitler, Goebbels, nazis en concentratiekamp in een soort paniekreactie. Niet gillend en schreeuwend. Gewoon stil en met een vaag gevoel van walging. Want het is taboe om niet met afschuw te reageren.

Misschien moeten we wel in therapie met z'n allen. Om met afstand te kunnen kijken. Anders zijn al die geschiedenislessen uiteindelijk voor niets.

Gek

2010-03-19T21:53:00.002+01:00

Als kind begreep ik het nooit. Hoe bepaal je nu wat iets waard is? Heeft het iets met de hoeveelheid werk te maken, die er in gestoken is? Blijkbaar niet, als een Chinees veel meer werkt voor mijn kwartje dan de buurman. Marktwerking en competitie? Ook niet altijd. Want waarom is een iPhone zoveel duurder dan een concurrerend brok elektronica?

“Het is maar wat de gek er voor geeft”, zei mijn moeder, om het te verklaren. Ik vermoedde altijd dat er een bureau ergens was, waar prijzen eerlijk vastgesteld werden. Maar hoewel ik nu begrijp dat er best pogingen gedaan werden om prijzen binnen perken te houden, woonden wij niet echt in de Sovjet Unie.

“Het is maar wat de gek er voor geeft”, zei mijn moeder. En ze stuurde me op weg op koninginnedag. Vraag maar twee kwartjes, zei ze. Kijken of mensen je spel willen spelen. En warempel, mensen wilden dat wel. Zowel het spel om op kaartjes te schieten dat ik ze liet doen, als het spel van de handel. Misschien hadden ze ook wel een gulden willen geven. Daar kwam ik toen niet op.

“Doe eens een keer gek!” zei het leuk uitziende meisje dat me een maandelijks lot probeerde te verkopen. En warempel, dat deed ik. Daar kwam ik een jaar later wel van terug, toen ik zag dat mijn eigenlijke winstkansen nog veel slechter waren dan bij de meeste loterijen. En het meisje zag ik natuurlijk ook nooit meer. Maar inderdaad, ik deed gek, en gaf wat de gek er voor geeft.

Dat is ook de kunst van de handel, en van reclame. Proberen anderen zo gek te krijgen dat ze jou geven wat je vraagt. Want mensen die gek op iets zijn, of gek van iets worden, die zijn bereid om een hogere prijs te betalen. Je kunt anderen in een hoek proberen te dwingen, een wet forceren, een monopolie proberen te krijgen. Dat maakt mensen best gek van machteloosheid. Of je kunt mensen eindeloos bestoken met dezelfde duffe boodschap. Daar worden ze ook gek van.

Of je kunt je publiek een beetje gek proberen te maken van angst over hun veiligheid, of gek van onzekerheid over hun uiterlijk. Maar het beste is als iemand gek is op je product. Desnoods omdat ze het verwarren met de leuke vrouw of vent die het aanprijst. Want toegeven dat we eigenlijk die acteur of dat model wel heel leuk vinden, of sexueel aantrekkelijk, en het product niet, is best lastig.

Alles om de potentiële afnemer maar goed gek te krijgen. Want een goede gek geeft meer. Meer dan iemand die wel goed is, maar niet gek.

Hoe we onze prijzen bepalen is zo best slecht voor onze geestelijke gezondheid.

Krantje

2010-03-17T12:14:00.000+01:00

Daar is ie dan. Tientallen tonnen ijzer denderen langs me en komen tot stilstand. De deuren komen precies voor mij uit. Dat is mooi, want het is beredruk. Op de knop hoef ik niet te drukken, want achter het glas dringt al een menigte. Als levende haringen in een ton. Ze willen er uit. Psssst. Ik doe maar een stapje opzij, voor ze over me heen proberen te lopen.

Dat lukt ze natuurlijk niet, want met zovelen zijn ze ook niet, maar het marcheert stevig door. Mevrouw, mijnheer, mijnheer, mevrouw. Past u even op waar u staat mevrouw? Daar ligt een krantje in de deuropening, juist boven het trappetje. Als het gaat glijden dan mietert u naar benee. Dat ging juist goed. Ze stapte er wel op, maar dit keer bleef het liggen. Mijnheer, raapt u het dan even op? Nee, mijnheer stapt er ook voorzichtig op. Er duwen namelijk nog velen achter hem. Hij moet maar even door. Gelukkig, ook hij flikkerde niet naar beneden.

De volgende dan? Nee natuurlijk. Want we hebben haast met ons allen. Anders wacht iedereen maar op iedereen. Uitstapper na uitstapper neemt het risico dan maar. Elke keer gaat het net goed. Is er dan misschien geen risico, en heb ik het mis? Oei, daar gleed het toch een centimeter. Misschien niet. Maar deze mijnheer is alweer heelhuids beneden. Zijn opvolger laat het krantje rustig liggen, want ook achter hem moeten nog velen er uit.

Het valt wel mee hoor dat risico. En als er een iemand naar beneden klettert dan zien we dan wel weer. U zag het krantje te laat? U stond er al op? Tja. Degene voor u ook al. Net als onze economie. Die te hoge hypotheek heb je zo afgesloten. Want iedereen doet het toch ook? Als de druk maar hoog genoeg is, kunnen we met ons allen best een te hoog risico aan gaan. Collectief.

De trein is nu leeg. En omdat hij zo weg moet kan de wachtende rij er in. Zou de eerste het krantje op pakken? Nee natuurlijk. Instapper na instapper neemt het zelfde risico als de uitstappers deden. Als ik er dan eindelijk tussen kan schuiven, strek ik me dan toch maar breed uit. Ik blokkeer de rij en pak het krantje. En tot mijn verbazing hoor ik geen kreten van boosheid, en wordt ik niet omver geduwd. De mensen achter me wachten netjes en zeggen niets. Risico verwijderd. Met ons allen stampen we naar binnen. Net alsof er geen verschil is.

Aardbeefhulp

2010-02-08T18:35:00.001+01:00

Het adoptie-zusje van ons buurjongetje is vervroegd over komen vliegen, uit Haïti. Vanwege de aardbeving. Zo komt de ramp wel heel dichtbij. De hele buurt leeft een beetje extra mee. Dus natuurlijk geven we ook wat geld, voor het tehuis waar het zusje vandaan komt. Voor Haïti.
Maar ik verbaas me ook. Want waarom helpen we Haïti nu pas echt?

Overal in de wereld doen mensen mee met geld geven, hulp sturen, geld inzamelen. Natuurlijk willen we die arme mensen in Haïti helpen. Nederland alleen al gaf honderd miljoen, zestig van de TV-inzameling, en nog eens ruim veertig van Koenders. Bij elkaar bijna een tientje per volwassen Nederlander. En ons land zamelt heus niet als enige in. Wereldwijd zitten we op vele honderden miljoenen, misschien al over het miljard.

Daar mogen we trots op zijn. Want voor zo'n land als Haïti is een miljard heel veel. Negen miljoen Haïtianen “verdienen” bij elkaar namelijk maar vijf miljard euro in een jaar. Een miljard is ongeveer wat zij meer importeren in een jaar dan dat zij exporteren. En de import voornamelijk aan steeds weer duurdere olie. En de honderd miljoen uit Nederland is al bijna het hele begrotingstekort. Het tientje van de gemiddelde Nederlander is al een week inkomen voor de 80% Haïtianen die leven onder de armoedegrens.

Haïti is blijkbaar gewoon heel erg arm. Dat was het niet altijd. Ooit was het de één van de rijkste kolonies ter wereld. Maar toen ze tijdens Napoleon hun onafhankelijkheid wonnen van Frankrijk ging het mis. Frankrijk stond op herstelbetalingen voor de verloren plantages, of Haïti zou niet toegelaten worden tot de internationale handel. Het was een beetje als de schuldeis die nu boven het hoofd van IJsland hangt.

Haïti bleef gebukt gaan onder de gevolgen van die schuld – en de volgende schulden – tot ver in de afgelopen eeuw. En toen begon dictator Papa Doc en zoon de nationale schuld weer op te drijven om in eigen zak te steken. Nota bene pas vorig jaar is twee derde van de overblijvende internationale schuld kwijtgescholden. En afgelopen weekend is door de G7 toegezegd dat die laatste 800 miljoen aan uitstaande schulden ook maar eens vergeten moet worden.

Waarom was daar eigenlijk een aardbeving voor nodig?

Stel eens dat er geen aardbeving was geweest. Maar dat we al die honderden miljoenen toch bij elkaar hadden gebracht. Stel dat je dat geld goed wist te investeren en besteden. Dan zou je zelfs een straatarm land als Haïti uit het slop kunnen trekken. Dat is niet eenvoudig, dat weet ik. Krijg het geld maar op de goede plek. Er zijn wel meer mensen die zo'n miljard willen hebben, en het graag onderweg inpikken. En nu gaat natuurlijk heel veel op aan wederopbouw.

Maar toch, we zouden een land duurzaam kunnen steunen. Met één enkele wereldwijde inzameling!
Zullen we eens kijken welk ene straatarme land we komend halfjaar een echte kick-start kunnen geven, wereldwijd, met ons allen? Vóór er daar een aardbeving is? Het hoeft nog geen tientje per persoon te kosten.

Kwestie

2010-01-21T23:14:00.001+01:00

Op het spandoek staat in reusachtige letters “JA”. Onwillekeurig moet ik denken aan de herhaalde verkiezingscampagne van Hitler in de jaren dertig. Hij was één van de eersten die de kracht van dat woord zo gebruikte, en de “JA” poster blijft een klassiek voorbeeld voor studenten van reclame en propaganda. Want het werkte. De Nationaal Socialisten kregen die “Ja”-stem in overdonderende meerderheid. Als de stemmers toen geweten hadden welke koers zij daarmee inluidden hadden ze dat waarschijnlijk niet gedaan.

Maar het spandoek is niet toen. Het is nu. Voor de Partij van de Vrijheid. Vrijheid is ook zo'n krachtig woord – zowel te pas als te onpas gebruikt in propaganda. Liberté, Freiheit, Freedom. De mannen en vrouwen die het doek dragen willen graag hun steun betuigen aan Wilders, de leider van de PVV. Hij pleit nu voor zijn vrijheid. Om bijzonder gepeperd zijn mening te uiten, over de Islam. Over de politiek.

Of is het om haat te zaaien, en de vrijheid van anderen te beknotten? Dat is wat degenen die hem aanklagen vinden. Zij beroepen zich op een wet die ook uit de jaren dertig stamt, toen bedacht om de in Nederland wonende Joden af te schermen van haat en anti-Semitisme. Niet dat die wet hen uiteindelijk hielp in de jaren veertig. Maar ik vermoed zo uit het taalgebruik van hen die Wilders vrezen, dat zij hopen dat die wet nu wel zal helpen. Zij zien, zo klinkt het, overeenkomsten met wat gebeurde in de jaren dertig.

In hoeverre zouden de stemmers en sympathisanten van Wilders ook parallellen zien met wat toen gebeurde? Zien zij hun "krachtige politieke leider" in hem? Misschien. Hopen ze dat hij verandering brengt? Waarschijnlijk. Denken zij dat hij aanstuurt op rassenrellen, op geweld? Of erger? Willen ze dat? Ik mag hopen van niet. En is zo een Islam-kwestie voor hen werkelijk zo centraal? Of gaat het om iets anders? Misschien dat de politiek hen in het algemeen niet serieus genoeg lijkt te nemen?

En wat zou Geert Wilders echt zelf willen? Zou hij echt willen riskeren dat op een dag overijverige volgelingen een eindoplossing voor zijn Islamitische kwestie gaan verzinnen? Wil hij zo de geschiedenis in? Dat lijkt me bijzonder onprettig.

Heeft iemand hem dat al eens - gewoon rechtstreeks - durven vragen?

IJsbeulen

2010-01-06T22:14:00.001+01:00

Stel je voor. Twee heel grote mijnheren intimideren een klein meisje. Ze willen namelijk dat zij tien euro terug betaalt. De tien euro die de heren ergens in haar jasje hadden verstopt. Nu is het kwijt – uit haar jasje gevallen. Zij wil en kan het tientje niet terug geven. Maar de heren willen niet buigen. Ze staan dapper op hun stuk.

Grof? Blijkbaar denken we er niet zo over als de IJslandse president toch ook niet terug wil betalen. Terug betalen wat niet hij, of zijn kiezers, maar enkele op zijn gebied opererende bankiers hebben kwijt gemaakt. Bij elkaar 3,8 miljard euro. Waarvan twee derde van Groot Brittanië, en de rest van Nederland. Beide laatste landen staan nu dapper op hun stuk, en willen het geld echt terug.

Maar IJsland heeft maar driehonderdtwintigduizend inwoners. Als zij elk moeten betalen, kost hen dat 11857 euro per persoon, plus rente. Dat is per gezin al snel meer dan 50.000 euro, te betalen over vijftien jaar. Ik snap wel dat meer dan zestigduizend IJslanders een petitie tekenen dat ze dát heel oneerlijk vinden.

Nederland heeft zestien en een half miljoen inwoners. Als IJsland niet terug betaalt kost ons dat per persoon maar liefst 78 euro 52 aan belasting. Voor ons deel dan. Tweeënzestig miljoen Britten lopen wel bijna 41 euro per persoon mis. Vergeleken met meer dan tienduizend euro voor de IJslander? Peanuts.

Heel trots ben ik zo niet op onze ministers, dat ze hun vuist op tafel slaan. Wel trots ben ik op de weigerende Ijslandse president Grimson. Want zijn volk is net zo onschuldig aan het kwijtraken van de 3,8 miljard euro als wij.

Wat mij betreft kunnen we de schuld het beste delen over de drie betrokken landen. Lijkt me het minst oneerlijk. Dan wordt het iets minder dan vijftig euro de man. En als we dat in één keer betalen, scheelt dat ook nog eens 1,6 miljard aan rente, die dan niet door een bank wordt gevangen.

Sinterklaasscepticus

2009-12-23T20:30:00.000+01:00

Beste Scepticus,

Recent kwam mij ter ore hoe teleurgesteld u was in Sinterklaas. Jaren lang hadden uw ouders u verteld hoe hij cadeautjes in uw schoen zou werpen. En toen vertelden zij u dat Hij niet bestaat! Sinterklaas was niet meer dan een verzinsel, vertelden zij. Niet een echte kindervriend.

Vaak moet u voorheen gedacht hebben, net als ik, hoe wonderlijk het was dat er zoveel Sinterklazen tegelijkertijd door winkelcentra in heel het land paradeerden. U zult zich ook afgevraagd hebben hoe Zwarte Piet toch die cadeautjes binnen smokkelde, zonder een raam te forceren. Wij hadden thuis een gaskachel, geen open haard. Dus door de schoorsteen komen kon hij niet. En nu, met al die centrale verwarmingen, zou hij nog steeds overal insluipen? En uw ouders schoten niet eens in paniek, dat iemand had ingebroken? U had waarschijnlijk net als ik het gevoel dat u dat had moeten weten.

Grote mensen zijn niet te vertrouwen. Of ze spelen domme spelletjes met kinderen. En dan vertellen zij dat fantasie geen werkelijkheid is. Zij leggen uit dat Sinterklaas helemaal geen Gestapo heeft die in de gaten houdt of je stout bent geweest of juist zoet. Want Sinterklaas bestaat niet. Dus het heeft ook geen zin om zoet te zijn. Of stout. Aandacht krijgen van iemand die niet bestaat kan immers niet.

Ook ik was teleurgesteld. Ook ik was dolende. Het leek een zinloos feest. Een commerciele charade. Bestaat er dan heus geen magie meer? Alleen charlatans die mij willen misleiden? Eigenlijk had ik zo graag willen geloven. Maar dat geloof was me ontnomen.

En toch. Achteraf blijkt dat een denkfout. Want zelfs al zijn er veel onechte Sinterklazen, en zelfs al heb ik de echte echte Sinterklaas nooit met zekerheid gezien, ik kan niet zeggen dat Sinterklaas niet bestaat. Ik hoef maar één echte Sinterklaas te vinden om te kunnen zeggen dat hij wel bestaat. Maar zelfs als ik alle nep-Sinterklazen uit de weg ruim, kan ik nog niet met zekerheid zeggen dat de echte Sinterklaas zich toch niet ergens verstopt. Misschien op een dak, misschien in een schoorsteen, misschien in een bunker in Iraq. Logischerwijs kan ik niet praktisch bewijzen dat hij niet bestaat.

Ik kan zelfs niet aannemelijk maken dat hij niet bestaat. Want er is er maar één echte, schijnt. Dus hoe weet ik zeker dat tussen al die verklede oude mannen niet die ene echte Sinterklaas schuil gaat? Dat weet ik niet.

Goed, ik weet vrijwel zeker dat de cadeautjes die ik kreeg als kind niet door die ene echte Sinterklaas waren gegeven. Mijn ouders hebben voor de meeste schoencadeautjes toegegeven dat zij die gaven. En de cadeautjes voor mijn kinderen komen voornamelijk van mijn vrouw, en een beetje van mij. Ook daar was het niet de “echte” Sinterklaas. Maar de cadeautjes zijn wel gegeven in de geest van Sinterklaas. In zekere zin zijn mijn ouders en mijn vrouw hulp-Sinterklazen.

En op dezelfde manier zijn heel veel kinderen, pubers en volwassenen hulp-Zwarte Pieten. Iedereen die schoenen vult, surprises maakt of pepernoten strooit, alle als Piet of Klaas geschminkte gepensioneerden en studenten, allemaal dragen ze bij aan het wezen van Sinterklaas. Daar kan geen commercie tegenop.

Sinterklaas leeft in ons allemaal. Ook in U.

Geldtekort

2009-12-07T20:40:00.001+01:00

Ik word er een beetje moe van. Als ik zo de kranten bekijk lijkt het nog niet echt doorgedrongen. In elk geval niet tot de mainstream journalistiek. En ik vrees ook niet bij de politiek. De banken raakten in crisis, dat had iedereen door. En daarom is er geldtekort. En dat heeft ook iedereen door. Maar echt oplossen? Ho maar.

Moet ik het uitspellen? Er is Geld-te-kort. Geld te kort. GELD TE KORT!

Heel netjes vulden onze regeringen, zowel in Nederland als elders in de westerse wereld, het tekort van de banken aan. Maar de banken lenen het niet verder uit. Niet echt echt. Dus er is nog steeds geld tekort voor veel bedrijven. En geld tekort voor een mogelijk toenemend aantal werknemers en potentieel ex-werknemers. Dat is probleem één. Het geld is niet per se op de plek waar het praktisch gezien nodig is.

Probleem twee is dat nog niet besloten is wáár precies het geld dat nu is toegezegd om banken te redden vandaan moet komen. Moet het uit de AOW pot komen? Moet we cultuur kaasschaven tot er niets over is? Toch maar extra gaan cashen op vervoer? Hypotheekrenteaftrek opheffen? Ja, misschien maken we daarmee wel een deel van de aan banken uitgegeven miljarden goed. Dan klopt het bankboekje van de overheid alweer bijna. Poeh poeh. Nog maar een paar triljard te gaan. Wereldwijd.

Halloo! Wakker worden! Er is geldtekort! Dit gaat niet werken! Geld tekort! En dan niet alleen op een bankboekje. Er zit te weinig geld in het systeem. Dat is niet hetzelfde. Als er te weinig olie in je motor zit, dan vul je de motor gewoon bij. Je gaat dan niet mekkeren waar die olie vandaan moet komen.

En je gaat niet aan de onderkant de olie weer aftappen om je nu lege jerrycan weer op te vullen.
Dat is zot.

Als de banken systematisch geld tekort hebben, terwijl ze praktisch alle geld in beheer hebben, is het geldtekort ook systematisch. Dan moet er systematisch geld bij. Of de vuldop van het systeem dan idealiter bij de banken ligt betwijfel ik. Maar geld moet er wel bij. En als je dat dan toegevoegd hebt, dan ga je het dus niet aftappen uit het systeem. Je gaat het zeker niet proberen bij de belastingbetaler te halen. Dat is in dit geval net als het aftappen van olie uit de net iets bijgevulde motor.

Tussen 1971 en 1999 zijn er bijna honderd bank-crashes geweest. De afgelopen tien jaar werd het niet beter. Hetzelfde geldt voor hele landen. Mexico in 1994, Japan 1995, Thailand in 1997. Rusland 1998. Brazilië 1999. Argentinië 2000. De VS in 2007-2008. Twintig jaar na de Savings & Loans crisis van 1988-1995, waarin de overheid ook al moest bijspringen. IJsland 2008. De hele wereld 2008 en verder. In 2008-2009 zijn er in de VS alweer honderd bankjes om. Als dat niet wijst op een systematisch probleem, dan weet ik niet wat dat wel zou moeten doen.

In al die gevallen is geld bijgevuld. Door de overheid, of eigenlijk de belastingbetaler. En de banken haalden ook veel van hun uitstaande leningen terug. Dus het geld is ook weer afgetapt. Van de belastingbetaler. En de huiseigenaar. En de lener. Heel suf.

Zouden we niet de olie eens in de motor laten zitten? Of het geld in het systeem?

En als we dan toch moeten constateren dat hij nog steeds olie, of in dit geval geld vreet? Dan moet die motor maar eens goed nagekeken worden. Want deze doet het niet meer zo goed.

Hypotheekrentediefstal

2009-11-23T23:35:00.003+01:00

Als ik de titel zo heb opgeschreven klinkt het toch wel hard. Maar eigenlijk vind ik wel dat dat is wat er aan de hand is. En dan heb ik het niet per se over de uitspraak van onze minister Bos dat “de hypotheekrenteaftrek een volgend kabinet niet zal overleven” [De Pers 20 nov 2009]

Zelf betaal ik op dit moment tegen de tien mille aan hypotheekrente per jaar. Die gaat dus niet voor pakweg de helft naar de belasting, maar helemaal naar de uitlenende bank.

Natuurlijk lijkt het ook alsof ik daarbij voordeel heb, en op korte termijn is dat ook zo, omdat ik niet én belasting én rente hoef te betalen. Ik zou dat duurdere huis nooit gekocht hebben als die aftrek er niet was. Dan was ik goedkoper blijven wonen, en was de huizenmarkt vast al eerder vastgelopen. Of in elk geval waren de huizenprijzen niet zo snel gestegen. En dan woonde ik misschien wel in dit huis, maar dan had ik er ook minder voor betaald. Dan was mijn maandelijkse hypotheek ook minder geweest.

Dus het belastingvoordeel voor mij is niet een echt belastingvoordeel – als je het breed ziet. Het is zelfs geen belastingvoordeel voor de belasting, want die vangt al helemaal niets. De hypotheekrenteaftrek is dus vooral een belastingvoordeel voor de uitlenende bank.

Die bank krijgt nu een hoger rentebedrag. Omdat hogere huizenprijzen extra zijn gestimuleerd, door de hypotheekrenteaftrek. En de bank mag die hele rente houden. Voor de aandeelhouders.

En dat komt bovenop de aflossing van het geleende bedrag. Over mijn dertig jaren hypotheek, met de huidige rente, betaal ik even veel of meer aan rente, als ik aan aflossing neer moet tellen. Dat is eigenlijk een waanzinnig groot bedrag, voor geldbemiddeling.

Reken maar uit. Voor wat ik maandelijks aan rente betaal heb je al een klein inkomen. Als de hypotheken-verkoper van de bank vijf van dat soort klantjes heeft geregeld is hij voor de duur van de hypotheken binnen. Hoeft hij niets meer voor te doen. Kan letterlijk gaan rentenieren. Vijf keer tienduizend per jaar is al een riant inkomen. Natuurlijk ligt het in de praktijk iets ingewikkelder, en krijgt mijn hypotheekverkoper dat geld waarschijnlijk niet zelf. Maar ik betáál het wel.

Nee, ik wil mijn belastingaftrek liever niet kwijt. Maar zo als het nu geregeld is wordt de hypotheekrenteaftrek eigenlijk gewoon gestolen.

Bedenk maar iets anders om eigen woningbezit te stimuleren. Hypotheek-aflossings-aftrek bijvoorbeeld. Dan wordt niet alleen de bank, maar ook ik er echt beter van. Dan los ik mijn schulden ook liever af.

Dankjewelgeld

2009-11-19T21:10:00.000+01:00

Voor me staat een zwetende, overcorpulente Engelsman. Enthousiast vertelt hij mij, en de rest van zijn publiek hoe hij een enorm vrijwilligersproject van de grond kreeg. Iedereen werkte met liefde mee, en duizenden gaven hun bijdrage in tijd, meedenken en moeite. Met een mysterieuze grijns stopt hij even, en kijkt ons aan. “En weet je nu waarom het werkte? Hoe we dat voor elkaar kregen?”

Onze spreker wacht nog even, en onthult dan zijn geheim: “We zeiden tegen iedereen dankjewel.”
En ze zeiden niet zomaar dankjewel, maar ze spraken iedereen achteraf nog eens persoonlijk aan om te bedanken. Iedereen kreeg credits in de film van het project. Iedereen stond persoonlijk op de titelrol. Die duurde dan wel een kwartier, maar dat geeft niet. Want iedereen zag zijn eigen naam.

Wow. Ik heb inderdaad wel meer van dat soort projecten gezien. Projecten met onbezoldigde vrijwilligers, die vaak niet meer dan een broodje of misschien een paar onkosten vergoed krijgen. Blije, trotse vrijwilligers waar de meeste werkgevers jaloers op zouden zijn. En zelf doe ik ook verdacht veel voor iemand die enthousiast dankjewel zegt, en het naar mijn gevoel meent. Mooie ogen en een prachtige lach helpen daar wel bij. Maar dat hoeft niet eens. Wat een kracht heeft zo'n dankjewel. Ongelooflijk.

Natuurlijk, zonder geld kun je niet leven. Zo werkt onze economie nu nog. Maar geld voelt zelden zo fijn als een gemeende dankjewel. Misschien kunnen bonussen daarom ook nooit groot genoeg zijn. Als er geen dankbaarheid en liefde aan zit. Geen medemenselijkheid.

Terwijl geld eigenlijk ook een soort geïnstitutionaliseerde manier is om dankjewel te zeggen. Het is een ruilmiddel. Maar het is ook een manier om iemand te bedanken voor wat hij of zij jou geeft. Misschien zouden we het er ook op moeten schrijven. Net als op de kassabonnetjes. “Thank you for your shopping”. Maar dan “Thank you for what you gave me. It's appreciated very much!”

En voor de hard core Nederlanders en oudere inheemse inwoners schrijf je op de achterkant van het bankbiljet: “Dank U voor wat u mij gaf. Ik waardeer het zeer!”. Heel veel briefjes geld met een beetje “Dankjewel” kracht. Briefjes van echt waarderingsgeld. Elke keer als je zo een transactie doet, wordt je ook herinnerd aan waarom je eigenlijk dingen doet. Niet alleen om te overleven. Maar ook voor elkaar. Voor waardering. Een beetje liefde in het klein.

Op grotere coupures zet je dan “Dank U voor uw bijdrage aan het geldverkeer”, of “Heeft u al iemand blij gemaakt door mij uit te geven?”. En misschien moeten de kleine briefjes juist grotere giften van dankjewel dragen. Misschien met “Knuffel!” of “Kusjes”. Of zou dat te ver gaan?

Ambassadeur

2009-11-18T20:01:00.000+01:00

Zou hij al komen? We kijken reikhalzend uit over de menigte. Ik heb het gevoel dat ik terug ben in de tijd. In de zeventiende eeuw. Langzaam varen de zeilboten binnen in ons kleine haventje. Donkere mannen in wijde Spaanse broeken zijn druk bezig op de dekken. Kinderen zitten op de schouders van hun vaders en moeders. Een enthousiaste omroeper vuurt ons aan om nog eens goed te kijken naar alle pracht en praal. De burgemeester staat naast hem, en is niet minder opgewonden. Ze zwaaien naar ons!

Op wie wachten we eigenlijk? De ambassadeur van Spanje geloof ik. Maar hij komt wel uit Turkije. Uit Smyrna, schijnt. Hij is een zeer vroom man, en hij draagt de kleding van een Kardinaal. Dus hij zou ook wel eens Pauselijk ambassadeur kunnen zijn. Ik denk dat het een Hapsburger is. Die familie had toch de halve wereld in bezit? Spanje, delen van Duitsland, de Pauselijke zetel, de Nederlanden, inclusief Belgie. Het is een heel rijke familie.

Ik denk dat de ambassadeur ook Katholiek is. Net als de Spaanse koning. Die is ook heel vroom. Daarom komen ze natuurlijk naar onze Protestantse stad. Om het bestand te vieren, na die tachtigjarige oorlog. En misschien hebben ze wel handelswaar, of zelfs cadeautjes. Om het een beetje goed te maken, al die haat en nijd over en weer. Zand er over, en genieten van het einde van een goed jaar dat we hebben volbracht.

Terwijl hij van het schip klimt, zijn staf in de hand, schiet een nare gedachte door mij heen. Hij zal toch niet van de inquisitie zijn? Een opvolger van die enge Graaf Alva. Dan komt hij vast kijken of we wel brave Katholieken zijn geweest. Of tenminste netjes onze belasting aan de kroon in Spanje hebben betaald. En zo niet, dan krijgen we klop. Dan worden we in zo'n zak gestopt. Niet echt eerlijk, want ik zou niet eens weten waar hun belastingkantoor is.

Nee. Het valt wel mee geloof ik. De man heeft ook zo lang gereisd. Hij heeft er inmiddels een lange witte baard van gekregen. Zijn adjudanten delen kruidig gebak uit, met specerijen uit de Orient. En kinderen hebben tekeningen en brieven voor hem gemaakt. Ik denk dat die vrede met Spanje toch wel goed zit.

Wel mooi dat er in de handel blijkbaar een religieuze verzoening mogelijk is. En fijn dat zo'n goed heilig man elk jaar blijft komen. Al die honderden jaren. Een echte socialistisch, humanistisch, protestantse Heilige ambassadeur uit Spanje.

Mijn dochter glijdt van mijn schouders af. Het was genoeg spanning en indrukken voor vandaag.
Ze heeft Sinterklaas nu wel gezien.

Opgewarmd

2009-11-12T13:51:00.000+01:00

Het is koud in November. Koud en mistig. Vooral 's ochtends, als de winkels nog niet open zijn, en je met kleine dochter door het stadscentrum zwerft. Misschien zijn we niet alleen op de wereld, maar met onze net iets te dunne jassen kan ik me ineens goed voorstellen hoe zwervertje Remi zich gevoeld moet hebben. Of andere zwervers ook, trouwens. Als je nergens naar binnen kunt. Want binnen is het warm.

Maar we hebben toch geluk. We vinden een warm plekje bij een huishoud- en speelgoed winkel, die weliswaar nog niet open is, maar wel het warmtegordijn al heeft aan gezet. Zo'n blazende kachel die in het plafond van de ingang is verwerkt, en die continu de lucht daar opwarmt. Zo blijft het binnen warmer, en kan de deur toch wijd open blijven en klanten trekken. Klanten, of zwervers. Of koude papa's en dochters. Want bij deze winkel is het buiten ook warm.

Mijn dochter voert een duif, die ook de warmte heeft opgezocht. En ik vraag me toch wel iets af. Hoeveel energie zou dit gordijn kosten? Dat kan toch niet zomaar in deze tijd van klimaatbewustheid? Wie weet hoeveel CO2 dit gordijn op zijn geweten heeft! Daar komen alleen overstromingen van, en regenzomers, en droogtes op de verkeerde plaatsen, toch?

Of erger nog, hoeveel warmt dit apparaat niet nodeloos onze aarde direct op?

Want als elk beetje CO2 van de atmosfeer een beetje meer een broeikas kan maken... Waarom kan dan niet elk kacheltje dat we buiten zetten de aarde ook een beetje opwarmen? Ja, de warmte vervliegt. Maar dat doet de CO2 ook.

Als ik er over nadenk, zijn er tegenwoordig best veel buitenkachels. Warmtegordijnen. Terraskachels. Electrische barbeques, kachels in de hal, de schuur, het toilet, de auto. En met onze moderne thermostaten probeert de CV het overal 21 graden te krijgen. Ook buiten, als onze isolatie tekort schiet.

Eigenlijk maakt ook elk apparaat dat wij aanzetten vooral warmte. Gloeilampen genereren meer dan 90% warmte, en maar een beetje licht. Spaarlampen doen het al beter, maar worden ook warm. Koelkasten en vriezers worden van binnen koud, maar van buiten warm. Voel maar eens aan de achterkant. Auto's hebben een rendement van minder dan 20%. Dat is wat je gebruikt van je benzine om echt te bewegen. De rest wordt afgevoerd als... overtollige warmte.

Energiecentrales hebben ook heel veel restwarmte. Die hebben niet voor niets zoveel water nodig om te koelen. Als een kolenveld in China per ongeluk in de fik gaat, dan levert dat flink wat warmte op. Als de helft van het Indonesische oerwoud wordt afgebrand om wat plaats voor palmolie-palmen te maken, dan levert dat... flink wat warmte op. Als de olievelden van Kuwait om politieke of militaire redenen worden aangestoken, dan krijg je daar niet alleen vieze rook van die ook een aardige broeikas maakt, maar alweer een hele hoop warmte!

Vind je het logisch zo, dat de wereld opwarmt? Ik ineens wel. Daar is niet eens een te veel aan CO2 voor nodig. Ik dacht altijd dat ik een grapje maakte, als ik naar mijn dochters roep: “doe de deur dicht, je hoeft buiten niet op te warmen!”. Misschien is het wel waar.

Kerkstaat

2009-11-11T13:50:00.001+01:00

Marcouch mag misschien geen lijsttrekker worden voor de PvdA in Amsterdam West. Lekker belangrijk, Amsterdam West. Behalve als je er woont, natuurlijk. En dat heb ik wel gedaan. Marcouch zou kunnen afvallen omdat hij de “Scheiding van Kerk en Staat” niet respecteert.

Hoezo scheiding tussen Kerk en Staat? Hij betrekt de Islam bij het jongerenprobleem in Slotervaart. Niet vreemd, want de meerderheid van jongeren daar heeft een Islamitische achtergrond. Dat betekent niet dat ze per se vroom zijn, maar wel dat het een rol speelt in hun dagelijks bestaan en hun moraal. Lijkt me practisch, al is het de vraag hoe zijn achterban nu tegenover zijn politiek staat. Marcouch balanceert namelijk. Tussen heel westers roepen dat je niet te radicaal Islamiet moet zijn, maar je moet aanpassen. En anderzijds de Islamitische achtergrond respecteren een misschien daarmee ook het idee van Sharia: leven volgens de wet van God – of Allah dan, in dit geval.

Maar... daarmee respecteert hij het idee van Scheiding van Kerk en Staat niet. Schijnt. Tja. Vrijheid van Godsdienst betekent natuurlijk wel dat we niet verplicht willen worden om onder Sharia te leven. We willen wel zelf kunnen kiezen. Scheiding van Kerk en Staat hoort daar een beetje bij. Ooit onder Napoleon ingevoerd. Die was heel voorzienig.

Maar hoe zit het dan met de SGP? Die willen volgens hun statuten vrouwen bijna alleen achter het aanrecht. Oh ja, SGP is geen PvdA. Marcouch wel. En hoe zit het dan met het CDA? Jan Peter Balkenende, onze premier, komt uit een gereformeerd gezin. En van een gereformeerde Universiteit. En hij is van een Christelijke partij.

Voormalig premier Ruud Lubbers studeerde bij de Jezuieten, en is Katholiek. Of hij belijdt weet ik niet, maar ook hij hoorde bij CDA. Zijn voorganger Van Agt ook Katholiek. Verder terug wordt het pas goed vreemd bij Colijn. Vijf kabinetten lang. In bange dagen voor en tijdens de tweede wereldoorlog. Colijn was gereformeerd. Hij was lijsttrekker van een confessionele partij (de Anti Revolutionaire Partij, voorloper van het CDA). Met een heel speciale plek binnen de Gereformeerde gemeenschap. En toevallig was hij ook ooit KNIL militair betrokken bij wreedheden (maar dan vóór de eerste wereldoorlog), was hij ook minister van oorlog, minister van marine, hoofdredacteur van dagblad de Standaard, en maakte hij miljoenendeals in de olie. In de tijd dat een miljoen echt nog veel waard was.

Maar daar ging het me even niet om. Abraham Kuyper, voorganger van Colijn, was zelfs gereformeerd predikant. Alweer gereformeerd. Niet dat daar iets mee mis is, dat waren mijn ouders ook. Maar toch. Hij richtte ook de Vrije Universiteit op, waar Balkenende later weer studeerde.

Christelijke politiek mag al heel lang. Dat kun je terugvinden in standpunten over medemenselijkheid, maar ook over abortus, vinger op de knip houden en vlijtig en braaf zijn. Christelijke religie, en blijkbaar vooral de gereformeerde, is sterk vertegenwoordigd in onze kabinetten. Dus in onze Staat.

Scheiding tussen Kerk en Staat klinkt zo wel leuk, maar ook een beetje hypocriet. Natuurlijk kun je wel zeggen dat Kerk zich niet met Staat mag bemoeien, en omgekeerd. Maar echt los zijn ze blijkbaar niet. Misschien ging het daar ook niet om. Misschien ging het wel om de scheiding tussen elke willekeurige Kerk, en de natuurlijk Christelijk (en liefst) Gereformeerde Staat.

IJsschuld

2009-10-22T18:18:00.002+02:00

IJsland gaat terug betalen! Hoera! Deze week wordt een akkoord getekend door de IJslandse regering. De vier miljard euro die van de Nederlandse en Britse overheid is geleend om de gedupeerde spaarders van Icesave uit te betalen, komt nu terug uit de zakken van de IJslanders. Wat fijn! Of niet?

Ik denk van niet. Er zijn namelijk driehonderdduizend IJslanders. Die moeten nu... vier miljard gedeeld door driehonderdduizend... dat is hoofdelijk dertien en een half duizend euro betalen. Of per gezin iets van veertigduizend euro gaan ophoesten. Dat is niet mis. Zeker omdat er eigenlijk nog veel meer schulden boven hun hoofd hangen.

De hoog opgeleide IJslanders die geen zin hebben om mee te betalen zijn al aan het emigreren. Begrijpelijk. Maar dat betekent ook dat de Ijslanders die het niet kunnen betalen nu nog meer geld moeten schrapen. Ik vraag me dan af hoeveel er echt afgelost kan gaan worden, zonder Ijsland letterlijk te verkopen aan bijvoorbeeld de Russen of grootbank J.P. Morgan.

Het meest wrange is misschien wel dat de schuld die terug betaald moet worden eigenlijk nooit door de Ijslanders die nu moeten betalen was toegezegd. Misschien hadden sommigen wel een te hoge lening voor hun huis of hun auto afgesloten, en misschien hadden sommigen wel boven hun stand geleefd. Maar de leningen die ze daarvoor sloten moeten ze ook nog betalen, bovenop die veertigduizend per gezin. En op beide komt ook nog rente. Eigenlijk hoef ik er niet eens over na te denken of dat kan. Met de huidige wisselkoersen en stand van de economie kan dat gewoon niet.

IJsland moet de schuld over vijftien jaar gespreid terugbetalen, met rente. Te beginnen in 2016. Bij een rente van vijf procent moet er dus nog eens 50 tot 100% meer opgebracht worden. Tussen zes en acht miljard totaal, zestigduizend tot tachtigduizend per IJslands gezin. Dat is een half huis.

Eigenlijk zijn de meeste IJslanders net zo schuldig aan het verlies van de Icesavespaarders als wij in Nederland, Engeland of de rest van Europa. Namelijk niet.

We zouden het verlies ook kunnen delen. Als we de bewoners van het Verenigd Koninkrijk en Nederland bij de IJslanders optellen zijn we met tachtig miljoen mensen. Vier miljard gedeeld door tachtig miljoen is... vijftig euro per persoon. Laten we zeggen honderdvijftig euro per gezin.

Als we dat over drie jaar gespreid terug betalen, met vijf procent rente, dan kost ons dat... nog geen vijf euro per gezin per maand. Minder dan de staatsloterij of een telefoonverzekering. Vier komma zes miljard brengen we dan samen op. Het geld is dan afbetaald. In drie jaar. En we hoeven samen nog eens tussen twee en vier miljard minder te betalen aan de uitlenende banken ook. Worden die tenminste niet nog eens extra rijk aan de misère die ze zelf hebben helpen veroorzaken.

Als we de kosten over heel Europa omslaan wordt het terug te betalen bedrag helemaal een grap. Dan is het vier miljard gedeeld door vierhonderdzestig miljoen inwoners. Dat is minder dan een tientje per persoon. Dertig euro per gezin.

En als tegenprestatie eisen we dan van IJsland dat ze bij de Europese Unie komen, en gewoon euros gaan gebruiken in hun betalingsverkeer. Dat is goed voor handel onderling. En we hebben er een enorm natuurreservaat bij, als Europa. In de vorm van IJsland. En heel veel duurzame energie, in de vorm van warmte uit de grond en electra van watervallen. Die hebben ze daar heel veel.

Ötzi

2009-10-16T01:14:00.002+02:00

Enkele jaren terug stond ik oog in oog met de oudste bekende mens op deze aardbol. Ik denk niet dat hij mij ook ontwaarde, want hij is al meer dan vijfduizend jaar dood. Maar voor mij was het een verrassende, bijna ontluisterende ervaring.

Otzi was namelijk allesbehalve achterlijk. Hij was misschien wat kort van stuk, maar hij had een soort broek, of eigenlijk kousen van leer. En gevoerde schoenen. Een leren jas. En een regenjas van bladeren die waarschijnlijk niet zou onderdoen voor onze moderne gore-tex. In zijn buidel had hij paddo's. Een vuurstenen zakmes. En als klap op de vuurpijl had hij een bronzen bijl. Een bronzen bijl die waarschijnlijk uit Groot Brittannië kwam. Van heel ver, want Ötzi zelf lag in een gletsjer op de huidige grens van Italie en Oostenrijk.

Hoe kwam Ötzi aan die bijl? Die moet hij door handel verkregen hebben. Of misschien had hij hem wel zelf gehaald. In elk geval was er dus uitwisseling over enorme afstanden, al meer dan drieduizend jaar voor Christus. Wie weet, waren er wel handelsroutes over het hele continent.

In zijn rug zat een pijl. Waarschijnlijk geschoten van een afstand van een meter of zestig van onder af. Dat betekent dat zijn aanvaller een erg goede boog had. Wat een technologie voor die tijd!

Ik mijmer en vermoed dat Ötzi vermoord is om een vrouw. Daar gaat het toch altijd om? Een crime passionnel. En dat terwijl hij juist had besloten om weer verder te reizen. Want hij had gezien dat hij te veel was. Hij trok de bergen in, op zoek naar verre horizonten, en liet zijn geliefde bij zijn rivaal achter. Maar die laatste was te jaloers, en schoot hem in woede in de rug. Dramatisch en heftig.

Of zou het om geld geweest zijn? Ik denk het niet. Geld was misschien nog niet eens uitgevonden. En dan was zijn bijl ook wel gejat, want die moet flink wat waard zijn geweest.

Of hij was naar beneden gevallen en in de koude rivier gedonderd. En daar waren zijn aanvallers hem kwijtgeraakt. Misschien hebben ze zijn bijl daarom niet afgepakt en omgesmolten. Ötzi bevroor, en werd bewaard voor het nageslacht.

Nu kijk ik naar hem. Ongelooflijk hoe ver we toen al waren. Voor alle geschreven woord. Drieënvijftighonderd jaar geleden. Wat een vent, die Ötzi.

Ik vraag me af of zijn auto ook nog ergens staat.

Bronnen o.a.: http://nl.wikipedia.org/wiki/Ötzi

Bankiersrisico

2009-10-15T01:22:00.001+02:00

Het is nu tweeduizend-negen, maar soms lijkt het wel meer op de jaren dertig van de vorige eeuw. Of op de eeuw daarvoor. Geen bank lijkt meer veilig. In Amerika zijn er al honderd omgevallen. En ook hier roepen steeds meer mensen dat je je geld maar beter in een oude sok kunt stoppen. Wel eentje zonder gaten, dan.

Maar welke bank is betrouwbaar? De DSB bank in elk geval niet, vond de voorzitter van hypotheekleed. Hij riep op tot massaal geld opnemen bij de DSB, zodat deze zou inklappen. Dat zou de boze mijnheer Scheringa wel leren. Diezelfde avond lag de computer bij DSB er al uit. Hackers, zei een woordvoerder. Of die hackers bij DSB zelf zaten wilde hij niet kwijt.

Maar het mocht niet baten. Er was in no time zestig miljoen weg gehaald. Een week later had DSB zeshonderd miljoen minder. Inmiddels is de bank onder curatele, en kunnen mensen niet meer bij hun DSB-geld. Een klassieke “bank run”, net als waar mijn moeder altijd over vertelde. Ik geloof dat zij er meer rekening mee hield dat dat nog wel eens zou kunnen gebeuren dan onze moderne bankiers zelf. Dus zij vertelde mij hoe dat werkte vanaf mijn zesde.

Niet dat ik dat toen begreep. Want leg fractioneel bankieren maar eens uit aan een zesjarige. Banken hebben geld zat, toch? De bankiers en hun reclamemakers doen hun uiterste best om dat beeld uit te stralen. “Wij zijn betrouwbaar, wij zijn rijk, wij bouwen in het duurste steen en staan voor eeuwig.” Met een rotsvaste glimlach. En een krijtstreepje. En een beetje bank sponsort nog iets wat we leuk vinden ook. Daarom lenen we bij de bank. En daarom brengen we ons geld ook daar.

Maar wat een bankier eigenlijk doet, is geld van andere mensen uitlenen aan derden. Het geld blijft niet in de bank, het moet rollen! Het geld moet groeien, door rente te vergaren. Alle geld dat binnenkomt, inclusief dat wat op je gewone girorekening staat, wordt zoveel mogelijk weer “geïnvesteerd”. Slecht hoeft dat niet te zijn, want zo is er meer werkgelegenheid dan als dat geld in een oude sok zit.

En het geld wordt niet één keer uitgeleend, maar veel vaker. Want als iemand met geleend geld wordt betaald, brengt hij dat ook naar de bank. En zelfs als de eerste lener nog helemaal niet heeft terug betaald, leent de bank dat binnen gebrachte geld gewoon ook weer uit. Dat mag, volgens de regels. Een gewone bank mag wel meer dan tien keer zoveel geld uitlenen, als het nog in baar geld heeft. Er hoeft maar een fractie in cash te blijven staan. Vandaar fractioneel bankieren.

Eigenlijk heeft een bank dus juist niet zo veel geld. In kas. De spaarders (en dat kunnen in theorie ook andere banken zijn) die zestig miljoen van de DSB weghaalden, gaven de DSB dus wel 600 miljoen minder speelruimte. Of nog meer. Als er nu echt 600 miljoen weg is, mag DSB maar liefst zes a zeven miljard minder in uitstaande leningen hebben. Daarom gaat een “bank run” zo hard.

En daarom proberen bankiers zo betrouwbaar over te komen. Want in zekere zin ben je aan het koorddansen met een veelvoud aan uitstaand geld, en maar een beetje in kas. Natuurlijk is er een risico. Reputatie is dan alles. Dat moet zelfs iemand als Dirk Scheringa hebben geweten. Ook toen zijn mensen met allerlei trucs woeker-hypotheken verkochten. Volgens mijn schoonvader, idealistisch boekhouder, deed hij dat al dertig jaar. Woeker-hypotheken die menselijkerwijs normaal al niet betaald kunnen worden. Laat staan in een crisis.

Geen wonder dat mensen eens boos worden. Arme Dirk. Nu wil vast niemand zijn overschot aan hypotheken overkopen voor een redelijke prijs. Dan moet zijn bank eerst failliet gaan, en wordt zijn boedel met vette winst overgenomen, zoals die van Lehman vorig jaar werd opgekocht door de Britten. Net iets mis gerekend.

Vreemd eigenlijk dat Scheringa zo'n risico nam op zijn reputatie. En vreemd dat zijn spaarders hem zo lang hebben laten woekeren. Ook zij hadden kunnen bedenken dat hun hoge rentes bij DSB ergens vandaan moesten komen. Als ze even hadden doorgedacht.

Maar ach, waarom zou je, want de bank is toch rijk en betrouwbaar?

Vastgoedsprookje

2009-10-13T01:31:00.003+02:00

Er was eens een ondernemer, een bankier en een Mexicaan. De Mexicaan mag ook een Pool zijn, of een Bulgaar. De ondernemer kon goed ondernemen, de bankier toveren met geld, en de Mexicaan was goed in huizen bouwen. Alle drie hadden ze een huis nodig.

De ondernemer zag dat het goed ging, en vroeg de Mexicaan of hij zijn huis wilde bouwen. Een huis met flink wat kamers, een hectare eigen grond, een riante keuken, bijbouw, garage en schuur, moestuin, en noem maar op. De Mexicaan vond het prima, dan kon hij ook iets verdienen. De ondernemer was blij, en ging naar de bankier om genoeg geld te lenen voor grond, materialen en de bouw.

De Mexicaan zag dat het goed ging, en hij besloot ook een huis voor zichzelf te bouwen. Een kleiner huis, want hij verdiende minder dan de ondernemer. Werkverhoudingen, marges, baas boven baas, en zo. Ook hij ging naar de bankier en nam een hypotheek voor zijn toekomstig huis. De bankier vond het goed, want er was het nodige werk in de bouw. Dit was een betrouwbare lener.

De bankier zag dat het heel goed ging, en besloot van zijn getoverde geld ook een huis te bouwen. Hij zag dat hij veel zou verdienen aan de rente die de ondernemer en de Mexicaan gingen betalen, dus hij kocht het grootste stuk grond voor zichzelf. Natuurlijk huurde hij ook de Mexicaan in, want die werkte goed en goedkoop. Bovendien betaalde de Mexicaan hem toch in rente weer terug.

De Mexicaan werkte hard en efficient. Verbazingwekkend. Uiteindelijk had hij het huis van de ondernemer af, het huis van de bankier klaar, en zelfs zijn eigen optrekje was bewoonbaar geworden. Hij was trots. Hij had goed werk geleverd.

Maar toen gebeurde er iets waar niemand op gerekend had. Er was geen werk meer voor de Mexicaan. Iedereen had namelijk al een huis. De bankier woonde riant, de ondernemer leuk, en de Mexicaan heel aardig. Iedereen was onder de pannen.

Geweldig? Nee. Want de huizen waren nog niet afbetaald. De Mexicaan verdiende niets meer, want er was niets meer te doen. En de ondernemer verdiende al snel niets meer, want hij verkocht voornamelijk aan de Mexicaan. En de bankier verdiende al rap niets meer, want de ondernemer en de Mexicaan konden hem niet meer betalen. Er zat maar één ding op. Ze moesten hun huizen verkopen.

Maar aan wie? Geen van drieën verdiende genoeg geld om het huis te kopen dat ze wilden. Zelfs al woonden ze er al in. Was er dan geen list te verzinnen, kon de bankier dan niet nog wat geld toveren? Nee, dat kan ik niet, zei de bankier, want dan heb ik een nieuw huis nodig. Alleen dan kan het. Het nieuwe huis is dan onderpand.

Opgetogen riep de ondernemer dat hij dan wel een huis zou bij laten bouwen. Hij zou de Mexicaan inhuren, en dan zouden ze er nog een zwembad bij bouwen ook. Dan kwam er vast een rijk iemand die het zou kopen en dan hun lasten zou kunnen betalen. De bankier vond het een geweldig plan. Er zou een huis komen, dus daar kon hij vast wat geld voor toveren. Hij herbelegde het geld dat al betaald was, en liet de ondernemer zijn gang gaan. Een nieuw paleis zou er komen: “Fata Morgana”.

Maar nog voor het paleis goed af was werd al duidelijk dat er toch geen koper zou komen. Want ze waren maar met zijn drieën. En geen van hen kon genoeg verdienen om het paleis te kopen. En zo moesten ze allemaal hun huis uit, en wonen op hun eigen stoep. Want het geld was op, al waren de huizen voor iedereen af.

En ze leefden nog lang en ongelukkig. Jammer he.
Of zouden ze gedurfd hebben om hun eigen huizen te kraken?

Laat

2009-10-08T22:29:00.001+02:00

Waar is die broek nu gebleven? En waarom moet dochterlief nu juist die broek aan? Waarom zoek ik 'm eigenlijk, want ik ben al mijn marge om op tijd te komen inmiddels wel kwijt. Nee he. Alle kleren van beide dochters ook al in de war. In alle manden zit kleding voor de oudste. Alles van de jongste is spoorloos. Ik hoor de klok tikken. Weer niet op tijd.

Ik heb al jarenlang, nee levenslang het probleem van te laat komen. Niet dat anderen te laat bij mij komen (ook dat gebeurt hoor), maar dat ik zelf te laat ben. Vanochtend was het weer zo ver. Allerlei vertragingen stapelen op, en ik zie mijn marges slinken. Nog even tandenpoetsen. Spullen klaarleggen voor de huishoudster die min of meer ongepland vandaag zal komen, in plaats van over twee dagen. Oudste dochter prijzen voor haar inderdaad schitterende tekeningen. Jongste dochter nu toch maar echt wakker maken, anders lukt het niet meer. Ah, daar is ze al. Maar ze heeft een waardeloos humeur, want mama is al weg, op weg naar werk. Dat wordt gezellig, want dan mag haar pyjama eerst niet eens uit. Vroeger wakker maken werkt ook niet, want dan is ze zo moe en hangerig dat ook niets mag.

Zinvolle handelingen, minder zinvolle zaken en achteraf vaak totaal irrelevante dingen vullen de tijd tussen wakker worden en weg gaan op. Of tussen wat dan ook en aankomen.

Natuurlijk. Ik moet prioriteren. Een moeilijk woord voor “dat eerst doen wat het belangrijkst en het meest urgent is”. Dat wat urgent en belangrijk is, direct doen. Dat wat belangrijk is, maar niet urgent, plan je voor een andere keer. Plannen, dat zou ik ook wel beter willen kunnen.

Wel urgent maar niet belangrijk, dat delegeer je aan iemand anders. Hm... Delegeren aan mijn jongste dochter? Soms kan dat wel. Niet urgent en niet belangrijk? Dat doe je gewoon niet.

Maar hoe zit het dan met leuk? Niet urgent maar wel leuk? Is dat al belangrijk? Wanneer is leuk belangrijk genoeg om urgent te worden? Of wanneer is het urgent genoeg om iets leuks te doen? En is een domme puzzel of een spelletje doen eigenlijk ooit wel urgent? Vast niet belangrijk.

In mijn stress is er al een plastic krat gesneuveld. Tijd om over urgent, leuk en belangrijk te filosoferen geef ik mezelf niet eens. Broek gevonden. Even later bied ik mijn excuses aan mijn jongste aan dat ik zo mopper en stress. Het komt niet door haar. Ik had ook dingen moeten klaar leggen. Jammer dat ik gisteren pas rond elf uur 's avonds thuis was. Zo zij het. Tot mijn verbazing biedt mijn driejarige ook haar excuses aan: “Sorry papa, dat ik zo huilerig was.”

De oudste staat al een kwartier rond te springen in haar jas. Helemaal klaar. Uiteindelijk zijn we net met de bel bij haar klas. Op het nippertje te laat. Gelukkig is de klasdeur nog open. Met een knuffel neem ik afscheid. Want de stress van te laat zijn is al erg genoeg, weet ik van toen ik zelf kind was. Even later is de jongste ook rustig afgeleverd bij de oppas. Ik haal mijn trein nog net. Gelukkig.

Tien minuten later vraagt een medepassagier verward aan me of we niet al hadden moeten rijden. Net zo verbaasd kijk ik op uit mijn krantje. Mijn niet urgente, noch belangrijke krantje.

Dan zet de trein zich juist in beweging. “Goedemorgen. Wij hebben een vertraging van tien minuten,” schallen de luidsprekers. Onze treinconducteur geeft ongevraagd uitleg waarom wij zijn vertraagd. “Die komt deels door mij, want ik kwam binnen met een andere trein, die vijfentwintig minuten vertraging had. En toen moest ik nog naar deze trein lopen. Daarna moesten wij nog op een andere trein wachten.” Hij zucht door de intercom. Ik geloof dat hij mijn probleem kent.

CV-economie

2009-09-30T00:02:00.001+02:00

Vijftien jaar geleden, midden in een koude winter, was onze CV-ketel hard op weg het te begeven. Hij gaf steeds minder warmte, er kwamen steeds sneller luchtbellen in het systeem, de verste radiatoren werden steeds minder effectief, andere radiatoren werden knetterheet, de waterdruk zakte en zakte zonder dat het water ergens zichtbaar uit lekte, en de ketel zelf maakte steeds engere geluiden. Op een dag was hij ineens helemaal uit.

Achteraf gezien doet die CV-installatie me best denken aan ons globale financiële stelsel.

Stel dat je het hart van onze financiële wereld, in London, New York, Frankfurt, ziet als een gigantische CV-ketel. Een CV-ketel die de economie van onze wereld moet warm houden, en zorgen dat ieder landje warm water krijgt. Warm water in de vorm van genoeg valuta om een goed warm draaiende economie te houden. Een economie die goed is voor de mensen die in elk land wonen.

En die CV-ketel, of eigenlijk zijn het er natuurlijk meer, CV-ketels dus, die pompen heel veel ponden, euros en dollars in de wereld. Tot heel ver. Zelfs in Timboektoe en Zaire staan wel radiatortjes. En ook in Afghanistan, Korea, Cambodja, Honduras en zelfs Nieuw Zeeland. In Japan is een expansievat. In China sparen ze wat extra warm dollarwater op, want zij zijn zuinig.

In IJsland ging het even mis. Daar hebben ze een lekje in de radiator. Daarom is die nu maar even dichtgedraaid. Wel jammer, want de winters zijn daar best koud. Een decennium terug ging het ook mis in Rusland, en later in Japan en toen in Argentinië. Ook daar moest fors aan de radiators gesleuteld worden. Water er uit en eerst ontluchten voor er weer nieuw geld-water in kon. Ondertussen had de bevolking het niet zo warm meer. Die moest dan maar een trui aantrekken of zo, en groenten verbouwen in eigen tuin, zoals bejaarden dat doen in St. Petersburg.

In de afgelopen decennia is gaandeweg bedacht dat je het geld nog sneller zou kunnen rondpompen dan anders. Hogere druk. En heter stoken met hogere bedragen. Dan komt het sneller overal langs, en wordt het ook warmer. En dan komt het vast ook wel in verdere uithoeken van het buizenstelsel. In elk geval komt er weer meer door de ketel, en is het daar bij het hart van het systeem ook weer veel warmer. De rijken worden rijker, en wellicht druppelt er ook wat meer naar de armen. Optimistische economen noemen dat “trickle down economy”.

Maar echt perfect werkte het nog niet. In sommige uithoeken bleef te weinig komen en moesten de radiatoren toch dicht of op een kier. En er kwamen ook steeds luchtbellen in het systeem. Of moet ik zeggen speculatie-bellen? Internet-bel, vastgoed-bel, noem-maar-op-bel? Denk je heerlijk warm water te krijgen, blijkt het gebakken lucht te zijn. Pfffft. Pruttelend en gloeiend heet van de bonussen slaat de ketel af. Plots is de gelddruk weg.

Toch maar de ketel bijvullen? Amerikaanse en andere overheden pompen nu heel veel noodgeld in het systeem. Misschien dat het dan weer werkt. Maar waar moet je ontluchten om te voorkomen dat er overdruk (inflatie?) ontstaat en nog meer bellen? Of moet je helemaal niet ontluchten en eerst ergens een groot lek repareren? Of was er misschien wel onderdruk omdat het systeem heel veel extra radiators (nieuwe bevolkingscentra) had gekregen en er nooit afdoende was bijgevuld?

Veel grote banken vertrouwen het niet en hebben schijnbaar toch hun geldkranen nog even dicht gedraaid. Misschien wordt het nu bij hen wel warm, maar zo stroomt het geld ook niet lekker door.

Heeft de kapitalistische ketel gefaald? Is ie nu echt stuk? Ik geloof dat we het nog niet weten. Maar wellicht wordt het tijd om toch ook wat noodkacheltjes te gaan installeren. Kijken of we misschien meerdere kleine keteltjes met pompen moeten hebben in plaats van een hele grote Amerikaanse dollarketel.

En misschien moeten we zelfs nadenken of we onze verwarming uberhaupt wel zo hoog moeten opstoken. Misschien zijn we juist wel veel blijer als het niet zo heel warm is. Omdat we dan iets minder hoeven rond te hollen om overmatig te consumeren en te produceren.

AOW

2009-09-20T15:58:00.002+02:00

Ik begrijp het niet zo goed.
We hebben een begrotingstekort dus ergens moet geld vandaan komen.
De overheid geeft geld uit aan vergrijzende inwoners, en dat schijnt een aanzienlijke kostenpost te zijn. Als je mensen dus later grijs noemt, hoef je ze minder te betalen, en kun je je begrotingstekort weer aanvullen. Je zegt dat mensen pas grijs zijn met 67 in plaats van 65 en hopla, twee jaar winst.

Tot zover snap ik die redenering wel. Lijkt superlogisch.

Maar wat ik niet begrijp is waar die zogenaamd nog niet grijs geworden dames en heren dan hun geld vandaan moeten halen. Moeten zij blijven werken? Of moeten ze maar even net doen alsof zij geen geld nodig hebben? Moeten ze private verzekeringen afsluiten om nog een nieuw pensioengat te dichten? Een beleggingsverzekering dan zeker?

Of als zij dan verplicht mogen blijven werken, wat voor werk doen zij dan? Dat werk dat anders door jongeren gedaan zou zijn? De werkloosheid onder jongeren neemt juist alweer toe. Als er niet echt meer werk te doen is, schuiven we alleen een probleem op. Dan mag straks de leeftijd waarop je als jongere een werkloosheidsuitkering mag aanvragen omhoog naar vijfenveertig.

Stel nu dat het de niet grijze grijsaard dan toch lukt die paar jaar te overbruggen, en ook te bezuinigen. Dan geeft hij of zij minder uit aan diensten en goederen. Dus dan is er weer minder te doen in de dienstensector voor grijsaards. Minder inkomsten in die hoek. Minder banen. Meer uitkeringen. Of meer armoe, als de situatie echt zou doorslaan.

Het begrotingstekort is pas juist veel groter geworden omdat het bankenstelsel falende is. Die banken hadden namelijk geld tekort om de economie draaiende te houden. En als er geld tekort is, kan er ook minder geld verdiend worden, minder geld uitgegeven worden en minder als belasting geheven worden. Daarom moest er geld bij. Er was te weinig geld.

Heeft ons kabinet dan niet voor een keer gelijk, als ze zegt dat dat geld nog even niet direct terug bezuinigd moet worden? Als je geld toevoegt omdat er tekort was, moet je 't niet direct weghalen. Ook niet op een andere plek in hetzelfde grote systeem.

Wel jammer dat de geholpen banken nog steeds bang op hun balansen lijken te zitten.

Misschien moet de AOW-leeftijd eigenlijk maar omlaag. Van 65 naar 60. Dan komt er direct meer ruimte voor werkloze jongeren. En zo geven de grijsaards ook weer meer uit. Goed voor de economie.

IJshuur

2009-09-18T15:00:00.001+02:00

Stel je voor. Je bent student, en je zoekt een leuke kamer. Samen met een paar studiegenoten vind je een zoldertje. Het is niet de mooiste plek van de wereld, maar je maakt er wat van. Je kunt de huur net opbrengen. Je kunt je bed kwijt. Je kunt af een toe wat vrienden entertainen. Je kan er leven. Daar woon je. Het is zo mooi, je kunt zelfs onderling een concierge aanwijzen. Die moet natuurlijk ook de belangen van de huisbaas in de gaten houden, maar zo kun je nog eens af en toe een feestje bouwen.

En dan gaat de huisbaas failliet. Zijn zoon (die ook in het pand woont) blijkt grote schulden gemaakt te hebben, en hij moet daar voor opdraaien.

Gelukkig gooit de huisbaas jullie er niet direct uit. Maar zijn schuldeisers hebben wel een ander idee. Hij mag het geld dat even was geleend en per ongeluk vergokt op termijn terug betalen. En dat mag hij dan opbrengen door het te verdisconteren in jullie huur. Die verdubbelt dan zo ongeveer. Niet dat jullie dat kunnen opbrengen. Maar het moet toch maar. En je mag ook niet zomaar nu zelf opstappen. Het is eigenlijk wel de bedoeling dat je uiteindelijk dokt.

Niet reëel? Misschien toch wel. Ik heb het niet eens over jongeren die anti-kraak wonen, of over studenten die hun studentenzolder met een vreemde koopconstructie hebben aangeschaft. Ook zij zien nu mogelijk hun maandlasten omhoog vliegen. Dat is zo. Maar...

Nee. Ik heb het over de inwoners van IJsland.

Ook zij zijn een soort huurders in hun land. Ze maken wat van hun woonplaats. Ze brengen hun belasting op. Ook een soort huur, om jezelf eerlijk staatsburger te mogen noemen, en er legaal te zijn. En ze mogen hun volksvertegenwoordigers (of concierges) kiezen.

Maar keus over wat Landsbanki deed hadden de meesten niet. Eigenlijk bijna niemand kon daar in meebeslissen. Landsbanki ondersteunde Icesave. Icesave haalde spaargeld binnen uit Europa. Vooral uit Groot Brittannië en Nederland. Er werd met het binnengekomen geld gespeculeerd. Je zou ook kunnen zeggen, gegokt. Om aan de beloofde spaarrente plus winst te komen. En toen was het geld weg.

Spaarders boos. Nederland en Groot Brittannië boos. Die regeringen schieten deels voor om de spaarders weer gerust te stellen. Maar nu moet het kwijtgeraakte geld weer terugkomen. En aangezien Landsbanki (zoon van de huisbaas) het even niet heeft, mag de IJslandse burger (andere huurders) op termijn terug gaan betalen.

Dat lijkt me toch niet eerlijk. Ik begrijp dat in de paniek een soort “zoek het maar uit” gevoel ontstaat. Want waarom is dat geld nou ineens weg? Dat kan toch niet? Maar om nu een eigenlijk willekeurige voorbijganger of inwoner voor de falende bankbalans op te laten draaien gaat wel erg ver.

We hebben dit probleem samen. Gedupeerden, bank, inwoners van IJsland, Groot Brittannië en Nederland. Inwoners van Europa. Eigenlijk inwoners van de wereld. Want er wordt wel meer geld weg gezwendeld, weg gespeculeerd en weg verdampt. Als het verdwenen geld eigenlijk gestolen is, verdient het aanbeveling om er een internationaal politieorgaan op te zetten om uit te vinden waar het nu dan is. Als we daar nog geen goede organisatie voor hebben, wordt het tijd dat we die oprichten.

En ondertussen kunnen we misschien het beste afspreken dat het verdwenen geld door fictief noodgeld wordt vervangen. En de gokkende zoon van de huisbaas uit zijn functie ontheven.

Bonus

2009-09-08T11:20:00.003+02:00

Eén ding lijkt iedereen eens te zijn sinds de eerste kredietcrisis van deze eeuw. De beloningen die topbankiers en topbestuurders hebben gekregen waren onterecht. Ze waren exorbitant hoog, exorbitant veel, en vooral zonder dat er iets nuttigs voor werd gedaan. Schande.

Dus die beloningen, salarissen en bonussen moeten afgetopt worden. En niet alleen omdat Balkenende anders minder verdient dan de rest. Het gaat heus niet alleen om zijn ego. Hij telt heus wel mee, ook als hij niet in de Quote 500 bovenaan staat. Gewoon een norm er op. Elke topbankier even veel. Je zou verwachten dat dat inmiddels zo met unanieme stemmen aangenomen zou worden. Ook internationaal.

Maar nee hoor. Vooral onderhandelaars van VS en Groot Brittannië vonden het bij de laatste G20 voorbereidingen geen goed idee. Laat die bonussen maar bestaan. Anders gaan ze toch maar ondergronds. Krijg je illegale bonus-dealers, bonus-smokkel, bonus-verslaafden en “the war on bonuses”.

Zou het eigenlijk uitmaken, als je die exorbitante beloningen zou kunnen afschaffen? Behalve dan moreel gezien? Hoeveel mensen zou je een zinvolle uitkering kunnen geven van zo'n bonus? Eens even rekenen. Voor een bonus van één miljoen kun je tien gewone managers inzetten, veertig secretaresses een jaar inhuren, of misschien wel tachtig bijstandsmoeders onderhouden. Voor tien miljoen kun je er tien keer zo veel kopen. Als er duizend topbankiers zijn die elk een miljoen te veel krijgen, dan stellen ze wel tachtigduizend bijstandsmoeders achter. En van de driehonderd miljoen die het ING had gereserveerd zou je inderdaad wel drie tot vijfduizend ontslagen kunnen uitstellen.

De top vijf van bankiers in de VS heeft 90 miljoen dollar onder zich verdeeld, vorig jaar. Dat is dan zevenduizend bijstandsmoeders. Zouden die in hun vijf buitenhuizen met zwembad passen?

Maar zo werkt het natuurlijk niet precies. Als het goed zou gaan, dan betalen die topverdieners ook belasting over de bonussen. Als dat netjes vijftig procent zou zijn, dan profiteert ook vijftig procent van genoemde bijstandsmoeders mee. Of ambtenaren die van datzelfde bedrag betaald worden. Dan zouden onze bonusvangers dus juist goed zijn voor de staatskas. Dan dragen ze per persoon juist heel veel bij aan onze gezamenlijke rijkdom.

Dat die belasting in de praktijk wel zelden de vijftig procent zal halen is wat anders. Inderdaad, dat gaat vast naar belastingparadijzen en andere geheime achterzakken. Dat is weer wel jammer.

Maar wat me eigenlijk veel meer interesseert, is dat er blijkbaar partijen zijn die bereid zijn dit soort bonussen uit te betalen. En dat uitbetalen gebeurt ook als er hele bedrijven of bedrijfstakken aan kapot gaan. Als je cynisch genoeg bent zou je zelfs kunnen denken dat dat het doel is. Wie betalen dat dan? En als zij deze bedragen er voor over hebben, wat voor winst maken zij dan? Wie zijn dat?

Stel nou dat dat de topverdieners zelf onderling handjeklap doen, en bedrijven en economie uithollen om elkaar te belonen. Is dat dan niet gewoon oplichting? En als het anderen zijn die hen bewust betalen, blijven die dan niet onterecht buiten schot? Zouden we niet juist dat uitwonen, uitbuiten en uithollen strafbaar moeten stellen, in plaats van de bonus die je daarvoor kan krijgen?

Wensdromen

2009-09-05T15:22:00.002+02:00

Daar zit ze dan, met haar voeten in het zand. Blauwe zee achter haar. Een rond huppelende echtgenoot in de verte. Wie wil dat nou niet? Wensdromen als zand aan de zee. Zoiets staat er onder.

Het is maar een poster. In een bank. We halen wat baar geld in voormalig Oost Duitsland. De bank is één van de best verzorgde gebouwen in de stad. Een stad met gebouwen die veertig jaar geleden vast erg mooi waren. Maar geld om de meeste huizen op te knappen was er blijkbaar niet.

We eten in een soort kantine. Tussen zakenmensen en bejaarden, wegwerkers en winkelbedienden. Alle klassen door elkaar. Goedkoop, voedzaam eten. Niet veel keus, maar veel vullender, en misschien zelfs gezonder dan wat we in het westen van Duitsland tegenkomen. Oubollig. Maar eigenlijk ook heel gezellig en saamhorig. En betaalbaar. Want echt veel geld hebben de mensen hier niet.

Zouden deze mensen ook een warme strandvakantie willen? Of een huisje bij zee? Vast wel. Een dure auto, of een wilde trouwerij met een groot feest? Misschien wel. Op de poster van de bank wordt gesuggereerd dat de bank dat soort dromen waar kan helpen maken. Geld als zand aan de zee. Voor het oprapen.

Stel dat onze voormalig Oost-Duitsers nou echt dat geld mochten lenen. En dat ze het uitgaven aan zo'n strandvakantie. Of aan een sportbolide. Of een feest. Dan is het geld gewoon op. Het is geen investering, en ze moeten dan keihard werken om zowel de aflossing als de rente op te brengen. Terwijl dat wat ze er voor kochten alleen in waarde vermindert, of al helemaal op is. Consumptiekrediet moet je nooit nemen, heb ik geleerd. Daarmee kom je per definitie dieper in de schulden.

Als je geld leent, alleen om er mee te feesten, bouw je geen wederdienst op. Je doet niets terug voor de mensen die jouw feestje verzorgen. Het maakt ook niet uit of je een arme of een rijke feestganger bent. Je voegt geen echte waarde toe in de economie, alleen door te consumeren. Het enige wat je wel doet is dat je het geld, en de waren, door laat schuiven.

Heus, we zijn heel efficiënt in overvloed produceren. Het beginjaar van de kredietcrisis was ook één van de beste oogstjaren ooit. Die overvloed mag best op gefeest worden. En ook de Oost-Duitsers mogen van mij mee feesten. Want dat kunnen ze vast heel goed.

Maar moeten we nu echt verwachten dat zij dan het geld daarvoor van de bank lenen? En dat ze het dan weer terug betalen? Met rente? Wat moeten ze daar dan voor doen? Onze huizen opknappen tegen bodemtarief? Dan worden onze eigen bouwers weer boos over de concurrentie.

Kunnen we ze het geld niet gewoon schenken? Bijschrijven als enen en nullen op hun bankrekening? Als een gift namens het kapitalisme, waar ze nooit aan mee mochten doen? Misschien knappen ze dan juist hun eigen huizen daar wel van op. Misschien huren ze onze bouwers ook in. Ook goed voor onze economie. En dan doen ze hun feestje extra goedkoop, samen. Dat lijkt me een mooie wensdroom.

Nepboter

2009-09-03T15:03:00.001+02:00

“Geef mij de boter eens aan.”
Ik zoek op de tafel. Er staan heel wat witte kuipjes. Allemaal verschillend.
“Die, dat is de echte. Of niet?”
Nee. Geen boter. Maar ik geef het toch maar.

“Die andere is gewoon water. Met zout.”
Warempel. Dat vertelde ik een jaar geleden ook, en toen werd ik vreemd aangekeken.
Ze kijkt even naar het kuipje.
“Oh nee, ook niet. Nou ja. We hadden toch echte smeerbare boter?”
Ondertussen smeert ze toch maar op haar boterham.

Er staan heel wat witte kuipjes. Maar geen echte boter.
Het is zelfs geen margarine.
Het heet “Lekker op Brood”, “Bewust Light” of “Elke Dag”.
Het is geen boter. Het is zelfs geen margarine. En zo heet het ook niet.
Want zo mag het niet heten.

Er zit namelijk meer water in dan vet. Daardoor zitten er minder calorieën in, is het idee.
Dan word je minder dik. Tenzij je vindt dat het niet vet genoeg is, en dus meer gaat eten en smeren om te compenseren.

“Dat is toch eigenlijk beter voor je, echte boter, toch?”
Ik geloof dat zij het, net als ik, ook gewoon lekkerder vindt om gewone koeienboter te eten. Dan smeren we desnoods wat minder daarvan.

“Zeventig procent minder vet.”
Dat is dus bijna zeventig procent water, bijna dertig procent vet, en zout. Hardop vraag ik me af hoe dat water toch zo smeerbaar lijkt. Goed, het lijkt ook een beetje op witte zoutpasta. Maar toch knap dat het op het eerste gezicht met boter te verwarren is.

“Hoe doen ze dat eigenlijk? Daar moeten toch wel heel wat van die eh...”
Emulgatoren in zitten, zeg ik. En veel zout waarschijnlijk, om het vocht te binden. Gek dat je dat niet proeft. Blijkbaar is niet ieder soort zout even zout qua smaak. En het vet is vaak van planten gemaakt. Raapzaadolie. Of palmolie. Dat laatste wordt gewonnen op plantages in de tropen waar de arbeidsomstandigheden vaak twijfelachtig zijn, en de grond vaak niet helemaal legaal is onttrokken aan het oerwoud. Heel veel oerwoud.

Tenminste één van de kuipjes is smeerbaar gemaakt met glyceriden. Die maak je indirect uit aardolie of uit suiker, met een chemisch proces. Smeer-aardolie of smeersuiker dus. Niet per se gezond. De visolie, omega-3 vetzuren, die vroeger levertraan heetten, natuurlijk wel. Maar dat is minder dan één procent van de inhoud. Niet in verhouding tot de plaats die het op de verpakking krijgt.

De boterhamsmeersels bevatten meer water dan vet. De naam boter of margarine is wettelijk dan niet meer van toepassing. Mag niet. Eigenlijk zou het smeerbaar water moeten heten.

Maar ja. Dan verkoopt het natuurlijk niet lekker meer.

Bronnen o.a.:
http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article602186.ece/NEPVET
http://objectief.be/E471-mono-en-diglyceriden-van.html

Oponthoud

2009-09-02T22:45:00.000+02:00

We zijn juist ontsnapt uit Berlijn. We zoeven over de snelweg. Drie banen komen met drie andere banen samen. Het zijn er eerst zes, dan na enkele honderden meters vijf, dan een paar honderd meter verder vier, en dan nog weer verder drie. Heel netjes en vloeiend voegt het verkeer zo in. Zonder de typische opstoppingen die ik in Nederland gewend ben. Terwijl het best druk is.

“Dat doen die Duitsers toch maar goed!” zeg ik blij tegen mijn vrouw. En dan flitsen de oranje lichten voor me. Iedereen vertraagt. En daar staan we stil. Drie rijen dik. Wat zou er aan de hand zijn? Voor me ziet het er niet goed uit. Kilometers ver staan er nog rijen vrachtwagens die ook niet bewegen. Te vroeg gejuicht.

Bijna een uur later zijn we nauwelijks vijf kilometer verder. We rijden met stukjes van tien meter, stapvoets. De hitte beukt op ons dak, en zelfs de motor van onze auto krijgt het wat warm. Daar ga ik nog meer van zweten, want met een andere auto heb ik ooit finaal stil gestaan toen de motor oververhit was. Dit is niet grappig. Vinden mijn kinderen achterin ook niet.

Achter ons heeft zich al een enorme slinger gevormd. Twintig kilometer file zou me allerminst verbazen. Waar wachten we toch op? Een ongeluk? Ik heb geen hulpdiensten langs zien zoeven. Wat is het dan? Toch niet de afslag naar rechts die vol is gelopen, en die wij moeten hebben? Wel dus. Nog een half uur later blijkt waar we op wachten. Wegwerkers blokkeren de afrit op een enkele baan na. Ze asfalteren de bocht.

Dat was nu handig geweest als ze dat even eerder hadden aangekondigd. Of als ze dat 's nachts hadden gedaan, wanneer wat minder mensen hier af willen slaan. Nu staat het twintig kilometer lang, drie rijen dik vast. Zeg één auto per tien meter weg, per baan, met deze lage snelheid. Dat is driehonderd autos per kilometer, op een willekeurig moment. Zesduizend autos op twintig kilometer. Wij hadden ruim een uur vertraging, en dat zal wel gelden voor elke automobilist in deze rij. Stel dat ze acht uur met deze klus bezig zijn, en het even druk blijft, dan gaan er minstens acht maal zesduizend auto-uren verloren.

In die tijd hadden al deze mensen ook wel iets beters kunnen doen. Misschien hadden ze wel geld kunnen verdienen. Stel dat ze een tientje per uur mislopen, zo. Dan is dat al gauw 48000 maal tien, of een half miljoen euro. En dan moeten hun auto's ook nog stoken voor niets. Kun je zo nog een tientje per auto voor rekenen, minstens. Nog een half miljoen. En dan heb ik het nog niet gehad over de bijrijders en passagiers. Of de eventuele emotionele schade. Nee dat is overdreven. Ik kan wel iets hebben.

Maar dat is wel bij elkaar meer dan een miljoen. Als we samen een advocaat zouden kunnen vinden, dan konden we misschien wel een rechtszaak aanspannen voor geleden schade. Een “class action” zou dat in de VS heten. De filerijders tegen de wegwerkplanners.

Misschien klinkt het wat overdreven voor die paar tientjes en dat uur van onze tijd, in dit geval. Maar het telt ook wel op. We staan ook met elkaar heel veel in de file. En dat kost heel veel tijd en energie. Heel veel man en vrouw-uren. Dat is best jammer.

En het zegt ook een hoop over de grote verantwoordelijkheid die de planners van wegwerk dragen. Eigenlijk is het toch maar mooi als je nagaat hoe vaak het dan wel lukt, om het verkeer zo min mogelijk te hinderen. En toch de weg berijdbaar te houden. Want zonder hen was die weg er helemaal niet.

Tractor

2009-08-31T22:37:00.001+02:00

Ongelooflijk. Zoveel graan. We staan niet ver van de snelweg ergens in midden Duitsland. Ze zijn net begonnen met oogsten. Één man op een tractor, met een grote kar er achter aan. Een tweede combinatie, met twee man er op maait en dorst tegelijk. Af en toe komt hij naast de kar rijden, en lost hij met een lange buis een enorme stroom graan in de bak. Een derde machine, weer met één man, maakt nette pakketjes van de gemaaide stengels. Toekomstige pakjes hooi. Een vijfde man holt rond om hier en daar te helpen.

Vijf man oogsten snel de opbrengst van een enorm stuk land. Die zijn vanavond nog wel klaar. Ik schat dat het een hectare of vijfentwintig is. Misschien wel meer. Met zo'n zes ton graan per hectare is dat misschien wel honderdduizend kilo toekomstig meel. Tweehonderdduizend broden. Genoeg voor vijfhonderd tot duizend mensen, afhankelijk van hoeveel meelspijzen ze eten, een jaar lang. Een ongelooflijke prestatie.

Vroeger had je voor het zelfde werk veel meer mensen nodig. Alles moest met de hand. Of met paardenkracht. Misschien wel honderd keer zoveel. Toen hadden ze namelijk nog geen tractoren. Die tractor heeft heel veel werk overgenomen.

En heel veel mensen werkloos gemaakt. Want toen de tractor kwam waren zij niet meer nodig. Zij konden toen niet meekomen met de voortschrijdende technologie. Natuurlijk kwamen er wel nieuwe banen bij. Zoals tractorbestuurder, tractor-mecanicien en bandenpoetser. Maar er kwamen er lang niet genoeg bij om alle nieuwe werklozen van een inkomen te voorzien. Die hadden pech.

Natuurlijk profiteerden zij wel mee van het nieuwe, goedkopere meel. En wellicht konden ze wat bijverdienen als meel-venter. Ze hadden ook meer vrije tijd. Maar geen inkomen meer. En hoe hard de beleidsmakers toen ook geroepen hebben dat deze mensen moesten omscholen, de banen waren er toch niet voor ze. Vijfennegentig tot negen-en-negentig van de honderd die door de tractor werden vervangen, hadden eigenlijk geen werk meer.

Boeren die wel een beetje land hadden, maar niet genoeg om een dure tractor op te laten rijden, konden natuurlijk hun land wel verkopen. Hielden ze nog wat over. En had de tractor weer iets te doen. Maar de voormalig boer was dan ook zijn bron van leven op termijn kwijt – werk had hij niet meer.

Ook nu hebben we voortschrijdende technologie. Elke keer dat nieuwe technologie ons efficiënter maakt, worden partijen uit de markt gespeeld. Zij die niet mee kunnen komen worden nog wel eens aangekeken als arme stumpers.

Maar ergens is dat onzin. Dat “stumper” is alleen omdat zij niet alleen minder hoeven werken, maar ook hun inkomen kwijt zijn. Minder werken is niet het punt. Kun je langer vissen, of kijken hoe anderen aan het oogsten zijn. Maar geen inkomen hebben is in onze maatschappij funest. Als je er niet al fysiek op verliest, kom je wel in een sociaal gat terecht. Want bijstand of werkeloosheidsuitkering is nog steeds wel een beetje schandelijk, en qua hoogte niet altijd genoeg.

Het is niet de schuld van die arbeiders, ondernemers, mensen. Het is ook niet de schuld van die geweldige, efficiente, slimme tractor. Natuurlijk niet. De tractor geeft ons winst, overvloed. Het is aan ons hoe we die overvloed verdelen. Ook onder die bij-wijze-van-spreken vijfennegentig mensen die door de tractor, internet, trein, enzovoort werkeloos worden.

Straf

2009-08-01T12:22:00.001+02:00

Voor me staat een politiebusje. Ik zie de agenten naar me kijken. Wachten ze ergens op? Mag ik hier soms niet rechtdoor? Ik kijk nog eens goed naar alle borden. Nee. Dat is het niet. Ik rijd rustig door.

Wieeep Wieeep! Toch niet. Ze houden me aan. Fijn. Netjes zet ik mijn auto aan de kant, terwijl mijn hart toch wat harder klopt dan ik zou willen. Netjes blijf ik zitten en draai ik mijn raampje open zoals het hoort. Het busje parkeert achter me en de agenten stappen uit. Net als in een Amerikaanse politiefilm. Alleen is het in Tsjechië. Praag.

“Passport and drivers licens pliss” sist de agent me toe. Terwijl ik in mijn zakken graaf vraag ik hem netjes of ik iets verkeerd deed. “In Czech Republic we hef all day lightink”. Het is klaarlichte dag en de zon beukt op ons hoofd. Geen wonder dat ik het vergeten ben. Te zien aan de Tsjechen die langsrijden ben ik ook niet helemaal de enige. Maar ik heb een buitenlands nummerbord. Zij niet.

Netjes bied ik mijn excuses aan. Maar het mag niet baten. De agent legt me in gebeten engels uit dat de boete normaal tweeduizend kronen is, en een punt in mijn rijbewijs. Tien punten en ik ben mijn rijbewijs kwijt. Hij pauzeert even dramatisch. Als ik hem nu duizend kronen betaal ben ik er gewoon van af. Ik kijk mijn vrouw even hulpeloos aan. Ik zie geen betere optie, en zij heeft de portemonnaie. “Dit is gewoon toeristje pesten, he” gromt ze. Ze knikt naar de andere auto's die langsrijden. Zij zijn Tsjechen en hebben vast geen geld. Wij “natuurlijk” wel.

Sinds 2006 hebben de Tsjechen de regel ingevoerd dat de hele dag dimlicht gevoerd moet worden. Gezien de conditie van hun wegen en de onoverzichtelijkheid van sommige stukken is dat vast een goed idee geweest. Ik denk wel dat het levens scheelt. Zelfs al moet je best moeite doen om zo'n gewoonte er in te rammen.

En om een gewoonte er in te rammen lijkt soms alleen streng optreden te helpen. Dat merk je bij snelheidslimieten, belastingen, en bedtijden bij kleine kinderen. Dus ik snap de filosofie er achter wel.

Maar leuk is het niet. En in dit geval voel ik me eerder afgezet, onheus bejegend, machteloos en kwaad. Zeker na vier belachelijk dure kopjes koffie in hartje stad voelt dit meer als een extra Praagse toeristenbelasting. Een oneigenlijke belasting. Zelfs als roof.

En ga ik nu mijn lichten voortaan altijd aan doen – als ik in Tsjechië rijd? Ik zal zeker meer mijn best doen. Dus in zekere zin werkt het wel. Maar ook zonder de boete zou ik dat gedaan hebben. En dan zou ik ook niet zo wantrouwig zijn geworden naar Tsjechische politieauto's. Dat gaat vast wel weer een beetje over, net zoals de allergische reactie op blauwe enveloppen, maar het blijft hangen.

Dimlichten die gewoon aan gaan met het contactsleuteltje zouden ook werken. Dan hoef je er helemaal niet meer bij na te denken. Of een regel die logisch is, en die ik begrijp. Zoals dimlicht voeren als het zicht slechter wordt, zoals bij regen, zware bewolking, opkomende mist, in een tunnel of donker bos. Niet bij knetterhard zonlicht, zodat je zoekend moet staren naar elke auto of hij zijn lampen nu echt niet aan heeft, of dat het alleen maar zo lijkt. Dáárom keken die agenten natuurlijk zo vreemd naar me.

Een paar dagen later komt een Duitse parkwachtster naar me toe om me te vertellen dat ik weer in overtreding ben. Ik zit met mijn kinderen op het gras. Dat hoort niet in dit park. Want het is een monument, en geen speelweide. Ze begint ook veel te streng en chagrijnig, maar als blijkt dat we Nederlanders zijn laat ze ons met een waarschuwing gaan.

Ook nu vind ik de berisping onzinnig. Want hoe beschadigen we het gras dan nu? We zijn toch geen voetbalelftal? Maar ze deed het wel al veel beter. Net zo effectief. Want we zijn niet meer echt op het gras geweest. Goedkoper. En mijn angst voor parkwachters is alweer weg.

Fijn als haar baas nu nog een begrijpelijke regel zou verzinnen.

Onvrij

2009-07-27T12:29:00.000+02:00

Ik probeer een klassieke Joodse grap aan mijn dochter te vertellen. Over een man die bij de kleermaker komt. Ze luistert aandachtig.

De man heeft gevraagd of de kleermaker een jas voor hem kan maken, en nu komt hij hem halen. Hij trekt de jas aan, en ziet dat de jas helemaal niet goed zit. Één mouw is veel te lang. En de andere is iets te kort. De schouders zitten scheef en de kraag klopt niet. Er zit een bobbel in. Als de man protesteert, zegt de kleermaker: “wacht even. Als je nu even je arm zo buigt. Juist. En dan je andere arm omhoog doen. Goed zo. Nu past het al veel beter.” De man moppert wat, en zegt dat zijn kraag en schouders zo nog steeds waardeloos zitten. Maar de kleermaker weet raad. Als de man zijn hoofd scheef houdt, helemaal krom gaat lopen en zich een beetje draait, dan zit het pak ineens weer mooi.

Mijn dochter probeert te doen hoe dat er uit moet zien. Haar armen in een rare hoek, krom en gedraaid met haar hoofd scheef. Precies, roep ik. Dus zo loopt de man naar buiten, en dan lopen twee meisjes langs. Het ene meisje schudt haar hoofd. “Kijk eens naar die arme man! Wat een stakker! Hoe hij loopt, hij is vast helemaal ziek!” Het andere meisje knikt meewarig, “Ja. Maar kijk eens hoe goed die jas zit!”

Mijn dochter is de grap al kwijt, en wringt zich nog steeds in rare bochten. Mijn vrouw moet wel grijnzen. En terwijl ik de grap zo af maak, besef ik waar hij eigenlijk over gaat.

Hij gaat over iemand die zich probeert te wringen in een keurslijf dat helemaal niet past. Iemand die wordt gedwongen in een zieke houding, om maar te passen in de jas die voor hem is gemaakt. Iemand die zich ongelukkig gedraagt, om maar te voldoen aan de wetten die hem zijn opgedragen. Iemand die eigenlijk heel veel controle over zijn eigen bestaan kwijt is.

Meer Joodse grappen gaan precies over dit thema. Een hele wrange is die van Moos die geconfronteerd wordt met een inbreker. De inbreker dwingt Moos in een cirkel te blijven staan terwijl hij het huis leeg rooft en van alles doet met Moos zijn vrouw. Sam vraagt hem of hij dit zomaar liet gebeuren. Natuurlijk niet zegt Moos, hij was wel twintig keer stiekem uit de cirkel gestapt.

Iemand die daar juist om lacht, moet daar wel veel in herkennen. Die moet zich eigenlijk best onvrij voelen. “Amsterdammers dus”, zegt mijn vrouw. Ja, misschien. Daar moet ik even over denken. In elk geval de Joodse Amsterdammers, want daar komt de grap vandaan.

Wie zouden zich allemaal onderhuids zo onvrij voelen? Ik blijkbaar wel een beetje. Ik herken de situatie zeker. Misschien met mij nog wel velen. Hoeveel wetten, regels, eisen en verwachtingen zijn er eigenlijk die niet bij ons als mens passen? Onze maatschappij is in elk geval vaak veel te ingewikkeld voor de meesten van ons. Onze economie bar onoverzichtelijk. De echte zin van ons dagelijks werk ver te zoeken. Onze plaats in de samenleving onbegrijpelijk.

Intussen doen we met zijn allen heel erg ons best om daar in te passen. Om het plaatje te laten kloppen. Al doen we onszelf daarmee onrecht aan. Wrang? Ik weet het niet. In elk geval hebben we humor om ons er aan te herinneren dat het niet zo hoeft te zijn. Het kan ook anders.

Meer

2009-07-17T17:37:00.000+02:00

Ik ben een beetje moe. Dat is niet handig als je met honderd achter het stuur zit. Ik probeer me maar wakker te houden met lezen wat er op de tankwagen voor me geschreven staat. “Mit unseren energie gehen Sie weiter.”

Met onze energie ga je verder. Onzin natuurlijk. Of misschien niet. Maar dan betaal je er vast weer wat meer voor. In elk geval is een reclameslogan. De concurrent had het net zo goed kunnen schrijven. Want die moet net zo hard zijn waren aanprijzen.

Ik denk er nog eens over na. “Verder” kom je natuurlijk toch wel. Zoveel zegt het niet. Het is een beetje het zelfde als “meer waar voor je geld”, of “nu nog beter”. “Meer” of “beter” dan wat? Beter dan niets? Beter dan de buurman? Beter dan waardeloos? Hoe beter? Dat staat er meestal niet bij. En anders staat er alleen “dan product X”. Dat zegt ook niet heel veel. Het klinkt gewoon leuk.

Dat is ook heel belangrijk bij reclame-slogans. Dat het niet te veel betekent. Want je wilt als bedrijf geen beloftes doen die je niet waar kunt maken. Niet als je langer wilt blijven bestaan. Je slogans moeten zo leuk mogelijk klinken. Maar eigenlijk liefst zo min mogelijk betekenen.

Als je het gevoel maar hebt dat je “meer waar” voor je geld krijgt, dan is het goed. Want als je dat gevoel hebt dan kom je terug, of stuur je anderen ook nog eens voor een boodschap. Die leverancier is goed, want die levert “meer”. Bedrijven die “meer” leveren, of lijken te leveren, die blijven langer in bedrijf. Die verslaan hun competitie.

Dus beloven eigenlijk alle bedrijven in onze competitieve maatschappij “meer”. Meer voor minder. Meer dan de anderen. Meer dan je buurman. Meer!

En wij moeten natuurlijk ook meer blijven willen. Want anders werkt de slogan niet langer. “Jij wilt toch ook meer?”, “Neem niet genoegen met minder!”, “Vraag om meer!”. Om onze concurrerende maatschappij op gang te houden moeten wij dus steeds meer willen, meer kopen, meer hebben en meer verbruiken. Consu-“meer”-en.

Bizar. Omdat bedrijven moeten concurreren, moeten ze meer bieden en meer beloven om elkaar te verslaan. Maar omdat zij ons dat moeten beloven, worden wij ook steeds geconfronteerd met de boodschap dat wij “meer” moeten willen. Concurrentie leidt niet alleen tot meer efficiëntie, het leidt zo ook tot verspilling.

“Kunnen we niet langs die tankwagen?” vraagt mijn vrouw. Ik schud mezelf wakker. Natuurlijk wel. Ik hoef niet altijd achter die slogan aan te rijden.

YouTube

2009-06-29T17:32:00.000+02:00

“Bumba!”, roept mijn jongste dochter.
“Ik wil Bumba zien!” Ze kruipt bij me op schoot, of ik nu wil of niet. Eigenlijk wil ik dat niet, want ik zit achter het toetsenbord van mijn vaste computer. Ik deed vast iets nuttigs. Eigenlijk weet ik het niet meer. Ik ben nu doelloos aan het surfen. Goed dan. Ik zoek wel Bumba. Op Youtube ofzo.

Bumba is een clown in de beste Belgische traditie. Simpel, mooi gemaakt, en heel aanstekelijk voor de allerkleinsten. Steeds filmpjes van vijf minuten die prima zijn om de aandacht van een kleuter vast te houden. En ze ook weer rustig te krijgen. Gek genoeg. Beter dan een hoop andere kinderdingen.
Ja, ze staan ook op Youtube. Iemand heeft er een paar op gezet.

Dat scheelt weer. Eigenlijk is dat ook tegen de huidige wetten op copyright. Maar nu is het wel fijn. We hebben op dit moment maar één DVD van Bumba, en de televisie staat best ver weg. Mijn jongste is in elk geval blij. Ze zit bij mij op schoot, en ze ziet haar clown.

Als ze het zo leuk vindt, moet ik misschien nog maar zo'n DVD kopen. Hee, er staat ook een filmpje bij hoe ze het maken. Dat vroeg ik me altijd al af. Zo! Ze doen het met blauwe achtergrond, en elk voorwerp zit op een blauwe steel die door een aparte mimespeler wordt bewogen. Daar zit wat werk in! Ik vind een DVD kopen eigenlijk al meer de moeite waard, al was het maar om ze moreel te steunen. Tof gedaan!

Een dag later zit ik weer achter mijn toetsenbord, en weer vraagt mijn dochter om Bumba. Zucht. Goed dan, als je er op staat. Mijn dochter staat er op. Daar is ze goed in. Ergens op staan.

Maar Bumba is er niet meer. Zo makkelijk als ik Bumba eerst vond, zo verdwenen is het nu. Gelukkig heb ik in mijn historie nog ergens een direct linkje naar het filmpje staan. Tik tik, tik!

“Dit filmpje is verwijderd van Youtube op verzoek van Studio100, omdat het inbreekt op het copyright van Studio100”. Dat geldt ook voor alle andere Bumba-filmpjes die ik indirect nog probeer op te sporen. Dan de DVD maar weer opzoeken. Zouden ze die DVD's ook zo kunnen maken dat er geen krassen op kunnen komen? Met mijn dochters houden sommige DVD's het nog geen twee dagen uit voor ze gebreken gaan vertonen. En ze zijn eigenlijk nog best voorzichtig, voor hun leeftijd.

Heel veel zin om een Bumba DVD te kopen heb ik ineens niet meer. Gek. Ik snap best dat Studio100 haar copyrights wil beschermen. Als iedereen die filmpjes alleen maar op internet zou kijken, dan verdient Studio100 er natuurlijk niets meer aan. Laat staan dat ze genoeg zouden verdienen om zoiets arbeidsintensiefs als Bumba te maken. Voor zover ik weet hebben ze in elk geval geen lucratieve deal met Youtube. Blijkbaar niet.

Zonder Youtube had ik niet geweten hoe veel moeite in Bumba gaat. Dus Youtube levert Studio100 ook extra bekendheid op. En vice versa. Misschien voor Studio100 ook wel extra inkomsten, als ik die tweede Bumba DVD nu toch koop. Maar als niet genoeg mensen ook DVD's kopen, en dat weet je nooit zeker, dan houdt Studio100 niet genoeg over om nieuwe Bumbas te maken. Dilemma.

Zin om een DVD te kopen heb ik nog steeds niet. Ergens vind ik Studio100 zo te streng en te hebberig. Zijn ze nu boos op mij, of op Youtube – dat Youtube advertentiegelden verdient zonder voor Bumba te betalen? Wel ingewikkeld hoor, dat Youtube.

Te

2009-05-07T22:53:00.000+02:00

Alles is me te veel.

Het is laat in de middag, en ik wandel met mijn broer door de stad. Wat een hoop indrukken. Hoe kan hij daar tegen? Daarnet waren we nog aan het strand. Toen ging het nog wel. Toen waren er niet zoveel mensen in de buurt. Alleen maar zand en wind. En water.

Maar nu lijkt het wel alsof mensen al tegen mij op botsen als ze binnen tien meter komen. Etalagepoppen en reusachtige fotomodellen bedreigen me vanuit de etalages. Overal reclameboodschappen. Overal dingen die ik moet denken. Wat is het druk! Of eigenlijk is het dat helemaal niet. Want zo veel mensen lopen er hier ook niet rond.

Nederland is wel heel vol. En de wereld is nog veel voller. Zo veel mensen die iets kunnen bedenken. Zoveel mensen die iets willen. Te veel! Hoe kan ik dat nu bevatten? Ik zie heus wel voordelen aan President van de wereld zijn, maar handen schudden van elke wereldburger hoort daar even niet bij. Stel je voor dat ik alle mensen tenminste één keer de hand zou moeten schudden. Gewoon om te laten zien dat ik om ze geef.

Als ik elke paar seconden een hand schud, dan kan ik ruim duizend mensen in een uur ontmoeten. Acht uur per dag, dat is al achtduizend, misschien tien. Driehonderd dagen werk in een jaar: drie miljoen. Om heel Nederland de hand te schudden heb ik zes jaar nodig. Voor heel Europa honderdvijftig jaar. Voor de hele wereld tweeduizend jaar, bij de huidige bevolkingsaantallen.

Zeer fundamentele moslims hebben het makkelijker. Daar schudden vrouwen en mannen elkaar de hand niet. Dat scheelt toch weer de helft. Dan ben je maar duizend jaar bezig. Ik wordt duizelig van zoveel mensen.

Het is al lang voorbij mijn gewone etenstijd. Mijn buik is nog steeds in de war van de griepaanval vanochtend. Wil ik iets? Beter dat ik de maaltijd toch maar niet oversla. We zoeken al uren een restaurantje dat me enigszins bevalt. Niet te duur, want de cashflow is even niet zo. En wel iets wat ik wel lekker vind. Niet te vet. Of te melig. Of te vissig. Vooral niet te.

Binnen springt een muur vol affiches in mijn gezicht. Oh wat is er veel te doen in deze grote stad. Wat is het toch gezellig! Niet! Ellen ten Damme in concert staat er. Heus, het is een dappere mooie vrouw, maar waarom moet ik hier zo met haar geconfronteerd worden? Allemaal DJ's die ik niet ken. Moet ik die ook nog gaan horen? Zou ik niet eens naar zo'n megafestival willen? Waarom doen mensen dat eigenlijk, vinden ze dat dan leuk? Ik zie alleen maar de letters die verwijzen naar het feest en ik wil al heel ver weg. Naar een woestijn bij Timboektoe ofzo.

Mijn Ravioli alle Gorgonzola wordt geserveerd. Drankje er bij. Voorzichtig eet ik wat. We praten wat. Het eten zakt. En langzaam kom ik tot rust. Ik merk dat de muren afstand van me nemen. Het leven is weer mooier. Ik hoef niet per se naar een feest, maar Ellen ten Damme mag er weer zijn.
Het is weer goed. Ik moest gewoon eten.

Aanslag

2009-05-07T22:50:00.000+02:00

“Ik heb nog een Suzuki Swift in de aanbieding, als je interesse hebt” grapt een vriend van me.
De grap is zo fout dat ik 'm op dat moment bijna weer leuk vind. Maar echt grappig vind niemand het. Dat durft op dit moment geen mens, in het openbaar.

Op koninginnedag is een Suzuki Swift met volle vaart op het publiek in gereden dat naar de Koninklijke familie in Apeldoorn kwam kijken. Verschillende doden en gewonden. Daarna raakte hij een obelisk uit de tijd van Napoleon. Agenten die de bestuurder nog spraken voor hij bewustzijn verloor, vertelden dat “hij het had voorzien op het Koninklijk huis”.

Iedereen was terecht geschokt. De drie dochtertjes van Willem en Maxima hebben een indruk die hun gevoel van verantwoordelijkheid levenslang zal tekenen. Zelfs al was het waarschijnlijk alleen een zelfmoordactie van een zonderling die er doorheen zat. Een roep om aandacht die wellicht niets met het Koninklijk huis te maken heeft gehad.

En wat is de reactie na de eerste schok? Ook premier Balkenende vindt dat Koninginnedag moet doorgaan, en dat het zo moet blijven als het was. De Koninklijke familie moet gewoon door het land kunnen reizen. Want het is een feest dat ons verbindt. Staande ovaties voor de Koningin op vijf mei. Iedereen staat weer achter Oranje. Niemand is openlijk dissident. Dat is niet bon ton.

Dat is toch gek van zo'n aanslag. Zegt de dader het één te willen bewerkstelligen, dan gebeurt er juist het ander. Osama bin Laden bombardeert het World Trade Centre om het kapitalisme van de V.S. aan te vallen. Maar de mensen snappen er niets van. In plaats dat ze naar hem luisteren, slaan ze keihard terug, en bombarderen ze grotten in Afghanistan tot er niets van Osama terug te vinden is.

Van der Lubbe, een Nederlandse anarchist, zou de Rijksdag in 1933 in de fik hebben gestoken om aandacht te trekken voor de anarchistische zaak. Maar ook hij werd niet begrepen, en heel hard veroordeeld. Zijn mede-anarchisten en communisten werden en passant naar het concentratiekamp gestuurd. Goede propaganda-actie, maar niet in het voordeel van de vrienden van Van der Lubbe.

Ook de gewezen moordenaar van Theo van Gogh heeft de zaak voor Islam niet bepaald sterker gemaakt. Tenzij hij wilde polariseren. Geen wonder dat de meeste moslims zich van hem distantiëren.

Impliciet is de troonsopvolging van Willem Alexander nu ook al meer goedgekeurd. Laten we dat Koningshuis toch maar houden. Als iemand had willen bedenken dat het afzwaaien van Beatrix een goed moment zou zijn om de macht en rijkdom van de kroon toch maar in te perken, dan is dat nu heel lastig om te zeggen. Dat is dan on-Oranje, on-menselijk en on-patriottisch.

Als de bestuurder van de Suzuki Swift juist het Koningshuis had willen redden, dan had hij dat bijna niet beter kunnen doen. Wel een beetje cru om daar dan mensen voor dood te rijden.

Armer

2009-05-02T10:30:00.000+02:00

Volgens de treinkrant zijn we in Nederland met z'n allen door de “Kredietcrisis” maar liefst 325 miljard euro armer geworden. Dat heeft accountantsgigant Price Waterhouse Cooper becijferd. Dat is 19500 euro per persoon. Oh jee.

Hoe ze dat becijferd hebben? Door te kijken hoeveel de waarde van aandelen is gedaald, en dat dan te vermenigvuldigen met de waarschijnlijke hoeveelheid pensioenen en hypotheken. Het kan dus een beetje meer of minder zijn. Als de aandelen weer stijgen of dalen dan verandert het ook weer. Dan zijn we misschien meer kwijt. Of toch minder.

Het klinkt wel als heel veel. In elk geval is het niet een bedrag wat ik even op zak heb. Hoe komt dat nou toch? Die aandelen en huizenprijzen gingen toch alleen maar omhoog? Hoe kunnen ze nu ineens instorten? Dat was mij toch niet beloofd.

Mijn opa en oma kochten in 1968 een huis voor 8000 gulden. Dat klinkt nu bizar. Het zelfde huis is nu rond 160,000 euro waard. Of misschien wat meer of minder, afhankelijk van wat de markt echt gaat doen. In veertig jaar is het huis dus bijna veertig keer zoveel waard geworden. En toch is het er nu echt niet veel beter aan toe dan toen. Veertig keer. Dat is 3900% winst.

Maar eigenlijk is dat natuurlijk niet echt zo. Want alle andere huizen zijn ook duurder geworden. Dus misschien is het beter om te zeggen dat mijn geld heel veel minder waard is geworden. Veertig keer minder. Ik heb veertig keer zoveel in munten, maar eigenlijk is dat bij elkaar nog hetzelfde waard.
Inflatie, roep je dan. Ik heb meer geld en kan er per munt minder mee.

Dat hoeft niet erg te zijn. Zo lang mijn loon gelijkmatig met de prijzen mee stijgt, kan ik alles blijven betalen.

Jammer. Dan was ik dus toch niet rijker.

Maar wacht eens even. Dan ben ik dus nu eigenlijk ook niet armer!
Ik schijn minder geld te hebben, maar per munt is het eigenlijk ook meer waard.

Driehonderdvijfentwintig miljard minder. Hoeveel minder zou dat per euro zijn? Als ik nou voor elke euro spullen in de winkel maar zeventig cent bied, dat lijkt me een goed idee. Om te beginnen. Zou de winkelier dat nemen? Mocht de recessie duren, dan moet hij toch wel omlaag met zijn prijzen.

Als we dat nu allemaal gelijkmatig zouden doen. Alle prijzen naar beneden bijstellen. Ook ons loon, maar dus ook de hoogte van onze schulden bij de bank. Gewoon dertig procent er af. Geen schuld van ruim twee ton, maar van bijna honderdveertigduizend.

Zouden we dan weer wèl genoeg geld hebben om met z'n allen rond te schuiven?

Bronnen: Dagblad De Pers

Laf

2009-05-01T21:15:00.000+02:00

“U spreekt met de politie uit Haarlem.”
Ik schrik toch wel even. Mijn vrouw was gisteren in Haarlem, en ze slaapt ergens anders.
“Er is niets ernstigs hoor”, zegt de politieman, die mijn schrik wel herkent.
“Haar portemonnaie is net terug gebracht.”

Gelukkig. Het typische geluk van mijn vrouw. Portemonnaie kwijt, maar wel een dag later terug.
“Zat er nog iets in?” vraag ik, terwijl ik mezelf betrap op een beetje sarcasme.
“Een euro”, zegt de politieman, met minstens zoveel sarcasme.
De bankpassen en abonnementen zitten er nog wel in. Ook gelukkig.

Later hoor ik van mijn vrouw dat er tweehonderdvijftig euro in zat. Die zijn dus wel weg.
Niet zo gelukkig.

Het was gisteren vrijmarkt. Heel veel mensen bij elkaar. En jongste dochter was net terug gevonden, nadat ze per ongeluk een andere kant op was gelopen. Die moest getroost worden. De oudste ook. Paniek genoeg. Mijn vrouw staat met een kind op elke arm.

Of een dief toen heeft toegeslagen weten we niet. Het was wel het moment waarop ze wist dat dat zou kunnen gebeuren. Je handen zijn dan niet vrij om je tas af te schermen, en je hebt al genoeg aan je hoofd. Opportuun moment voor een zakkenroller.

En toch snap ik er niets van. Je ziet als dief toch ook dat dit een moeder is? Een moeder met kinderen op elke arm? Een moeder die voor die kinderen zorgt, en dat geld voor die kinderen nodig heeft? Je kunt toch uitrekenen dat juist zij het waarschijnlijk niet zo breed heeft? Moeders hebben een dagtaak aan de kinderen, en hebben daarom vaak ook niet zoveel tijd om flink carriere te maken of veel dagen te werken. En wat dacht je dat kinderopvang kost? Daar steel je toch júist niet van?

Hetzelfde geldt als je een mama-fiets met twee stoeltjes ziet. Je weet dat die moeder die fiets nodig heeft, anders komt ze nergens met de kids. Wel eens geprobeerd te lopen met twee kleintjes als je haast hebt, terwijl ze echt niet meer in een wagentje horen? Je steelt die fiets dus niet. Ook niet om te verpatsen aan een andere moeder, wiens fiets ook net is gestolen.

Moeders steun je, help je, ontzie je, respecteer je en draag je op handen. Zonder moeders zou geen van ons allen er zijn. Zonder de on- of onderbetaalde arbeid, liefde, stress, inzet, wijsheid en onophoudelijke zorg van moeders zou onze maatschappij nergens zijn. In de vorige eeuw was er tenminste één econoom die dat wel echt begreep. Silvio Gesell vond dat je alleen bronbelasting zou moeten heffen, en dan die opbrengst uitkeren aan alle moeders. Op die manier zouden moeders economisch onafhankelijker zijn. Beter voor de moeders, de kinderen en ook voor de maatschappij.

Maar tot sommigen onder ons is dat blijkbaar niet doorgedrongen. Die stelen wel juist de fietsen met fietsstoeltjes, want dat verkoopt lekker. Die rollen de mama's op een opportuun moment want die zijn een makkelijk doelwit. Of zij vergeten dat de moeders van hun land de economie draaiende houden, en vinden het wel best dat zij dat laagbetaald doen.

Van moeders steel je niet. Dat is onethisch. Ondoordacht. En vooral laf.

Bronnen o.a.: http://nl.wikipedia.org/wiki/Silvio_Gesell

JSF

2009-04-23T12:46:00.004+02:00

Het kabinet staat bijna op vallen.

De PvdA vindt dat het toch geen goed idee is om twee proefmodellen van de Joint Strike Fighter aan te schaffen. Het CDA van premier Balkenende vindt dat contractbreuk, want er was toch afgesproken dat deze regeerperiode een beslissing genomen zou worden. Wilders van de PVV lacht waarschijnlijk, want als het kabinet valt, lijkt hij nu het hoogst in de peilingen te staan.

Hoe kan een vliegtuig nu zo belangrijk zijn? Het is er toch maar ééntje, of twee, als je die van volgend jaar mee telt? De tweede kamer lijkt zo net op mijn dochters. De meeste ruzie maken ze over de schijnbaar meest onbenullige dingen.

Het is wel een heel duur vliegtuig. Ongeveer 113 miljoen euro. Een heel prijzige machine, die door één iemand gevlogen moet gaan worden, en gemaakt is om eventueel kapot te gaan. Dat is rond een tientje per belastingbetaler. Ik zal ook wel voor mijn dochters moeten betalen, en wellicht ook het aandeel van mijn vrouw, dus dat is zo'n dertig euro in mijn geval. Blij dat het PvdA voor mijn tientjes op komt.

Maar is dat het wel? Volgens het CDA betekent de aankoop helemaal niet dat de rest ook aangekocht moet worden. Dan zou het dus bij die paar tientjes blijven. Eventueel nog eens zoveel tientjes voor dat tweede toestel volgend jaar. PvdA vreest dat met de beslissing vandaag eigenlijk al impliciet wordt besloten tot de aanschaf van 85 toestellen op termijn. Volgens hen is het glad ijs.

Vijfentachtig keer drie tientjes is een aanzienlijk bedrag. Zelfs als er nog wat kwantumkorting op die bulkverpakking JSF's zou komen kost me dat enkele duizenden euros. Blij dat de PvdA voor mijn duizenden euros opkomt.

Toch kan ik me ook niet voorstellen dat het CDA dat niet begrijpt. Waarom willen ze zo graag wél een JSF? Zou het de economie soms stimuleren? Werkgelegenheid is ook wat waard. Als die toestellen uiteindelijk hier gebouwd zouden worden telt dat ook.

Wel jammer dat door de verkoopconstructie en patentrechten uiteindelijk het meeste geld voor de JSF weer naar de V.S. Gaat. We maken een deel hier, maar betalen weer heel veel om dat te mogen doen. Niet zo heel goed voor onze werkgelegenheid. Wel goed voor de noodlijdende Amerikaanse economie. Zo kopen wij nog eens wat dollars aan. Misschien wel meer dan tien miljard, als de bulkaankoop ook doorgaat. Kleine Nederlandse bijdrage aan de Amerikaanse beursverliezen. Vinden ze vast wel aardig van ons.

We zouden bij aankoop ook weer wat extra vertrouwen plaatsen in de verhoudingen met de V.S. De JSF zit namelijk vol met Amerikaanse software, Amerikaanse gadgets en Amerikaanse communicatie-technologie. Eigenlijk werkt het ook alleen maar makkelijk samen met Amerikaanse spullen. Dus als je echt goed met de JSF aan de gang wilt, dan zit je ook aan Amerikaanse technologie vast voor je andere spullen. Van grondstations tot tanks. Nog meer investeringen in de V.S.

En als je dat doet zit je ook aan de oorlogsmachine van de V.S. vast. Oorlog maken met de V.S. zit er dan niet echt meer in, want dan zetten ze “onze” JSF's gewoon op afstand uit. Bij wijze van spreken wellicht, maar misschien ook wel echt. De JSF kopen is zo een soort vredesverklaring naar de V.S. toe. Misschien ook wel een beetje een belofte dat je samen één politiek-militair-economisch blokje blijft vormen. Dat we eventueel wel mee zullen doen in nieuwe Afghanistans of Iraqs. Dat we in de pas lopen. Geen ruzie.

Dat betekent kopen van de JSF ook. Geen onbenullige zaken dus. Misschien moet ik ook maar eens beter kijken naar waar mijn dochters eigenlijk over ruziën.

Bronnen o.a.:
http://en.wikipedia.org/wiki/Joint_Strike_Fighter
http://www.jsf.mil/f35/f35_technology.htm
http://ftp.rta.nato.int/public//PubFullText/RTO/MP/RTO-MP-SCI-162/MP-SCI-162-$KN3.pdf

Iraq

2009-04-09T22:35:00.000+02:00

Ik heb op het moment wel medelijden met onze premier. Een beetje in elk geval.

Hij wordt ondervraagd over hoe het nu zat met Iraq. Wat had hij nu precies beloofd aan onze Amerikaanse bondgenoten, en wat niet? Wat stond er dan in die overtuigende geheime stukken, waaruit zou blijken dat Iraq zo gevaarlijk was? En had hij die stukken nu wel of niet gelezen? Niet?

Ze waren zo geheim dat alleen hij ze persoonlijk mocht zien, en hij had daar geen tijd voor? Waarom dan niet? Omdat ze in een ander land ter inzage lagen, en de tijd heel beperkt was? Juist. En omdat hij waarschijnlijk toch geen chocolade had kunnen maken van wat er in stond. Dat had een expert misschien wel gekund. Maar die had geen toestemming.

Want het waren heel geheime stukken. Dat hoort nu eenmaal bij bewijzen van geheime diensten. Geheime diensten doen geheime dingen. Daar zijn ze voor.

Natuurlijk zou een geheime dienst ook wel vergissingen kunnen maken. Maar die zijn dan ook geheim. Geheime vergissingen.

Dus Balkenende moest varen op de indrukken van zijn collegae Blair en Bush. Die hadden natuurlijk wel wat landelijke olie- en zakelijke belangen die meespeelden, dus die wisten het wel. Bovendien maakten de bewijzen hen blijkbaar wel aardig nerveus. Blair wel in elk geval. Of zou het de dreigende publieke opinie geweest zijn, die hem nerveus maakte?

En nu blijkt het achteraf misschien toch niet zo heel opportuun geweest te zijn om mee te doen aan het Iraakse avontuur. Er waren in elk geval geen “weapons of mass destruction”, zoals Powell zo hard riep. Of het moeten de wapens van de geallieerde binnenvallers zijn geweest.

Balkenende zal zich wel afgevraagd hebben waar hij nu precies in gelokt was. Lekkere premier ben je dan. En hoe leg je dat nu uit? De verantwoording moet je als premier wel afleggen. Maar de beslissing heb je destijds maar genomen op goed vertrouwen. Te goed vertrouwen, dus. Lastig.

Zou Balkenende weten dat hij in goed gezelschap is? Dat er wel grotere staatshoofden zo door misinformatie in buitenlandse oorlogen zijn verzeild? President John F. Kennedy van de V.S. scheen bijvoorbeeld helemaal niet zo blij te zijn met zijn adviseurs toen hij bijna in een kernoorlog met de USSR verzeild was geraakt. En dat kwam uiteindelijk ook omdat hij op goed vertrouwen een minimale interventie op Cuba goed had gekeurd.

Die interventie was bedacht door een groepje binnen zijn geheime diensten. Die vonden het wel een goed plan om wat huurlingen en rebellen op Cuba neer te zetten. Dan zouden ze wel een revolutie ontketenen tegen die lastige mijnheer Castro. Het Amerikaanse leger zou er niet bij betrokken zijn. Want dat zou alleen een oorlog kunnen uitlokken. Het was een prive-actie.

Alleen lukte de revolutie helemaal niet. En er waren toch Amerikaanse schepen en vliegtuigen bij betrokken. Beetje beschamend. En levensgevaarlijk voor de wereld, toen de Russen dan maar besloten Cuba te steunen met een paar kernraketten. Kennedy nam de verantwoording op zich. Maar hij ontsloeg de bedenkers van het niet zo slimme interventie-plan wel.

Kennedy's voorganger Eisenhower had het bijna nog bonter meegemaakt. Terwijl hij op zijn lang geplande golf-weekend weg was, ontstond er een internationale crisis. Duizenden communisten liepen vanuit China de grens van Laos over en bedreigden de democratie aldaar. Eisenhower was weg, dus iemand anders moest even voor hem waarnemen. Toen de president van vakantie terugkwam vond hij zijn land terug in een staat van bijna-oorlog.

En toen bleek dat de duizenden communisten er waarschijnlijk helemaal niet waren geweest. Het waren honderden plaatselijke dorpelingen. Zonder wapens. Vergissing van de inlichtingendienst. Kan gebeuren. President Eisenhower was er vast niet blij mee. En waarschijnlijk nog minder toen het weer gebeurde. Bij zijn korte vakantie een jaar later. Gelukkig kon hij in beide gevallen het tij keren.

Waren dat nu echt vergissingen van de geheime diensten? Misschien wel, misschien niet. Dat is natuurlijk geheim. Kennedy en Eisenhower schijnen zich wel bedonderd te hebben gevoeld.
Zou onze Balkenende dat ook hebben?

Bronnen o.a.:
Drugs, Oil and War; Peter Dale Scott; 2003
Killing Hope; William Blum; 2004

Krediet

2009-03-24T12:35:00.006+01:00

Ik zit al een tijdje met een probleem. Ik weet niet hoe ik het moet uitleggen.
Toen wij ons huis kochten, leenden wij een paar ton van de bank. We hadden namelijk niet zoveel cash op zak. Net zoals de meesten van ons dat niet hebben. Mijn bank had het wel.

Althans, dat dacht ik. Want de bank gaf mij het geld in bruikleen. Daarvoor betaal ik nu een forse rente. Het is maar vijf procent, maar over de looptijd betaal ik zo bij elkaar ruim twee maal het geleende bedrag. Zo zij het. Want de bank had het geld wel, en ik niet.

Maar nu begrijp ik dat mijn bank het geld strict gesproken ook niet had. Dat kwam niet alleen omdat het de Fortis bank was. ABN, ING, RABO of vrijwel welke andere bank ook. Alle banken samen hadden dat geld wat ik ging lenen eigenlijk ook niet.

En dat komt niet door de kredietcrisis. Want die was er toen nog niet. Welnee.

Het komt door de manier waarop een bankbalans werkt. Banken kunnen namelijk nieuw geld maken. Helemaal uit het niets, lijkt het.

Dat gaat namelijk zo. Als je je geld naar de bank brengt, om te sparen, dan belooft de bank dat je dat elk moment mag opnemen. Zelfs als je je geld vast zet, kun je er meestal wel bij. Zij het dat het iets langer duurt, en dat je misschien een boete moet betalen. Jouw geld blijft jouw geld. Of niet?

De bank gebruikt jouw gestalde geld namelijk tegelijkertijd ook om uit te lenen. Degene die het leent mag het gebruiken, maar jij ook. Dus het geld is er dan eigenlijk twee keer.

Nog een keer. Ik spaar honderd euro bij de bank. Mijn vrouw leent diezelfde honderd euro van de bank. Ik besluit mijn honderd euro toch maar weer op te nemen. Nu heeft mijn vrouw honderd euro, en ik ook. Samen hebben we nu twee keer zo veel in handen als er eerst was. Het zelfde geld is er nu twee keer.

Of eigenlijk is het meeste geld er nog wel meer keren. De meeste mensen brengen hun geld namelijk naar een grote bank. Dus stel dat ik mijn hypotheek leen van jouw geld, en daarmee mijn huis betaal. De verkoper van het huis krijgt dat geld, en brengt het ook weer naar de (zelfde) bank. Die bank ziet dat geld dan als een nieuw deposito, dat hij ook weer kan uitlenen. Zo is het zelfde geld er al drie keer.

Dat mag bij ons wettelijk zo maar door gaan tot het geld ongeveer twaalf keer is uitgeleend.
En nog steeds mag iedereen zijn bankconto opnemen.

Hoewel de bank natuurlijk liever heeft dat je pint. Want wettelijk gezien valt de bank om als hij meer dan twaalf keer heeft uitgeleend dan hij in kas heeft. Dat gebeurt ook als te veel mensen tegelijk hun geld komen opnemen. Dan wordt die kas kleiner, en het uitgeleende aandeel dus groter. Dus in de praktijk is jouw geld op de bank dan toch niet meer helemaal van jou.

Banken mogen doen alsof zij geld hebben om uit te lenen. Wij niet.
Banken mogen rente daarover berekenen. Wij niet.
Beetje raar eigenlijk.

Banken zouden theoretisch het risico over dat nieuw gecreëerde geld moeten dragen.
Maar nu het systeem crasht, kunnen zij dat blijkbaar niet.

Is het nu de bedoeling dat wij dat geld, dat er eerst niet was, aan de bank gaan geven om de klap op te vangen? Mogen wij dan ook net doen, alsof we het geld hebben?
En dan liefst zonder dat we het dan weer bij een willekeurige bank lenen – die het eigenlijk ook niet heeft?

Bronnen o.a.:
Joseph E. Stiglitz, John Driffil; Economics, 1993-e.v.
http://en.wikipedia.org/wiki/Fractional_Banking

Desperado

2009-03-12T22:06:00.000+01:00

Helaas. Weer heeft een jongen onder de twintig een massamoord uitgevoerd. Hier in de veilige westerse wereld wel te verstaan. Want als een jongen in Gaza op burgers schiet, dan valt dat minder op. Dan hoort dat bij zijn werk.

Het was dit keer weer in Duitsland, bij Stuttgart. Een zeventienjarige, nette, onopvallende jongen had zijn zwarte SWAT-team outfit aangetrokken. Hij nam een geladen vuurwapen ter hand. En hij betrad zijn vroegere vmbo-school. Daar ging hij de ene na de andere klas in, en schoot doelgericht op docenten en leerlingen. Hij doodde ze liefst met een welgemikt schot in het hoofd.

Waarom? Waarom? Waarschijnlijk vraagt iedereen zich dat af. De jongen gaat het niet meer vertellen. Want nadat hij op zijn vlucht nog enkele andere slachtoffers had gemaakt, doodde hij ook zichzelf. We moeten er maar naar gissen.

Zelfs de jongen die enkele weken geleden in België met een mes kleuters te lijf ging, die nog leeft, vertelt niet veel nuttigs. Eerst zei hij zich niets te herinneren van het voorval. Nu is de conclusie dat hij tijdelijk bevangen was door waanzin. Makkelijke uitvlucht? Dat zou je inderdaad wel zeggen.

Maar het zou wel kunnen. Jaren geleden probeerde ik een jongen te helpen ontsnappen uit een zwervend bestaan. Maar hij gebruikte veel drugs om zijn pijn te vergeten. En in een paranoïde roes zag hij een jeugdwerker aan voor een duivel. Letterlijk. Hij gebruikte al zijn kickbox-vaardigheden en sloeg de man tegen de grond. Nadien herinnerde hij zich eigenlijk niets, en had hij spijt van wat gebeurd was.

Zouden die Belgische en Duitse jongen ook in zo'n roes zijn geweest? Zouden ze in de docenten en leerlingen duiveltjes gezien hebben? Monsters uit een schietspel op de computer? “Zijn jullie nu nog niet dood?” zou de laatste jongen geroepen hebben. Als hij monsters zag, zal hij best wanhopig geweest zijn. Pijnlijk. Vooral voor al de wanhopigen aan de andere kant van de loop.

Zouden die schutters misschien gevaarlijke drugs gebruiken? Tegen schizofrenie aan hangen en gewelddadige psychoses hebben? Niet onmogelijk, maar aan het gebruik van een vuurwapen gaat wel wat planning vooraf. Dat doe je niet zomaar. Met te veel alcohol, onze meest gewone verdovende middel, kun je gevaarlijk gaan rijden en woedend mensen in elkaar gaan slaan. Maar je kunt ook met een grote glimlach stil in een hoekje gaan zitten.

“Ik verbaas me eigenlijk dat het niet veel vaker gebeurt!” roept goede vriend en collega. Ik heb hem juist verteld dat er bijna tegelijkertijd met de Duitse schietpartij ook een Amerikaanse jongen zijn wapen op medescholieren en zichzelf leeg schoot. “Mijn middelbare schooltijd was wel de vreselijkste tijd van mijn leven. Al die frustraties!”. Gek gepest, alleen, onbegrepen. Hij had er als puber in elk geval wel eens over gefantaseerd, om die akelige klasgenoten en volwassenen iets aan te doen.

Eigenlijk sta ik wel even perplex. Mijn vriend is ook zo'n model-jongen. Maar ja, ik leerde hem net kennen na die middelbare schooltijd. Nu is hij een bijzonder productief lid van de samenleving.

Ja. Ik heb mijn frustraties ook wel eens uitgeleefd in een gewelddadig computerspel. In sommige kun je zelfs op burgers schieten zonder dat je het spel uit wordt geslingerd. De politie komt je dan overhoop schieten, maar met een paar cheats kun je je bloedbad makkelijk voortzetten. Eigenlijk erg saai als je dat doet, en achteraf voelt het wel vies. Zelfs al waren die digitale burgers alleen maar door de computer uitgerekend.

In elk geval ziet zo'n schietincident er uit als een wanhoopsdaad. Desperaat. Gevoel dicht, of knetterdepresief. Waarom zou je anders de hand daarna aan jezelf leggen? Dan moet je wel erg klem zitten. Zelfs al zie je er nog zo gewoon en onopvallend uit. Zelfs al is je vader nog zo geslaagd, en je moeder nog zo aardig voor je vriendjes. Ik hoop maar dat niet te veel van ons “gewoon en onopvallend” in zo'n desperate staat zijn. Dat zou best treurig zijn.

Renteverbod

2009-03-11T22:44:00.001+01:00

“Zou Islamitisch bankieren de toekomst zijn?”
Het was niet de eerste krant die zoiets kopte. Islamitisch bankieren zou tegen de crisis kunnen. Want daarin geldt een renteverbod. Dat betekent niet dat je geen commissie betaalt, maar wel dat de bank veel meer risico met je hoort te delen.

Maar heel serieus mocht de media vooralsnog niet met het renteverbod omgaan. Want het hoort natuurlijk bij de Sharia, de religieuze en wereldlijke wetten die voor moslims gelden. En wij hebben scheiding van kerk en staat, en daar moeten we trots op zijn. Dus geen islamitische polonaise aan onze [kapitalistische] democratie. Zo begreep ik in elk geval van briefschrijvers aan de krant, en gepikeerde reacties in de media.

Geen renteverbod dan dus.

Maar toch is dat gek, want het verbod is niet alleen Islamitisch. Het staat niet alleen in de Koran. Maar ook in de Bijbel. En ook in de Torah.

Jezus lijkt zich helemaal tegen de geldhandel uit te spreken, als hij in de tempel de geldwisselaars te lijf gaat. En in het oude testament staat “Gij zult geen rente vragen van uw broeder, noch voor geld, noch voor enig andere zaak...” (Deuteronomium 23:20-21) Bijbelkenners zullen nog wel enkele teksten kunnen vinden die er betrekking op hebben.

In Deuteronomium staat overigens ook nog het bijzinnetje dat je de rente niet aan Israëlische broeders zult vragen. Andere volken mag je wel onderwerpen aan rente, hoe goddeloos het dan ook zou zijn. Dat is Joden niet altijd met even veel dank afgenomen. Maar ja, ondertussen werd wel geld van hen geleend, en veel Christenen stoorden zich ook niet al te veel aan het verbod.

In de middeleeuwen is er heel veel over het verbod op woeker gediscussieerd. Want wat is woeker, en wat is nog wel eerlijk en wat niet? Woeker is eeuwenlang voor leden van de kerk verboden geweest, en tegen de dertiende eeuw gold er eigenlijk een algeheel verbod op het heffen van rente. Of iedereen zich daaraan hield is een tweede, maar toch.

Zelfs de reformatie heeft nog een flinke basis in de vraag of rente wel mag. Het was één van de belangrijkste zaken waar Luther tegen ageerde. Niet alleen dat de aflaten niet o.k. waren, maar ook dat zekere bankiers en geld-handelaren maar liefst 100% winst maakten op de inning van die aflaten. Rente voor het geld waarvoor de Sint Pieter in Rome werd gebouwd.

Ook veel filosofen hebben hun ideeën over de eerlijkheid van rente vragen. Eigenlijk vinden de meeste het helemaal niet eerlijk. Aristoteles, Cato, Cicero, Plutarchus. Volgens Plato kan “geld niet jongen”. Als je rente moet betalen over geld, dan maak je alleen de rijken rijker en de armen armer.

Zelfs Bacon, die toch redelijk pragmatisch en rechts is georiënteerd, vond dat je rente niet hoger dan vijf procent of zo mocht stellen. Maar dat was puur uit practische overweging, omdat rente verbieden alleen hogere illegale woeker in de hand zou werken. Calvijn zei dat ook. Zelfs de grondlegger van het “vrije markt” idee, Adam Smith, geloofde in een plafond op de rente.

Modernere denkers ook. Zelfs alom geprezen economisch denker Keynes zag problemen in rente vragen. Hij verwees naar Guido Gesell, een econoom die (met vele anderen) heel werkbare alternatieven voorstelde voor ons rente-gebaseerde geldsysteem.

Als zoveel knappe koppen en wijze mensen een probleem zagen in rente, zou er dan niet echt iets mee mis kunnen zijn? Zou het kunnen dat er toch iets systematisch verkeerd is aan het vragen van rente? Niet alleen ethisch gezien, maar ook practisch gezien, voor ons allemaal?

Zie voor bronnen o.a.:

http://www.alastairmcintosh.com/articles/1998_usury.htm
http://en.wikipedia.org/wiki/Usury

Stropdas

2009-03-11T22:09:00.000+01:00

Zouden er mannen zijn die het echt leuk vinden om een stropdas te dragen?

Ik denk dat ik daar dan alleen soms bij hoor. Voor mijn huwelijk had ik een heel mooie licht azuurblauwe. Of bij een feestelijke gelegenheid waar geen strikje bij hoort, dan vind ik het ook wel leuk om mezelf mooi te maken.

Maar voor werk? Gelukkig is dat in mijn werkarena niet vaak nodig. Een stropdas is daar juist meestal teken dat je er niet bij hoort.

In mijn korte tijd als trendvolger was dat anders. Mijn directeur legde uit dat hij ook niet van stropdassen hield. Toen hij zelf voor het eerst in dienst trad had hij uit protest een Mickey Mouse stropdas om geknoopt. Dan was het toch lekker geen echte stropdas. Dus hij begreep goed als ik nog geen stropdassen had. Maar ik moest er toch maar één om doen. En dan een gewone.

Een stropdas maakt je klantgericht. Je laat zien dat je er bij hoort. Je straalt betrouwbaarheid uit.
Zeker als er ook een net overhemd, en pak bij wordt gedragen.

Natuurlijk is een stropdas niet overal goed, en niet elke das en elk pak zijn het zelfde. Een bankier hoort een ander pak te dragen dan een ambtenaar. Een snelle verkoper hoeft niet eens per se een jasje aan te hebben. Er zijn dus rangen en standen. Maar een pak en een das is in elk geval “zoals het hoort”.

Officieel komt de stropdas van een chique sjaaltje. Een cravatte. Iets dat in zwang was tijdens Napoleon, of net er voor. Die werd dan meer los gedragen. En op een gegeven moment verwerd het tot de das die we nu kennen. Met een enkele, een dubbele of een platte knoop. Heel chique.

Toch voelt dat niet zo. Zeker als je bovenste boordknoopje eigenlijk net te strak zit. Dan is het net alsof je een ander soort strop om doet. Dan voelt het meer als iets waar iemand aan kan trekken om je terecht te wijzen, of gewoon voor de lol te wurgen.

Eigenlijk denk ik stiekem dat de stropdas helemaal niet van de Cravatte af stamt. Maar juist van iets heel anders. Namelijk het touw dat slaven vroeger om hun nek kregen.

Dat touw is erg handig om slaven bij elkaar te houden. Of als een soort leiband. Letterlijk. En het geeft direct aan dat je met een slaaf te maken hebt. Iemand wiens leven in handen van iemand anders is. Iemand die hoort te doen wat hem gezegd wordt. Gezagsgetrouw. Betrouwbaar. Klantgericht.

Misschien is dat wel waarom de meeste mannen helemaal niet graag een stropdas dragen. Het is dan een symbool van onvrijheid. Hoe mooi je de das ook maakt.

Stuiver

2009-03-10T22:15:00.000+01:00

Met onze dochters achterop de fiets banen we ons een weg door het verkeer van de stad. Bij een stoplicht voor een grote, drukke weg gebeurt het. Ik zie een stuiver liggen.

Ons stoplicht springt al op oranje. Ik zie mijn vrouw doorfietsen, dan haalt ze het nog net. Maar ik heb de stuiver gezien. Ik lijk wel een eeuwigheid in dubio – al duurt het maar enkele seconden in werkelijkheid. Moet ik nu de stuiver pakken, en het stoplicht missen? Dit is toevallig één van die stoplichten die letterlijk drie minuten op rood blijft staan. En tijd is geld. Of in elk geval het risico van een gefrustreerde echtgenote en dochter aan de andere kant van de weg.

Inderdaad. Alle lichten op rood. Voor mij dan. Vrouwlief begrijpt inderdaad niet hoe ik het licht heb kunnen missen. Ze kijkt verwonderd over haar schouder, vijftig meter verderop. Ik buk en zwaai met de stuiver. Die ziet ze nog niet. Ik voel me een beetje gierig.

Was het het nu waard? Want wat kun je nu kopen van een stuiver, in de praktijk? Eigenlijk niets. Je kunt het inzetten als wisselgeld, of om netjes gepast te betalen. Stuivers passen al niet eens meer in veel automaten, dus daar zijn ze ook niet goed voor. Je kunt er tien bij elkaar sparen, en dan kun je naar een openbaar toilet. Of je kunt er twintig bij elkaar sparen en een gevulde koek of een croissant kopen. Je kunt je kinderen er mee laten spelen.

Een enkele stuiver is gewoon niet zo veel meer waard. Bij ons.

Bij ons hopen de stuivers en centen zich op in potjes en bokalen. Want wat moet je er anders mee. Het zou me niet verbazen als dat bij heel veel mensen in Noord Europa het geval is. Geen wonder dat het koper op raakt en de koperprijzen stijgen.

Alleen in grote hoeveelheden zetten stuivers zoden aan de dijk. Bij benzineprijzen, duizenden aandelen, energieprijzen, belastingtarieven. Vooral als je al die stuivers incasseert. Dus voor grote bedrijven die massaal kleine eenheden verkopen betekent een stuiver nog wel wat. Voor ons individuen niet.

En als ik tijd als geld beschouw? Bij elkaar kost het me drie-en-een-halve minuut om de stuiver op te rapen. Ik houd ook mijn vrouw tegen, dus het kost twee keer drie-en-een-halve mens-minuut. Een stuiver in zeven minuten, dat is vijftig cent per uur. Een mager loon, in Nederland.

In China zou die vijf eurocent al veel meer waard zijn. Daar kun je een arbeider voor vijf dollar een ma\aand laten werken. Dus daar is die vijf eurocent minstens twee uur arbeid waard. Twee uur schoonmaken. Of twee uur op onze kinderen passen. Dan leren zee nog een mondje Chinees ook. Jammer dat het zo onpraktisch is iemand uit China over te vliegen.

En duurder dan die stuiver. Waarom is arbeid in China eigenlijk zo goedkoop, vergeleken met hier? Als zij het koper van mijn stuiver smelten verdienen ze er al aan. Ik vraag me ineens af of ze de Barbies die zij daar zo goedkoop maken, zelf wel zouden kunnen kopen. Hoeveel zouden die daar kosten?

Het stoplicht springt weer op groen. Ik en mijn dochter zijn weer met onze familie herenigd. “Waar ging het nou om?” vraagt mijn vrouw. “Ach, ik vond een stuiver en ik heb de wereld-economie overdacht” beken ik. Mijn vrouw schudt haar hoofd. “Was het de moeite waard?” Ik trek mijn schouders op en geef de stuiver aan mijn jongste dochter. “Ik weet het nog niet.”

Toilet

2009-03-09T22:18:00.000+01:00

Ja hoor. Moet ik weer plassen. En ik was nog juist naar het toilet geweest toen ik thuis de deur uit ging.

Op deze trein zijn geen WC's, dus moet ik maar even ophouden. Wel afleidend.

Oh ja. Op het centraal station zijn ook bijna geen toiletten meer. Alleen bij perron 1. En ik stap uit bij perron 14. Aan het andere uiteinde. Waarom zijn er eigenlijk nog zo weinig openbare toiletten in dit station? Alsof er niet meer mensen moeten plassen? Het is op zo'n station altijd beredruk. Dan kan ik me toch niet voorstellen dat die mensen nooit naar de WC moeten.

Ik herinner me een nachtmerrie-achtige wandeling door half Parijs met mijn toen aanstaande vrouw. Geen openbaar toilet te vinden. Wel een soort mensen-etende toiletzuil, maar die was buiten dienst. Zelfs in een groot restaurant konden we niet terecht. Dat toilet was alleen voor klanten, zo stampte een medewerkster met haar vinger. Gelukkig hoef ik ook weer niet zo ver. Denk ik.

Ik zou natuurlijk in die intercity kunnen springen en even stiekem van het toilet aan boord gebruik kunnen maken. Maar daar staat op “Verboden het toilet te gebruiken tijdens het oponthoud op de stations” of iets dergelijks. Dus dat mag niet. En stel je voor dat de trein wegrijdt terwijl ik er nog in zit, zonder kaartje. Kan ik weer terug rijden vanuit Maastricht.

En voor wildplassen is het echt te druk. Bovendien, stel je voor dat iedereen dat zomaar deed?

Nee, dan maar naar het geprivatiseerde openbare toilet. Natuurlijk is dat niet gratis, want daar krijg je alleen smerige toiletten van. Dan gaat maar iedereen zomaar naar de WC. Het kost vijftig cent.

Wat duur! En nog gepast betalen ook, want het automatische hekje met geldgleuf wisselt niet. Het moet maar. Er staat immers ook iemand om te controleren, en uit te leggen hoe het hekje werkt. Oh, ik ben bij het dames-toilet? Pardon.

Vijftig cent voelt als veel. Maar ja, het kost natuurlijk wel wat om zo'n man de hele dag op de hekjes laten letten. Die moet je ook ergens van betalen.

Je zou natuurlijk ook de hekjes kunnen weglaten, dan hoeft de man er helemaal niet te staan.

Nou ja, voor het veiligheidsgevoel is het wel goed. Zelfs al zullen zwervers niet vaak in het toilet komen, want die kunnen natuurlijk geen 50 cent missen. En hij kan de toiletten schoonhouden en toiletpapier ophangen. Dan hoeft hij zich niet zo te vervelen.

De huur van de ruimte kost natuurlijk ook geld. Een beetje toilet neemt al snel een paar vierkante meter ruimte in. En iedereen die Monopoly heeft gespeeld weet hoe duur stationsgrond is. Stadsgrond in het algemeen trouwens. Peperduur.

Zouden er daarom steeds minder openbare toiletten te vinden zijn in de stad? Omdat de grond te duur is? Nee toch?

Mediawet

2009-03-04T22:43:00.000+01:00

“Van onze entertainmentredactie” staat er. NET5 en SBS 6, onze grote commerciële kanalen, gaan op enkele prime time programma's elke vijf tot zeven minuten onderbreken met reclameblokken. Hoi, ik hield al zo veel van reclames, nu krijg ik er nog meer. Nog vaker!

Eigenlijk niet natuurlijk. Zelfs al praten mijn schoonouders, die allebei een hekel hebben aan reclames, graag over de nieuwste reclame die ze nu wél leuk vinden. Het is ook een favoriet lunch-onderwerp: de nieuwste TV-commercials. “Die was nu echt leuk.” Zelfs onze sms-jes zijn niet veilig van de nieuwste vondst. Want bijna iedereen deed fijn mee met de “goeiemoggels” van KPN.

Elke onderbreking zou ongeveer drie minuten duren. Van elke tien minuten wordt dan een derde reclame. Een televisie-uur bestaat dan uit twintig minuten reclame, en veertig minuten programma. Amerikanen kennen dat al jaren. Elk uur in de thriller 24 duurt ook precies 40 minuten. Niet zestig. In een engels uur zit tot nog toe 50 minuten. Die hebben minder reclame.

Hoe komt dat nu, dat we nu pas naar het Amerikaanse model gaan, dan? Mensen houden blijkbaar toch zo van reclame, al zeggen ze van niet? Mocht het niet dan?

Nee. “Dit model wordt mogelijk gemaakt door de nieuwe mediawet.” Voorheen werden wij als kijker beschermd door de overheid tegen te veel reclames. Zelfs als het ging om commerciële zenders. Nu krijgen we er toch meer. Zou de overheid willen dat we wat meer lunchen en genieten van de nieuwste vondst van de reclamemakers?

Medy van der Laan stond een paar jaar terug op het punt om een en ander in Hilversum flink te veranderen. Uit een rapport bleek namelijk dat er wat veel overbodige managementlagen in medialand aanwezig waren. Als je die zou schrappen, dan zou Hilversum met vele miljoenen minder toe gekund en nog evenveel televisie gemaakt hebben.

Of het rapport klopte weet ik niet. Maar Hilversumse woordvoerders vonden het idee maar niets. Wellicht hoorden zij tot de te schrappen managementlagen. Een mediacampagne werd gelanceerd, en Medy werd onder druk gezet. Want in haar plannen stond ook dat de NPS opgeheven zou moeten worden, en dat, zo zeiden de actievoerders terecht, is een laatste relatief onafhankelijke zendgemachtigde. Die moet kwaliteit brengen ongeacht of er voldoende leden van een bepaalde overtuiging daarom vragen, en ongeacht of een adverteerder daar voor betaalt.

Medy moet zich vast afgevraagd hebben waar ze aan begonnen was. Een gevecht met de media win je niet zomaar, want die willen je dan niet zo graag meer positief afschilderen. Zelfs al heb je misschien gelijk. En wat moeten de lezers en kijkers dan denken?

Uiteindelijk koos ze eieren voor haar geld. De NPS bleef. En de managementlagen ook. Het extra geld moest dan maar van een andere bron komen. Meer tijd voor televisie-reclames, aanzienlijk meer tijd. Dan zouden de adverteerders het verschil wel betalen. Blijkbaar geldt die nieuwe “vrijstelling” ook voor de commerciële zenders.

NPS blij. Managementlagen blij. Adverteerders blij. En wie weet, wij ook wel. Want nu hebben we veel meer commercials waar we bij de lunch over kunnen praten. Wel jammer dat van een uur televisie nu zo weinig overblijft.

Botsing

2009-03-04T22:29:00.001+01:00

Groepjes agenten hangen rond in het station. Het lijkt wel alsof ze allemaal binnen zijn. Buiten zie ik waarom. Druilerige regen valt uit de hemel op mijn neus. Bah. Ik wil alleen maar naar de grond kijken en zo snel mogelijk naar mijn bestemming toe.

Ik ben niet de enige die zo denkt. Een leuk blank meisje holt bijna een Marokkaanse jongen omver. Alsof hij niet anders gewend is maakt hij een beweging als elastiek, struikelt bijna, en loopt dan weer door. Hij zet nog net even zijn hoofdtelefoon van zijn walkman recht.

Grappig. Twee culturen botsen bijna. Letterlijk.

Zou een Marokkaans meisje ook een blanke jongen ondersteboven gelopen kunnen hebben? Misschien wel. Maar toch vind ik dat moeilijker om voor te stellen. Marokkaanse meisjes bewegen zich namelijk meer in groepen voort. Samen met hoofddoekjes, netjes beschroomd zoals het hoort. Natuurlijk wel bijdehand als het nodig is, als een jongen haar aanspreekt bijvoorbeeld.

Autochtone Nederlandse meisjes weten daar vaak minder raad mee. Die leren het “talk to the hand” gebaartje van hun Surinaamse en Marokkaanse zusters. Aandacht van een jongen is leuk, maar je moet wel iets in je mars hebben om haar te krijgen. Met zo'n houding ben je weer weerbaarder tegen, meestal allochtone, jongens die oefenen in verleiden en charmant zijn. Autochtone jongens kunnen dat meestal niet zo goed, die oefenen meer in de rol van Calvinistische hork. Die hoef je niet zo te weren, want die doen wel saai uit zichzelf.

Mannen en vrouwen in de traditionele Marokkaanse cultuur zijn gescheiden, en alleen getrouwde man en vrouw zijn intiem. Dat geldt al van heel jongs af aan, die scheiding. Meisjes blijven meer binnenshuis, meer bij elkaar. Ze zijn chaperones voor elkaar. Jongens worden juist de straat op geschopt. Ga maar buiten spelen.

Bij onze autochtone, geëmancipeerde Nederlandse randstad-cultuur zijn we natuurlijk allemaal gelijk. We zijn individuen, en we houden gepaste afstand van elkaar uit onszelf. Galant proberen we als man ook niet te veel te zijn, want we zouden er wel eens iets mee kunnen bedoelen. Bijvoorbeeld dat een vrouw niet gelijkwaardig zou zijn, en zelf de deur niet zou kunnen openhouden. We flirten ook anders. Of niet, of met een borrel op, want dan mag het wel. Dat kan een islamiet niet, want die hoort geen borrels te drinken. Eventueel wel een kopje muntthee.

Ik kan me zo voorstellen, dat als het blanke meisje wel tegen de Marokkaanse jongen was aangebotst, dat het iets tussen hen was geworden. Sorry, heb ik je pijn gedaan? Hij had vast verrassend charmant gereageerd – als hij haar leuk vond. Dan had hij haar uitgenodigd voor een kopje thee.

Als hij zelf niet uitgehuwelijkt is aan zijn achternichtje in Marokko, zou hij haar ten huwelijk kunnen vragen. Dat zou hij ook moeten doen, als hij zijn achtergrond en familie niet wil afvallen. En dan komen hij en zijn aanstaande voor de keus of zij dan ook Islamitisch wordt, en wellicht een hoofddoekje gaat dragen. Misschien wordt hij dan ook wel vromer als ze getrouwd zijn. En saaier. Hopelijk niet. Maar het zal wel wennen zijn voor allebei, aan hun cultuurverschillen.

Zouden meer Marokkaanse jongens met Hollandse meisjes trouwen, dan Hollandse jongens met Marokkaanse meisjes? Misschien moeten maar wat meer Hollandse jongens per ongeluk tegen een groepje Marokkaanse meiden aanlopen. Dan gebeurde er wel wat.
Alhoewel, dan krijgen ze vast ruzie met de broers van die meiden.

Kort

2009-02-28T21:09:00.000+01:00

“Nee, dat moet er dan toch maar uit.”
“Nog één keertje kijken?”
Het is een informatief stukje. Wist ik eigenlijk niet, dat het zo zat. De regisseuse ook niet. Daarom stond het ook in het script. De redactie vond het ook belangrijk.

Maar het helpt het verhaal niet specifiek verder. En het kost veel tijd. Wel twaalf seconden.

“We hebben maar een minuut voor dit stukje. En we zijn al te lang.”
Natuurlijk weten we dat de eindredactie, net als wij, dit stukje er het eerst uit zal gooien.
Het is namelijk wel leuk, en leerzaam, maar het helpt het verhaal niet verder.

Wat dat verhaal is? Och, twee mensen gaan een gevecht aan. En de vraag is wie zal winnen. Dat klinkt alsof je het zo kunt vertellen, maar we hebben er in totaal wel vijfentwintig minuten voor nodig. En elke seconde telt.

Waarom? Omdat dit programma wordt betaald door een sponsor. En die sponsor wil wel graag dat zijn boodschap wordt verteld. Daarom moeten mensen wel blijven kijken. Ze mogen geen knopjes op de afstandsbediening gaan indrukken. Ze mogen zelfs niet na gaan denken over wat er op een andere zender zou zijn. Eigenlijk moeten ze liefst helemaal even niet nadenken. Daar zap je alleen van weg.

De boodschap van de sponsor is overigens niet dat twee mensen vechten hoor. En de sponsor vindt het ook niet belangrijk wie er wint, denk ik. Als er maar gekeken wordt, en het imago van de sponsor maar positief uitgedragen wordt.

Nu is dat laatste al niet eenvoudig, want de boodschap van de sponsor zelf is ook al heel storend. Als we ons werk als aandacht trekkende programmamaker echt goed wilden doen, zouden we die boodschap als eerste wegsnijden. Hij is namelijk saai, niet zo heel informatief, voelt onecht aan (is het natuurlijk ook), en bovendien lang. Wel twaalf seconden.

Elk moment telt. Want anders zappen mensen misschien weg. En dat is weer slecht voor onze kijkcijfers. Kijkcijfers waarvoor adverteerders betalen. Die willen hun commercials immers tussen de meest succesvolle programma's plaatsen. Commercials die zelf ook weer dodelijk kunnen zijn voor je kijkcijfer trouwens. Je moet als programmamaker behoorlijk wat capriolen uithalen om te zorgen dat mensen na de reclame wel terugkomen van hun bezoek aan het toilet.

Kom terug na de reclame! Het is echt nog heel spannend! Blijf kijken! Anders doen wij ons werk ook voor niets, en worden we niet meer ingehuurd.

Echt tijd voor nieuwe informatie hebben we niet meer. Geen nieuwe inhoud. Geen ingewikkelde concepten. Een nieuw verhaal vertellen is ook best gevaarlijk. Want over een nieuw verhaal gaan mensen alleen maar nadenken. En van nadenken kun je gaan wegzappen. Dus we moeten spannend blijven. Snel, sneller, snelst. Kort, korter, kortst.

Kattenbak

2009-02-28T21:04:00.000+01:00

“Hoe vind je onze nieuwe kattenbak trouwens?”
De vriend kijkt wat verward.
“Ruik je 'm?”
“Nee. Eigenlijk niet.”
Aan zijn verwonderde gezicht zie ik dat hij er over na begint te denken.

Onze kattenbak staat namelijk noodgedwongen in de keuken. Daar kon hij relatief het minst kwaad. Want wat katten produceren kan aardig stinken. En in de keuken zelf zijn we relatief weinig. Wel in de eetkamer en woonkamer. Maar ideaal is het natuurlijk niet. Want je wilt toch ook lekker eten maken. Niet iets dat ruikt naar katten-excrement.

“Ga maar eens kijken, wat er in zit.”
Mijn vriend bromt en staat nieuwsgierig op. Met grote passen verdwijnt hij naar de keuken.
“Het is zwart!”

Inderdaad. Het is tuinaarde. Nadat ik gelezen had over het negentiende-eeuwse aarde-toilet van Henry Moule, wilde ik het natuurlijk wel zelf uitproberen. Gewone droge tuinaarde blijkt namelijk prima mest te verteren. In een week of drie, vier is de mest helemaal verdwenen, en zelf aarde geworden. Bovendien dempt het de vieze geur, zeker als de uitwerpselen even ondergeschoffeld zijn. En urine wordt ook aardig opgenomen.

Met onze eigen toilet een experiment aangaan durfde ik nog net niet, maar een kattenbak vullen met aarde in plaats van cementkorrels is natuurlijk zo gedaan. En het werkt verbluffend goed. Ons eten ruikt weer echt naar eten, in de keuken, en niet naar iets anders uit de kattenbak.

De vrouw van mijn vriend peinst wat. “Gooien ze dan niet allemaal aarde op de grond?” Ja, dat hangt natuurlijk van de kat af. Maar de onze zijn blijkbaar heel netjes. Ze vinden de aarde ook helemaal niet raar. We doen ongeveer één of twee weken met een bak voor we de resten bij de compost gooien. Als je in de stad woont is dat misschien wat lastiger, maar ja, kattengrit moet ook ergens heen. En dat kan niet eens bij het groenafval. Ik hoorde wel eens dat grit het grootste deel van het huisvuil behelst.

“Je moet niet al te erg schrikken als je wat vreemde schimmels in de bak ziet.” beken ik.
“Maar als je op tijd verschoont ruik je eigenlijk niets. Gek he?”
Mijn vriend en zijn vrouw kijken allebei wat glazig. Ze moeten nog even wennen aan het idee.
“Onze katten zijn nog erg jong, hun poep stinkt echt heel erg”, zegt zij.
Natuurlijk weet ik dan niet of het ook nog werkt. Maar ik denk het wel.
“Ach, we hebben echt hele goeie korrels nu. Deluxe kristallen met geur-absorbtie.” zegt hij.
Ja, dat zou ik niet weten. Die vond ik altijd veel te duur. Ieder zijn eigen manier om het probleem aan te vallen, besluiten we dan maar.

Meer dan een maand later gaat mijn vrouw bij onze vrienden op bezoek. Een nieuw baby'tje. Prachtig, en lief. Naast het toilet voor grote mensen vindt ze de kattenbak. Dan staat hij het dichtst bij een goede afzuiging. En ze ruikt ook niets ondanks dat de bak open is, zonder dakje. Want er in zit... tuinaarde.

Pool

2009-01-29T22:20:00.003+01:00

“Nee, er is gewoon geen goede autochtone loodgieter meer te vinden! Ze komen niet opdagen, ze leveren broddelwerk af. En ze kosten te veel.”
Ik wil het graag met haar oneens zijn. Maar ik heb ook hard naar goede aannemers, klussers en loodgieters moeten zoeken. Het viel mij ook vaak tegen.
“En Polen doen hun werk gewoon goed, ze komen opdagen, ze leveren kwaliteit...”
“En ze kosten nog minder ook”, vul ik aan. Ik zucht.

Graag had ik een pleidooi gegeven dat er niets van de marktwerking klopt. Dat autochtone, echte Nederlandse loodgieters en klussers altijd prima zijn. En dat ze alleen niet kunnen concurreren omdat de euro voor ons iets anders waard is dan voor iemand uit het voormalig Oostblok.

De Pool immers kan zich veroorloven voor een tijdje veel minder te vragen voor zijn arbeid. Die gaat weer terug naar zijn thuisland, en is dan relatief rijk met het geld dat hij hier heeft verdiend. Hij koopt daar een huis, dat veel goedkoper is dan hier, en een tijdje hard werken hier is goed beloond.

Een Nederlandse bouwvakker kan zich dat niet veroorloven. Hij zal immers niet zo snel een huis in Polen gaan kopen. Dan moet je Pools leren, en eventueel een Poolse partner zoeken. Dat is veel werk. Dus dan blijf je liever hier. Maar huizen hier zijn vooralsnog aanmerkelijk duurder. Voor het loon gaan werken waar de Pool het zich wel kan veroorloven is geen optie.

Dus wat dan te doen? Je kunt zwart gaan werken, en op die manier meer over proberen te houden. Ik vermoed dat die optie nog wel eens wordt benut. Maar als de Pool ook zwart werkt, dan is die potentieel nog weer goedkoper. En het is de vraag of je winst op termijn zo groot genoeg is.

Je kunt gaan afraffelen. Je houdt dan meer tijd over voor andere klussen. Dat gaat wel ten koste van je naam, want je levert minder kwaliteit.

Je kunt gaan sjoemelen en afpersen. Ook niet goed voor de reputatie van de landgenoten in je vakgroep. Net zo min als Polen gaan slaan, in het water gooien, of negatieve reclame over ze verspreiden.

Je kunt gaan klagen, en proberen uitzonderingen in de wet te bewerkstelligen. Dat wordt ook gedaan, met wisselend succes.

Je kunt heel goedkoop proberen te leven. Dat lukt de oudere generatie wellicht nog een beetje, met huurbescherming sinds 1970. Die sterven op termijn uit.

Je kunt zelf Polen inhuren en ze voor je laten werken. Je verhuurt hen dan aan anderen voor een tarief dat nog steeds flink onder het tarief van de vrije autochtoon ligt, maar ook een aardige winstmarge voor jou overlaat. Helaas moet je dan wel zo lang mogelijk voorkomen dat de Polen direct voor de klant gaan werken. Dus het is wel handig als je jezelf onontbeerlijk weet te maken. Dat kan op verschillende, al dan niet prettige of legale manieren.

Of... je kunt een ander soort werk zoeken. Zeker als je iets in je mars hebt is dat een optie. Ik vermoed dat vooral de potentieel kundige mensen op die manier verdwijnen. Zij worden gewoon IT-er of ingenieur. En op die manier geven zij op termijn toch mijn vriendin gelijk: er is dan geen goed werkende autochtone loodgieter of klusser meer te vinden. Jammer.

Sparen

2009-01-29T22:14:00.000+01:00

Moet ik nu wel gaan sparen of niet? Normaal zou ik sparen voor iets leuks. Maar nu impliceren de media dat ik moet sparen voor de crisis die er aan komt.

Dat zeggen de advertenties van banken ook. Ik kan beter gaan sparen dan gaan beleggen. Beleggen is passé. Van gisteren. Dat wist iedereen al lang, maar sinds de crisis weten we het zeker.

Als we nu met z'n allen eens ons geld op de bank zetten en gaan wachten, voor zover we kunnen natuurlijk. Dan sparen we allemaal lekker. Eigenlijk zouden we dan ook niets meer moeten kopen, dan houden we nog meer over. Ja.

Maar als ik er over nadenk werkt dat natuurlijk niet. Want als we niets kopen van onze bakker, metselaar, electronica-dealer of huishoudster, dan hebben zij geen inkomen meer. Als we alles op de bank zetten heeft alleen de bank dan inkomen. En zelfs die misschien wel niet, want zij moeten ons nog rente betalen. En als niemand iets van ons wil kopen, zelfs geen arbeid, dan hebben wij ook geen inkomen.

Dus als we allemaal als gekken geld gaan sparen helpen wij de economie ook niet verder. Het klinkt gek, maar geld moet wel rollen.

Als ik spaar doe ik zelf niet mee in de economie. Ik investeer niet. Niet in vastgoed of andermans schulden, maar ook niet in nuttige dingen. Ik zit alleen te wachten tot ik het geld nodig heb, en misschien of het een beetje groeit, intussen. Als de bank maar niet klapt waar ik het op zet. Dat lijkt ook al een soort loterij.

De enige die nog wel kan investeren als wij sparen, is de bank die ons geld dan beheert. De bank kan dan met ons geld kiezen wie er wel een lening waard is. De bank kan dan gokken wat het meeste rendement zal geven.

En zoals we net hebben kunnen zien zijn banken daar niet per se goed in. Helemaal niet, eigenlijk.

Ik denk dat ik voorlopig maar even blijf investeren in producten waar ik in geloof. En ik geloof dat een bank daar in het algemeen niet bij hoort.

Cadeauverpakking

2009-01-29T22:09:00.001+01:00

“Wat vind jij nou eigenlijk aantrekkelijk? Sexy?”
We lopen door de afdeling met cadeau-verpakkingen voor dames. Lingerie.
Ik kijk wat rond.
“Jou. Als jij het draagt, dat maakt al heel veel uit.”
Dat is gewoon zo. Je wilt niet voor niets met iemand trouwen.

“Dus het maakt eigenlijk niet uit wat ik aan heb.”
Ze lijkt bijna teleurgesteld.
“Ja, toch wel. Maar een stuk minder dan je wellicht denkt. Ook een trainingsbroek kan je ontzettend sexy staan. Uitstraling is echt veel belangrijker.”

Ik wijs een paar dingen aan die ik wel leuk vind. Maar de stijl van de winkel is een beetje conservatief en eigenlijk ook saai.

“Helemaal niets aan staat je heel sexy!”
Een beetje bloot is best belangrijk. Een lage decolleté trekt absoluut aandacht. Maar ja, zo red ik me er niet uit natuurlijk. Ik denk na wat ik sexy vind. Billen? Borsten? Benen? Voeten? Handen? Het kan eigenlijk allemaal. Mooi haar?

“Eigenlijk is de uitstraling echt het belangrijkst. Ik denk dat ik de ogen, of iemands blik het meest sexy kan vinden.”
Ik hoor haar snuiven terwijl we de roltrap af gaan. Zou ze het geloven?
“Wat vind jij sexy aan een man?”
Ze denkt even na. Ze knikt met een bijna verraste glimlach.
“Ja. Een man met sexy ogen, een sensuele blik. Dat is wel het meest aantrekkelijk.”

Op de feest-afdeling staan ook dingen die sexy moeten zijn.
“Rood doet het misschien wel iets beter.” Dat schijnt ook recent wetenschappelijk aangetoond te zijn. Mannen vinden gemiddeld de foto van een vrouw in rode kleding meer sexy dan van diezelfde vrouw in een andere kleur.

Ze houdt met een lach iets omhoog.
“Zou dit me staan?”
Het rood van de feest-jurkjes en pruiken ziet er toch wel heel nep uit. Niet aantrekkelijk. Althans niet zonder een flinke hoeveelheid alcohol en Hazes. Ach, of als mijn vrouw het draagt.
“Hoe lang houd je het dan aan?”

Ze lacht.
“Chique spul, goed afgewerkt. Dat werkt beter. Met liefde en zorg gemaakt om mooi te zijn. Ook meestal duurder dus.”
“Ja, kwaliteit. Dat je ziet dat je er zorg aan besteedt.”

We fietsen terug naar huis. Blij dat ik iets warms aan heb. En sportief warm ondergoed.
“Gek genoeg ziet het er ook meer sexy uit als het lekker zit. Als je ziet dat de ander het met plezier draagt.”
“Ja. Omdat je je ook sensueel voelt in iets wat lekker zit. Omdat je goed voor jezelf zorgt. Dat je je dan makkelijk met vertrouwen en plezier beweegt. Ja dat is inderdaad sexy.”
Dus een goede cadeauverpakking is chique, met zorg gemaakt, en zit vooral lekker.

Heus

2009-01-29T22:02:00.001+01:00

Weer een dreigende kop in de krant. De kredietcrisis komt nu heus ook zo dichtbij dat we het hier ook gaan merken. Eigenlijk koppen ze dat al weken. Maar nu is het echt, echt, écht zo ver, heus. Ik merk dat er toch ook dit keer een schok door me heen gaat.

Zou het nu wél waar zijn? Ook voor mij? Volgens de kranten had ik al op straat moeten staan, maar ik merk niets als ik gewoon om me heen kijk en de kranten negeer. Ook mijn collega's, vrienden en kennissen zien nog weinig echt verschil. Maar wat gedrukt staat is waar, toch?

Ik staar blijkbaar zo lang naar het krantje van mijn overbuurvrouw dat zij het maar aan mij geeft. “Alsjeblieft, ik word alweer helemaal boos van al die berichten.” Zij heeft het meer over de oorlog op de Gaza-strook, geloof ik. Maar ik denk dat de andere berichten haar net zo chagrijnig maken als ze dat bij mij doen. “Explosieve toename gebruik pandhuizen” staat er, voorop.

Als ik het stuk lees word ik niet veel wijzer. Waarom er precies “explosief” staat, weet ik nog steeds niet. Een keten van pandhuizen heeft een grotere winstgroei dan vorige jaren. En iemand die daar werkt zegt dat hij nu ook vaker autochtonen in zijn zaak ziet dan vroeger. De overheid schijnt ook eens te willen kijken of de rentes die bij pandjeshuizen worden gevraagd niet excessief zijn. Ik denk van wel.

Er staat namelijk 10% tot 20% genoemd. Dan vind ik het nog knap dat toch 70% van de mensen hun pand kan terug kopen. Zoals het stukje nu gepubliceerd is suggereert het natuurlijk het tegenovergestelde: dat 70% weinig zou zijn. Jammer genoeg staat er niet of de gevraagde rente bij pandhuizen is gestegen, afgelopen jaar, en dat daarom de winst wellicht ook mee is gestegen.

De hoofdkop van een ander krantje is niet veel beter. “Alle lichten op rood”. Maar bij nader inzien gaat het weer vooral over USA en UK. Bij ons is met name de groeiverwachting minder, en zeggen geïnterviewde experts dat wij het direct merken als de wereldhandel achteruit gaat. Dus eigenlijk zegt dat ook weer bijna niets over wat nu echt in Europa en Nederland gebeurt.

Ik zucht. “Het lijkt wel of kranten ons alleen willen bang maken.” zeg ik tegen de vrouw die me het krantje aanreikte. Ze is het met me eens. Ik ga maar uit het raam kijken en genieten van het mooie weer. De zon schijnt erg fijn op mijn gezicht. Een paar haltes later kijk ik nog even naar mijn overbuurvrouw. Ik lach. Ze lacht terug. Onze dag is weer goed. Gewoon zelf uit het raam kijken naar hoe het met de wereld staat. Dat is eigenlijk veel leuker.

Leuk

2009-01-29T22:01:00.001+01:00

“Nee. Dat mag niet.”
Ik zie mijn dochter al heel beteuterd kijken.
“Het mag alleen... het mag alleen als je het leuk vindt.”

Het begon een beetje als een grapje. Als omgekeerde psychologie, omdat er geen land met haar of haar zus te bezeilen was. Als je dan iets onverwachts doet, dan heb je vaak weer even de aandacht. En soms kan dat genoeg zijn om de stemming helemaal om te buigen. Dan is het weer leuk.

“Waarom zeg je dat?”
Dat is een beetje haar standaardvraag. Maar ze meent het wel. Ze wil graag weten of ik een grapje maak of dat ik het meen. Allebei een beetje. Ik meen wat ik zeg. Maar het is ook een soort grapje.
“Je houdt me gewoon voor de gek.”
Ze lacht, en het is weer goed. Haar jongere partner in crime denkt diep na en kijkt me een beetje scheef aan. Rare papa.

Maar misschien zit ter ook wel iets in. Als in een adagium waar je ook jezelf aan kunt herinneren. Of iets wat je net zo goed kunt zeggen, en menen, tegen andere volwassenen.

We leren zo veel dingen doen uit beleefdheid. Vinden we het zelf leuk? Soms denken we daar niet eens meer over na. Of we nemen niet de tijd om te voelen of we het leuk vinden. Ja natuurlijk doen we het, want dat wordt van ons verwacht. En we vinden het heus niet erg hoor.

“Niet erg” is niet het zelfde als “leuk”. Bij nader inzien zijn er wel wat zaken waar je jezelf echt geen keus wilt geven. Belasting betalen of zo. Dat weet je dan ook weer. Maar voor de rest...

Hoeveel dingen doen we niet dagelijks in een soort sleur, als we niet uitkijken? Zorgen maken, nadenken, krant lezen, snoep eten, op visite gaan, voor de televisie hangen. Een direct klaar maaltijd eten, of juist uitgebreid iets gezonds koken dat je nu net niet lust. Zelfs ons werk en onze partner kunnen ten prooi vallen aan “heus niet erg hoor”.

Want heus niet erg kan soms ook betekenen dat we ons er eigenlijk niet prettig bij voelen. Dat ken ik helaas ook wel. In een soort wacht-stand springen, als een apparaat dat op zijn beurt wacht om weer eens zelf te mogen kiezen. Morgen, of zo. Meestal morgen, zelden vandaag.

Bij nader inzien is het grapje heel serieus. Laat ik het eens proberen. Wat het ook is, ik moet niets.

Sterker nog, ik mag het niet. Behalve... als ik het leuk vind.

Jij ook. Je mag het niet. Behalve... als je het leuk vindt.

Vuurwerk

2008-12-30T15:38:00.002+01:00

Boem! Pa-da-ba-da-da-Bam!
Daar ging er weer eentje af. Zelfs de katten schrikken er niet meer van. Het is maar vuurwerk. Dat steken pubers op straat al de hele maand af.

Voor ons betekent het niets. Zolang we er niet te dicht bij staan.

Als je uit een oorlogsgebied komt is dat anders. Dan kan een knal ook iets anders betekenen. Een bermbom. Een landmijn. Een granaat. Een aanslag. Een vuurgevecht. Levensgevaar.

Een vriendin die uitgezonden is geweest naar Afghanistan vertelde hoe ze nu meer dan een jaar later kan denken: “hee, ik heb er nu geen last meer van”. In elk geval is de neiging om in dekking te gaan liggen, of een schuilkelder op te zoeken voorbij. Het rechtop in je bed zitten na een knal of nachtmerrie ook min of meer. “Je bent nu veilig. Maar je denkt er dus toch nog steeds aan.” En zij is voor zover ik weet niet eens in heel direct contact met vuurwapengeweld gekomen.

Ik begrijp dat tegen twintigduizend militairen uitgezonden zijn geweest naar Uruzgan. Veel gaan meer dan één keer. Ik vraag me af hoe zij het oud en nieuw ervaren. Zouden hun families en buren die vuurwerk-verwarring beseffen?

Vluchtelingen uit allerlei landen, zoals voormalig Joegoslavie, Iraq, allerlei landen uit Afrika, die hebben het misschien ook wel. Er zijn nog steeds heel wat brandhaarden en oorlogsgebieden. En diegenen die de vuurwerkramp in Enschede hebben meegemaakt, denken misschien wel heel anders over het Beirut-achtige knallen aan het begin van het nieuwe jaar in Zuid-Amsterdam.

Iemand die in Israel woont is vaak ook wel iets gewend. Een geemigreerde vriend die in Tel Aviv woont zegt dat je went aan het idee dat er elk moment een bom kan afgaan. Maar niet echt natuurlijk. Je drukt het weg. Dat is dan een soort levensgevaarlijk vuurwerk, het hele jaar door. Huuu.

Beroepscriminelen zullen ook wel anders reageren op een knal, denk ik.

Wat hebben we eigenlijk een geluk dat het hier in Nederland al zo lang vrede is.

Feest

2008-12-30T14:20:00.001+01:00

Straks is het jaar ten einde. Nog even, en dan zitten we met zijn allen te wachten voor de klok.

Tien, negen, acht, zeven...
Jaaaaaaaaaah! Onze klok liep achter.
Nep-Champagne fles ontkurken. Raam stuk? Nee hoor, dat kunnen we heel professioneel. Ploef.
Even morsen bij het inschenken en dan proosten. Wel aan blijven kijken en dan iedereen zoenen.
Het vuurwerk is buiten al begonnen. Geweldig wat een feest.

Wel een beetje kort.

Misschien zou ik nog wat spulletjes moeten kopen om de pret wat langer te laten duren. Ik zag een karaoke-cd-speler voor maar iets meer dan honderd euro. Ik houd alleen niet van karaoke. Of een nep-biertap voor thuis op tafel. Hoeveel honderd? Beetje veel voor minder dan een kratje bier. Ik heb nog geen automatisch oliebollen-bak-apparaat gezien. Misschien moet dat zelf volgend jaar maar proberen te lanceren. Het zou vast wel verkopen.

We zouden natuurlijk de televisie-hoogtepunten van het jaar kunnen kijken. Maar dat is weer zo ongezellig, samen alleen voor het beeldscherm hangen. Of we kunnen een grote internet-samenkomst doen op MSN. Kijken of we het internet net zo kunnen overbelasten als de telefooncentrales.

Tjee. Hebben we wel iemand uitgenodigd dit jaar? Zijn we zelf wel uitgenodigd? Zijn er nog eenzamen die we alvast champagne moeten aanbieden voor de overgang van oud op nieuw? Vrienden, geliefden, zwervers?

Zullen we alvast wat vuurwerk afsteken van tevoren? De jochies op straat doen het ook al de hele maand. Het moet toch op weet je.

Wacht eens even. We kunnen natuurlijk ook het feest aan de ándere kant verlengen. Dan verklaren we gewoon het hele nieuwe jaar tot feestjaar. Dat spreekt me wel aan. Een heel jaar feest! Laten we dat doen!

Breed

2008-12-28T19:37:00.002+01:00

Een goede vriendin is met haar man op chique naar een premiere geweest. Haar hoge hakken zaten geweldig, maar liepen voor geen meter, zegt ze. Het was verder super. Erg grappig om al die acteurs en actrices eens in het echt te zien.

“Wat me het meest opviel is dat ze er in het echt veel slanker uitzagen dan op televisie!”
Goh, dat zou ze ze moeten vertellen! Daar zouden de meesten erg blij mee zijn. Want van acteren wordt je of nu wilt of niet best zelfbewust. En omdat slank de mode is, wil iedereen het liefst slank zijn.

Ja, ook in mijn ervaring zijn acteurs en actrices vaak slanker in het echt. En ook vaak kleiner. Zowel de Nederlanders als die uit het buitenland. Soms zijn ze ook leuker. Soms onzekerder. En in elk geval veel echtere mensen.

Maar waarom zien ze er op televisie dan vaak breder uit? Of dikker? Dat televisie dikker maakt was voor mijn vriendin blijkbaar een gegeven. Iets dat iedereen zou moeten weten.

Hoe het precies komt weet ik niet zeker. Het is in elk geval erger geworden met de komst van de breedbeeld-televisie. Daarop zien mensen er vaak nog breder uit. Dat is natuurlijk niet de bedoeling.

Maar het gebeurt vaak wel. Op oudere televisies is de hoogte-breedte verhouding namelijk anders dan op de nieuwe breedbeeld televisies. Op het nieuwe model is de verhouding 16 in de breedte, en 9 in de hoogte, of “16:9”. Op het oude model was het 4 staat tot 3, of “4:3”. Omgerekend is dat maar 12 in de breedte, en 9 in de hoogte. De oude televisies waren dus smaller. Smalbeeld televisies.

Als de oude verhoudingen op de nieuwe televisies afgebeeld worden, dan past dat natuurlijk niet. Je kunt een stuk zwart laten. Dan vraag je je af waarom je zo'n brede televisie hebt. Je kunt de boven- en onderkant van het beeld er af snijden. Maar dan mis je ondertitels vaak weer. Of je kunt het beeld wat oprekken. In de breedte.

Dan ziet iedereen er een stuk dikker uit. Dat is een beetje gek, maar het went wel.

Eigenlijk moet je als televisiemaker natuurlijk voorkomen dat het beeld opgerekt moet worden. Als we oud materiaal gebruiken, in de oude verhoudingen, dan passen we dat ook gewoonlijk aan. Dan snijden we iets van het beeld af, en schuiven we een beetje tot het er weer leuk uit ziet. Op die manier past het goed, en kloppen de verhoudingen.

Maar dat lukt lang niet altijd. Soms vergeten we dat het beeld aangepast moet worden. Dan wordt iedereen een soort breedbek-kikker. En soms weten we niet meer wat de goede verhouding nu was.

“Is dit nu breedbeeld of gewoon 4:3?”
“Katja is wel dun, maar toch niet zo dun?”
“Ik denk dat we naar Paul moeten kijken, die lijkt me zo niet dik genoeg.”
“Nou lijkt Katja weer te dik.”
“Moet het niet iets er tussen in zijn? Draaien jullie wel eens op 14:9?”

Best vervelend hoor, voor al die acteurs. Te dun is al zo ongezond.
En zo moeten ze nog meer hun best doen om af te slanken, om te compenseren voor dat breedbeeld.

Kralentuin

2008-12-27T16:07:00.002+01:00

Ik heb bewondering voor de verkoopstrategie van Intratuin. Niet dat ik hen verder zo geweldig vind ofzo. Maar ik heb zeker ontzag voor het commerciële inzicht achter de keten.

Als ik niet oppas kom ik namelijk met veel duurdere dingen thuis dan ik van plan was. En ik hoef ze niet eens zelf uit te zoeken. Dat doen mijn kinderen wel. Knap hoor. Hoe krijgen ze min kinderen zo ver? Of mij, of mijn vrouw?

Zouden andere klanten dat nu ook hebben? Dan ga je een plantje halen bij die veel te dure tuinwinkel, omdat … Waarom eigenlijk? Omdat het daar zo mooi glittert, zo warm is, omdat ze zoveel vierkante meters hebben, of omdat ze hun eigen tuinshow op TV hebben? Omdat er overal wel een filiaal in de buurt is? Ik begrijp dat ze nu zelfs al filialen in Rusland aan het neerzetten zijn.

Dan ga je dus een plantje halen bij die tuinwinkel, zelfs al weet je niet waarom. En als je binnenkomt in de gezellig gemaakte hal, dan vallen de prijzen van de eerste plantjes best mee. Daar staan namelijk de koopjes. Daar neem je er toch maar een paar van mee.

Nu moet je wel naar de kassa. Geen terugkeer mogelijk. Of je moet je koopjes terugleggen.

En dan vervolg je je weg door de rest van de winkel. Eerst naar de rest van de plantjes. Daar vind je misschien wat je nodig hebt. Misschien niet. Er staan in elk geval ook heel dure dingen die je laat staan omdat ze te duur zijn. Heel luxe, en misschien zelfs mooi, maar echt veel en veel te duur.

Je route door de winkel staat verder vast. Je moet vrijwel alle schappen langs. Anders kom je niet bij de kassa, en zeker niet bij de uitgang.

En dan zie je nog veel meer spulletjes. Kralen. Spiegeltjes. Parelmoer. Kerstspullen. Dingetjes. Niet specifiek ergens goed voor, behalve om je huis te versieren. Omdat je zo'n eind hebt moeten lopen, en omdat de overdaad enorm is blijf je vanzelf wel even hangen. Wat een hoop glitters!

En de prijzen? Veel te hoog. Maar vergeleken met de krankzinnige prijzen die je een stuk eerder zag valt het nog wel een beetje mee. Bijna betaalbaar!

Zo werkt dat dus. Slim hoor, zo'n kralentuin.

Mobieltje

2008-12-25T18:53:00.006+01:00

Het is begin 2003. Ik zit in het vliegtuig. We stijgen op boven New York.
Ik zit op het toilet. Dat is niet de bedoeling.
Ik probeer mobiel te telefoneren. Dat is al helemaal niet de bedoeling.

We zijn veilig aangekomen. De apparatuur van het vliegtuig is dus blijkbaar niet erg verstoord geweest. Heel erg was het dan vast niet dat ik stiekem op de wc zat te bellen.

Maar het lukte niet. Mijn drieband-toestel, dat beneden in New York prima werkte, bleef alleen maar contact zoeken. En contact zoeken. En contact zoeken. Dus geen laatste telefoontje naar onze vrienden beneden. Jammer.

Een Duitse journalist vroeg in hetzelfde jaar of hij mobiel kon bellen vanuit het vliegtuig. Er was maar één vliegtuigmaatschappij die hem antwoord wilde geven. Lufthansa legde netjes uit dat je niet mobiel kunt bellen vanuit een vliegtuig. Een vliegtuig vliegt namelijk zo snel langs alle grondstations dat de mobiele telefoon niet weet met welk station hij contact moet maken. Ik kon dus helemaal niet mobiel bellen uit het toilet, in het vliegtuig.

Tegenwoordig, sinds 2004, kun je uit sommige vliegtuigen wel bellen met je mobieltje. Dan zit er een ontvangsstation in het vliegtuig zelf. Dat maakt dan weer contact met de grond op een andere manier. Maar in 2003 kon het nog niet. En in 2001 ook niet.

Dat is natuurlijk niet erg. Maar wel een beetje zorgelijk. Op 11 september 2001 belden namelijk heel wat passagiers wél met hun mobieltje, vanuit een gekaapt vliegtuig. Ze belden familieleden, hulpdiensten. Van alles. Terwijl ze boven de VS vlogen.

Hoe deden ze dat dan? Dat kon toch helemaal niet? Het is niet alleen dat het niet mocht. Nood breekt wet. Maar het is dat het technisch gezien helemaal niet kon.

Er was een vrouw bij die getrouwd was met een hooggeplaatst iemand in de Amerikaanse regering. Barbara Olson. Zij had haar man Ted met mobieltje opgebeld, en verteld wat er in het vliegtuig gebeurde. Door haar weten we dat er tapijtmessen werden gebruikt, en dat er kapers waren op het toestel dat op weg was naar het Pentagon. Ted vertelde dat allemaal diezelfde dag op televisie.

Hoe deed ze dat dan? Ze belde wel vijfentwintig minuten volgens Ted. Zelfs als haar mobiel toch perongeluk even contact had gemaakt met een grondstation, dan had ze dat gesprek nooit zo lang kunnen volhouden. Of had ze helemaal niet echt gebeld? Of stond haar vliegtuig aan de grond? Nee toch, want dan kon het niet het Pentagon in vliegen. Was ze niet aan boord misschien? Waarom belt ze dan? Hoe deed ze dat dan? Hoe weten we zo nu nog zeker of de kapers tapijtmessen hadden?

Of loog haar man? Als dat zo is, waarom dan? En hoe hebben al die andere mensen gebeld?

Ik word hier best ongemakkelijk van.

Bronnen o.a.:
Christian C. Walther, 119 Fragen zum 11.9, 2003 Heyne Verlag
David Ray Griffin, Ted Olson's report of phone calls from Barbara Olson on 9/11..., 2008
CNN website: archives.cnn.com/2001/US/09/11/pentagon.olson/

Kerstman

2008-12-25T15:43:00.002+01:00

Beste Kerstman,

Allereerst wil ik u bedanken voor alle mooie kadootjes onder de kerstboom. Onze kinderen waaren er erg blij mee. En het is helemaal niet erg om nog wat extra kadootjes te vinden na Sinterklaas, zeker als ze zo smaakvol zijn, en met zulke zorg gekozen.

Maar ik wil ook mijn zorgen uitspreken. Ik zag u namelijk laatst reclame maken. Voor Coca Cola.

Weet u wel dat dat helemaal niet zo'n goed drankje is? In elk glas zitten wel meer dan zeven klontjes suiker. Het koolzuur dat er in zit voor de prik, tast de tanden aan. En hoewel je van caffeïne goed wakker blijft, vraag ik me af in hoeverre je kinderen daaraan moet laten wennen.

Ik weet ook wel dat er suikervrije en caffeïne-vrije versies van het drankje verkrijgbaar zijn. Maar de zoetstoffen zijn niet per sé beter dan de suiker die zij vervangen. Misschien wel slechter, dat weet de wetenschap nog niet zeker. En wist u dat de bruine kleurstof, E150, die de Cola zo mooi kleurt, gewoon caramel is? Dat is gebrande suiker. En die zit dus ook in de suikervrije versie!

Ik laat het aan u of u dit grote Amerikaanse bedrijf wilt blijven steunen. Natuurlijk apprecieer ik ook dat u in elk geval voor een groot, bekend merk kiest, met een wat duurdere uitstraling. Wellicht heeft u de sponsoring ook hard nodig. Ik kan me zo voorstellen dat al die cadeautjes erg veel geld kosten. Om maar niet te spreken van de simultane aflevering op de ochtend van 25 december, als geen van de posterijen werkt.

Maar het voorbeeld dat u aan kinderen geeft gaat me ook aan het hart. Ik wil u een voorstel doen.

Als wij als ouders, vrienden en geliefden nu voortaan voor de cadeautjes zorgen. Dan verpakken we ze in uw naam, en leggen ze onder de kerstboom als altijd. Dan hoeven wij ook geen Cola meer te kopen om u te sponsoren. En u bent weer vrij om datgene te onderschrijven waar u achter staat.

Met vriendelijke groet, en ook een vrolijk kerstfeest voor u,

een bezorgde ouder

Afbeelding: detail Coca Cola advertisement, Haddon Sundblom, 1931

Hypotheek

2008-12-24T22:36:00.002+01:00

Een lief email-kerstkaartje van geëmigreerde vrienden, uit de Verenigde Staten. Het gaat niet echt goed. Want de recessie heeft dáár wel echt toegeslagen. Hij is zijn baan kwijt, vlak voor Kerst.

Gelukkig heeft hij vertrouwen, en het komt vast wel weer goed voor hem en zijn gezin, schrijft hij. Ik help hem hopen, en hij zal er vast gebeden aan wijden. Zijn gemeente zal dat vast ook doen, want ze zijn saamhorig en gelovig.

Ik hoop eigenlijk vooral dat hij zijn hypotheek kan blijven opbrengen. Want dat is het grootste probleem nu voor veel Amerikanen. Banken en verzekeraars vallen om, of dreigen om te vallen. Variabele rentes schommelen omhoog (de rente voor de banken is 0%, niet die voor burgers), leningen worden niet meer verstrekt, mensen worden ontslagen. Veel mensen dreigen hun huis kwijt te raken. Die dreiging hangt ook boven het hoofd van onze vrienden.

Sinds de wereld de goudstandaard heeft losgelaten hangt de waarde van de dollar enerzijds samen met de waarde van de olie, en anderzijds met de waarde van al het vastgoed in de VS. Alle drie de waardes kelderen nu. De dollar zakt, de olieprijs zakt, en de waarde van het vastgoed is al een tijdje problematisch.

Waarom zakken die waardes eigenlijk? Omdat blijkbaar op dit moment niet genoeg kopers te vinden zijn. In elk geval willen en kunnen die kopers niet zo veel betalen als de vorige generatie kopers hoopte, toen ze hun hypotheken afsloten. Of misschien kunnen de kopers het geld niet meer lenen.

En omdat er geen kopers meer zijn, zakken de vraagprijzen nog verder. Daamee wordt de waarde nog minder, en kunnen er nog minder mensen lenen. Een vicieuze cirkel dus. De verkeerde kant op.

Bizar. De huizen staan er toch gewoon al? Er is toch geen fysieke noodzaak om mensen uit hun huis te zetten omdat ze even hun hypotheek niet kunnen aflossen? Niemand anders gaat er in wonen, als er geen koper voor is. En als je de bewoners er uit zet, wordt het huis ook niet meer waard. Net zo min als het echt meer waard wordt als het huis ouder wordt en aftakelt.

Je kunt er alleen meer geld voor vragen. Maar eigenlijk is dat dus eerder omdat het geld gestaag mínder waard wordt, en niet omdat de huizen méér waard worden.

Een huis wordt er ook niet minder mooi op als de rente of de aflossing niet op tijd, of helemaal niet betaald wordt. Het enige effect daarvan is dat de balans van de bank niet meer klopt. Dat is natuurlijk heel vervelend. Maar wonen is toch echt een grotere levensbehoefte dan tellen.

Dus jammer dan voor de bank. Tijd om de rekenregels te veranderen, lijkt mij.

Pannekoek

2008-12-24T21:22:00.002+01:00

Een middagje samen in Amsterdam, met z'n tweeën. Fijn. Museum, slenteren, winkelen, koffie. En ter afsluiting nog iets kleins eten in een restaurantje midden in de stad. Een pannekoek met spek. Lekker.

De kok moet alleen nog even eieren lenen bij de buren. Of zoiets. Want we wachten nu al een half uur. Dan maar wanhopig de serveerster aanspreken, en dreigen met weg gaan zonder betalen. Niet te geloven, ze zijn net klaar.

Ze zijn groot en heel bleek. En toch niet zo lekker. Taai van buiten, kleverig van binnen. Precies zoals ik ze niet lekker vind. Maar honger maakt een rauwe pannekoek zoet, en hij staat in mijn maag, dus die is dan ook weer vol.

“Die winstmarge is zo wel erg groot” merkt mijn vrouw op. De pannekoek was inderdaad best prijzig, en veel ingredient zat er niet in. We betaalden rustig twintig keer de prijs van het meel, water, ei, spek zout en olie. Het verhitten zal ook niet veel hebben gekost, want hij was nog half rauw. Dus meer dan 90% van de prijs gaat naar... ja wie eigenlijk?

Niet naar de serveersters of de kok in elk geval. En ook niet naar de schoonmaakster, want die was al wat langer niet geweest. Ook niet naar de inrichting van het pand, want hoewel het er nog gezellig uitzag, was het ook best afgeragd.

Ik vermoed dat het grootste deel van de winst naar de verhuurder van het pand gaat. Want zo'n plek in hartje Amsterdam is natuurlijk erg gewild, en erg duur. Grondprijzen in het centrum van een stad, en zeker een hoofdstad zijn hoog. Prijzen van het vastgoed zijn nog hoger, en de huren rijzen helemaal de pan uit. Eigenlijk gaan de huren van dit soort panden vaak gewoon zo hoog als ze kunnen. Dat heet marktwerking. Hoe meer gekken er iets voor willen geven, hoe hoger de prijs.

En die huur gaat bij voorbaat van de winst van de hurende ondernemer af. Hoe hoger de huur, hoe minder er voor de kwaliteit van het voer overblijft. Goed en goedkoop eten vind je waarschijnlijk niet midden in de stad – zeker niet in een toeristenbuurt.

Tja. Als je dat in overweging neemt was die pannekoek nog best aardig.

Robot

2008-12-23T20:38:00.002+01:00

Een gedachtenexperiment.

In de Lexus-fabriek werken nog maar twee mensen. Eentje die de processen in de gaten houdt. En eentje die de auto die van de assemblage-band af komt naar de parkeerplaats rijdt. De auto zelf wordt helemaal in elkaar gezet door robots.

Mijn schoonvader wordt er altijd blij van, als hij er over vertelt. Zelf werkte hij ooit op een afdeling met veertig boekhouders en accountants. Nu werken er nog twee. Eentje voor als de ander op vakantie is of ziek wordt. De rest is geautomatiseerd. Daarom is mijn schoonvader betaald werkeloos, met vervroegd pensioen.

Automatisering rukt op. De robots komen. Ze nemen alle zware en monotone arbeid van ons over. En als we willen doen ze nog veel meer voor ons.

Betekent dat nu ook dat we allemaal zullen gaan genieten van overvloed, terwijl we er nauwelijks meer voor hoeven te werken?

Ik ben een beetje bang van niet. De robots en computers worden waarschijnlijk gekocht door grote investeerders. En zij gaan profiteren van de winst die ze maken, omdat ze zoveel minder mensen hoeven in te huren. Zij worden er in eerste instantie dus wel rijker op.

De mensen die worden ontslagen krijgen met geluk nog wel wat mee. De mensen die nu niet meer worden ingehuurd niet. En de mensen die nooit de kans hadden om er iets mee te maken te hebben – dus de meesten van ons – die profiteren nauwelijks. Alleen zullen spullen goedkoper worden, omdat ze efficienter worden gemaakt, door robots. Maar of ze de spullen echt kunnen kopen, dat is de vraag.

Heel veel mensen gaan werkeloos worden door de komst van de robots. En wie nu niet werkt, die heeft geen recht op geld. En wie geen geld heeft die mag niet leven. In elk geval niet officieel.

Dan wordt het niet een wereld waar bijna niemand hoeft te werken en iedereen leeft in weelde.
Het wordt een wereld waar niemand kan werken en bijna iedereen leeft in armoede.

Denk er maar eens over na.

Daarom moeten we onze ideeën over een eerlijke verdeling van inkomen en onze arbeidsmoraal nu vast herzien. Anders zijn we te laat.

Afbeelding: Kuka Roboter, Augsburg

Holiday

2008-12-23T18:06:00.001+01:00

“Gaan we volgende week weer verder? Woensdag of donderdagavond?”
“Dan is het Kerstavond en Kerst.”
“Oh ja. Natuurlijk.”
“Vier jij helemaal geen Kerst?”
“Nee. Wij gaan gewoon door.”

Mijn bevriende collega is heel gelovig. Meer dan ik. Maar hij is geen Christen. Hij is een Moslim. En Moslims vieren een ander feest dan Kerst. Zij hebben Ramadan, Suikerfeest en Offerfeest. Daar doen wij als Christen niet aan mee. Dan werken en eten wij weer gewoon door.

Met Kerst vieren wij de komst van de profeet Jezus. En tegelijk vieren we onder een denneboom stiekem de komst van de nieuwe zon. De dagen worden vanaf de 21e december weer langer. Met de 24e weet je wel weer zeker dat het ook dit jaar zo is dat de zomer er weer aan komt, in de verte.

De Romeins Christelijke verbreiders van ons nieuwe geloof vonden het blijkbaar een prima idee om het oude feest van de wassende zon te combineren met het nieuwe verhaal van de verlosser uit Betlehem. Christus is ook een beetje de nieuwe zon in ons leven, op die manier. Slimme combi.

Natuurlijk moesten we dat van de zon vervolgens maar vergeten. Maar de Kerstboom bleef.

De Islamieten vieren met het offerfeest dat de profeet Ibrahim (bij Christenen Abraham) zijn zoon toch niet hoefde te offeren aan Allah (God bij de Christenen), en dat hij en zijn zoon toch vertrouwden in het allerhoogste. In plaats daarvan moest Abraham een schaap offeren. Daarom eten Moslims nu elk jaar bij elkaar schaap. Heel veel schaap.

Net zoals wij bij elke familie met Kerst ons vol moeten eten, al is het dan niet meer altijd met kalkoen.

Dus allebei eren we één van de profeten op onze grote feesten. Waarom eren we ze eigenlijk niet allebei allemaal? Zou dat te veel vrije dagen kosten? Of zouden we ze extra kunnen krijgen in het kader van arbeidstijdverkorting?

In de middeleeuwen was er voor iedere dag wel een heilige. En er waren misschien wel meer dan zeventig festivals per jaar die echt gevierd werden. Carnaval in Venetie duurde ooit in hoogtij (of was dat laagtij?) bijna een half jaar. Wel wat overdreven.

Zouden de zaterdagen dan ook vrij van werk zijn geweest? Vast niet allemaal. En op een enkel festival moesten ook belastingen betaald worden. Op Michael's mass. Dat is ook een soort werk. En toch. Toch kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat de middeleeuwers aardig wat konden feesten. Meer dan nu. Zijn we dan misschien wel méér gaan werken in plaats van minder?

Of zouden onze heilige dagen alleen maar in vakantie zijn veranderd? In “holidays”?

Huis

2008-12-23T00:11:00.005+01:00

“Waarom woont Tony eigenlijk niet in een echt huis?” vraagt mijn oudste dochter. Tony is haar vriendje dat in Amsterdam woont. Hij woont op de benedenverdieping van een pand waar nog drie andere wooneenheden boven zijn. Het maakt deel uit van een lang blok gelijkvormige apartementen dat ooit in de jaren dertig is neergezet.

Wij wonen zelf in een blokje van vier woningen aan straat achteraf met grote bomen. Ons huis heeft geen kelder, maar het heeft wel begane grond, eerste verdieping en een studio op zolder. Een wat rommelige eengezinswoning, ook uit de jaren dertig. Maar het voelt wel al meer als een huis.

Zonder buren boven of onder je. Met een tuin voor en achter. Een plek waar je boven op bed kunt liggen en horen hoe er beneden op de piano wordt gepingeld.

Ik ben in Amsterdam opgegroeid in een klein appartement zonder buitenruimte. Jaren woonde ik met vriendin op minder dan vijftig vierkante meter. Een woning in de stad is meestal geen huis. Op zijn best is het een chique woonkelder of zolder. Maar meestal is het meer een soort poppenhuis. Alles is eigenlijk net te klein en net niet echt. Klein keukenblok. Eettafeltje met twee stoeltjes, of eentje die je kan uitklappen met een paar krukken er bij. Een bed dat de kamer vult, of een bed dat extra klein is. Een balkon of dakterras van zes vierkante meter. Gezellig horen wat voor muziek de buren draaien.

In een stad is nu eenmaal minder ruimte per individu. De grondprijzen in een stad zijn hoger, want iedereen wil in de stad wonen. Of in elk geval veel mensen. In de stad is namelijk meer werk. Of een uitkering.

En omdat de grondprijzen hoger zijn, zijn de woningen kleiner. Dan kost het je minder per persoon, aan de grond. Of de speculant kan er relatief meer op verdienen. Vier kleintjes leveren veel meer op dan één grote. Daarom woont het gros van de stadsbewoners niet in een écht huis. Maar alleen in een stukje er van.

Je bent anoniemer in een stad. Soms is het 's er avonds gezelliger. Het groen is er vaak grijzer, en publiek in plaats van privé. Er zijn vaak meer gekke winkeltjes en boetiekjes. Meer markten, meer kerken, meer musea. Soms alleen meer beton, in de buitenwijken. Daar zijn ook veel appartementen, in flats. Steden hebben “het”. En wat “het” dan precies is weet ik eigenlijk niet.

Ja. In de stad wonen mensen minder vaak in een huis. Maar ik vraag me af of stadsbewoners daar bewust voor kiezen. Ik koos er niet voor. Ik zocht gewoon wat ik kon krijgen. En ik denk dat de meeste stadsbewoners dat doen.

Puinzooi

2008-12-22T20:39:00.003+01:00

“Kun je nu ook gewoon kijken naar de tuin zonder te bedenken wat je er allemaal nog aan moet doen?” Mijn vrouw kijkt uit het raam. Het is inderdaad wel een puinzooi.

Oude fietsjes van de kinderen, een kapotte fiets die al een half jaar wacht op een nieuw tandwiel. Een omgekiepte kruiwagen. Hij staat op zijn kant omdat hij anders vol liep met regenwater. Stapels stenen die we uit het terras hebben gesloopt. Speelgoed. Een bezem. Een verweerd tuintafeltje en bijpassende stoeltjes. Groene klimplanten en bruine afgestorven klimmers in innige omhelzing.

Mijn vrouw heeft gelijk. Er moet nog heel veel aan gebeuren. Het heeft ook zo veel geregend de laatste tijd. Alle goede voornemens werden er door weg gespoeld. Nu schijnt het zonnetje. Misschien zou ik nu iets moeten doen.

Maar dat is niet wat mijn vrouw bedoelt. Ze bedoelt dat je er ook gewoon naar kunt kijken, en er van genieten.

Stel dat het niet onze tuin was, maar een tuin van iemand anders op Sicilie. De zon streelt over de verweerde spulletjes die even, achteloos in de tuin zijn neergezet. Planten groeien rustig over alles heen, en maken het een geheime idyllische plek. De kinderfietsjes zijn bijna nostalgisch, een herinnering aan toen we zelf klein waren. De verf van de meubels is afgebladderd door alle seizoenen die er over heen zijn gegaan. Bevroren in de tijd. Als het zonnetje nog even schijnt zou je bijna op de stoeltjes kunnen zitten.

Van die tuin hadden we vast wel een foto gemaakt. Misschien hadden we die wel uitvergroot en aan onze muur gehangen. Of we hadden zo'n soort foto gekocht op een poster. Want er zijn heel wat van zulke tafereeltjes die je kunt krijgen in decoratiewinkels. Vaak in ouderwets zwartwit of stemmig sepia. Toen we ons huis zochten hebben we genoeg van zulke idyllische rommelfotoos gezien bij anderen. Die vormden dan een bijna weemoedig contrast met het echte, netjes opgeruimde terrastuintje buiten.

Goh. Wat kan zo'n puinzooi in de tuin eigenlijk mooi zijn. Als je maar weet hoe je er naar moet kijken.

Prins

2008-12-18T21:26:00.002+01:00

Mijn vrouw en ik zijn op zoek naar vleugeltjes. Elvenvleugeltjes.

We hebben ze nodig voor een duur verkleedfeestje. Als speelse noot. Maar onze dochters zullen er ook wel blij mee zijn, als we ze aan hen doorgeven als cadeautje. De oudste speelt graag fee. Want haar favoriete filmheldin is ook een fee, die haar vleugels krijgt als ze een heldendaad heeft verricht.

Kijk, daar staat de pop van de heldin. Met hele grote vleugels. Voor heel veel euro's. Wel mooi. En ze is een beter voorbeeld dan de vroegere sprookjesprinsessen, die alleen gedwee ach en oh konden roepen.

Disney's Assepoester is wat dat betreft eigenlijk zo gek als een deur. Ze leeft in een droomwereld en ze kleedt muizen aan. Sneeuwwitje is al iets beter. Maar haar forte bestaat ook uit hard gillen, wegrennen, en kordaat opruimen en schoonmaken. Oh ja, ze zingen en dansen wel leuk allebei.

De nieuwe films van Barbie zijn wat dat betreft echt een vooruitgang. Hier gaan de heldinnen zelf dapper op avontuur. Ze kijken met hun hart, reizen ver, trotseren sociale druk, vinden vriendschap, en ze redden nog prinsen ook.

Kijk, daar staat ie. De pop van de prins. Het is nog best een stoere prins, al moet hij nu voor de verandering gered worden. Hij ziet er zelfs wat realistischer uit dan de gemiddelde jongenspop.
En aantrekkelijker voor dames, begrijp ik van vrouw en vriendinnen.

Raar eigenlijk. Meisjes spelen met meisjespoppen, en jongens spelen met jongenspoppen. De meisjespoppen worden inmiddels iets realistischer qua verhoudingen, al blijven de voeten vaak miniscuul. Daar kun je toch niet op staan? Jongenspoppen lijken eerder onrealistischer te worden. Veel hebben armen alsof ze een liter anabole steroiden per dag drinken. En keiharde sixpacks. Dat die sixpacks keihard zijn is dan weer wel realistisch.

Jongens spelen oorlogje. Jongenspoppen zijn vechtmonsters en soldaten. Maar als je als jongen een meisje in je speelwereld wilt toelaten, dan moet je zelf maar iets met een Barbie frobelen. Die zijn weer roze en ultra-vrouwelijk. Dat wordt dan een “Babe with Gun”. En bikini.

Tja. Hoe verwacht je zo dat jongens emancipatie op de werkvloer serieus leren nemen?

En terwijl de jongens ultra-stoer proberen te doen met hun macho men, kijkt de Barbie Prins toe. Zou een van de jongens ook met hem willen spelen? Of moet altijd een meisje zijn rol spelen, als stand in? Zou hij stiekem een soldatenpak aan kunnen trekken? Dan kan hij meedoen met de luchtmobiele reserve bij de jongens. En dan 's avonds weer dansen in zijn prinsenpak met de prinses uit het sprookje.

Prins doet zijn best om een brug te slaan tussen twee werelden. Hij zou wel wat hulp kunnen gebruiken.

Dan spelen wellicht op een dag meisjes en jongens met de zelfde soort poppen. In fantasie-werelden die dichter bij elkaar liggen dan veel werelden van mannen en vrouwen nu.

IJsland

2008-12-18T02:09:00.005+01:00

Ijsland is groot, wild, woest en mooi. Vulkanen, geisers, eindeloze watervallen, gletsjers, woestijnen. Het is een beetje kaal, dat wel. Er zijn nauwelijks bomen. En nu ook niet meer zoveel geld.

Vorige zomer zwierf ik met mijn schoonvader over het eiland in een terreinwagen. Dat is geen overbodige luxe buiten Reykjavik, want de meeste wegen bestaan uit scherpe gravel. Dus buiten de randstad heeft iedereen een Pickup, Jeep, Landcruiser of Landrover. Dat ziet er een beetje uit alsof je in de PC Hooft rijdt. Maar op IJsland worden de wagens ook echt gebruikt om dwars door rivieren te rijden, en niet alleen om drempels te slechten.

Dat de economie van Ijsland vreemd aan doet voor iemand van het vasteland merkten we toen ook al. Alles was er schrikbarend duur, vooral het eten. De meeste mensen daar hebben naast hun baan daarom ook een bijbaantje. Als toerist ga je ook zo door je budget heen. Wij kregen zelfs het gevoel dat we eigenlijk de helft te veel betaalden voor de Ijslandse munt.

Waarom die prijzen zo hoog zijn begreep ik pas later. Ijsland heeft een eiland-economie. Ze moeten bijna alles importeren wat ze nodig hebben. Ze zijn afhankelijk. Omdat ze weinig kunnen bieden aan het buitenland, moeten ze als land voorzichtig zijn met de inkopen. En ze moeten alle buitenlands geld binnen harken wat ze kunnen. Want alleen daarmee kun je spullen die je nodig hebt importeren.

Maar nu is het mis. Met het instorten van Ijslandse banken is het geld nog opper dan op. En Ijsland heeft al een tekort op de handelsbalans. Ze moeten stelselmatig meer invoeren dan het buitenland van hen wil hebben. Dat wordt zo nog een donkerder winter dan anders.

Ik vraag me af. Zo'n mooi land moet je toch in stand houden. Zouden we het niet kunnen subsidieren? Het tekort is maar tussen de één en twee miljard euro per jaar. Dat is een schijntje vergeleken met de sommen die nu aan vallende banken worden gespendeerd. Zeker als je die miljarden omslaat over heel Europa.

Natuurlijk kun je roepen dat ieder land voor zichzelf moet zorgen. Dat de markt verstoord wordt als je zo subsidies uitreikt. Of dat de Ijslanders dan maar meer hun best moeten doen om zelfvoorziend te zijn. Wellicht dat ze maar op een houtje moeten bijten tot de cijfers wel kloppen.

De bevolking van Ijsland is net zo groot als die van de stad Utrecht. Zo'n 300,000 mensen. De stad Utrecht is ook niet zelfvoorziend. Er wordt niet genoeg voesel verbouwd. Er wordt zelfs bijna geen voedsel verbouwd. Er wordt geen olie of andere grondstof gewonnen. Er wordt heel weinig tastbaars geproduceerd. Er vindt wel veel transport plaats en er is een beetje toerisme.

Als je de stad Utrecht als een onafhankelijk land zou beschouwen, dan was hun handelsbalans waarschijnlijk waardeloos. Hun enige hoop zou liggen in het heffen van een flinke tol op hun ringweg. Anders zouden de inwoners van Utrecht moeten omkomen van de honger. Want niemand zou de Utrechtse munt willen kopen.

Utrecht subsidieren we stiekem wel. Want de stad maakt gewoon deel uit van Nederland.

Waarom zouden we niet hetzelfde doen met natuur-reservaat Ijsland? Ijsland maakt ook deel uit van Europa. We hebben een bevolking van bijna 500 miljoen in de EU. Als we allemaal vijf euro per jaar bijdragen, hebben we al meer dan twee miljard. Dan is het voortbestaan van Ijsland gegarandeerd. Ze hoeven dan niet hun zee leeg te vissen om geld te verdienen.

Vijf euro de man. En als we de eerste paar jaar nog eens vijf euro de man doen, dan zijn alle verloren bedragen in Icesave ook goed gemaakt.

Minder

2008-12-17T19:41:00.002+01:00

Ik ben op zoek naar pindakaas. Maar dan wel echte.
Die vind ik lekkerder.

Natuurlijk zitten er in alle soorten pindakaas pinda's. Ook als er op staat “kan sporen van noten bevatten”. En natuurlijk heb je groffer gemalen pindakaas, met stukjes pinda, en smeuigere pindakaas die nog fijner vermalen lijkt. Maar er is nog meer verschil.

Er kunnen namelijk meer of minder pinda's in zitten. Relatief. Gelukkig staat dat tegenwoordig verplicht achterop. In heel kleine lettertjes.

Dat wordt dus lezen. Het euro-merk is in eerste instantie het aantrekkelijkst, want die is het goedkoopst. Maar nee. Er zit maar voor twee derde pinda's in. De rest is soja-olie, glucosestroop en andere plantaardige vetten. Vijfenzestig procent pinda's. Valt af. Ik wil pinda-olie, niet soja-olie.

Het huismerk komt al op 75%. Hm. Ik herinner me uit een andere winkel een huismerk met maar liefst 95% pinda's. Of helemaal niet zo dure biologische fair trade pindakaas met 99% pinda's, en de rest zout. Waarom hebben ze hier toch minder pinda in de pinda?

Uiteindelijk wordt het maar het A-merk. Die heeft tenminste nog 85% pinda. De rest heeft minder. Oh wacht! Er staat nog speciale pindakaas met 25% minder vet. Om slank van te worden.

Nee, toch niet. De 25% vet is vervangen door glucosestroop. Het is dus eigenlijk net zo goed of slecht als het veel goedkopere euro-merk. En van de glucosestroop wordt je net zo dik, of dikker als het vervangen vet. Niet alleen minder vet. Gewoon minder!

Vis

2008-12-11T12:10:00.003+01:00

Ik ben boos. Ik heb helemaal niet te veel vis gegeten.

Zo vaak is me verteld dat wij te veel vis hebben gevangen. Trawlers haalden voor mij vis uit de Noordzee en de Atlantische Oceaan. Dan zou er altijd genoeg vis in de vriezers van de winkel liggen. Maar ze haalden te veel. Ze vistten de zee leeg.

Want ik wilde te veel vis eten. Ik ben namelijk een consument. En de consument wilde vis. Dus het was mijn schuld.

Sinds ik op Ijsland ben geweest weet ik dat dat niet waar is. Want de Ijslanders hebben hun zee leeg gevist. Tot drie keer toe. Eerst hadden ze een twaalf-mijls zone om hun eiland waar ze exclusief mochten vissen. Die vis raakte op.

Toen claimden ze een exclusieve vijftig-mijls zone, tot ongenoegen van Engeland en Nederland. Maar ook die vis raakte op. Dus toen breidden ze nog maar een keer uit, tot tweehonderd mijl rondom Ijsland. Het werd bijna oorlog tussen de Engelse schippers en de Ijslandse kustvaarders, met aanvaringen en bedreigingen en al.

En ook die vis raakte op.

Omdat de consument te veel vis wilde eten? Nee. De meeste vis werd zelfs verkocht als veevoer, vermalen tot vismeel. Je kon het ook als kunstmest gebruiken als je wilde. Spotgoedkoop. De consument wilde dus helemaal niet zoveel vis.

Waren die Ijslanders helemaal gek geworden dan? Gingen ze zomaar hun zee leeg vissen om alle vis tot vismeel te vermalen, gewoon uit balorigheid? Schoten ze de walvissen systematisch uit het water voor de sport? Helaas niet.

Ijsland had buitenlands geld nodig. Want Ijsland is niet zelfvoorziend. Veel voedsel moet geimporteerd worden, voertuigen, bouwmaterialen, machines, brandstof, bijna alles eigenlijk. Om die spullen te kunnen kopen heb je buitenlandse valuta nodig. En die krijg je alleen als je er iets voor levert, iets exporteert dat andere landen willen hebben.

Ijsland heeft bijna niets wat het kan leveren. Alleen natuurschoon, schone energie, ruimte voor militaire bases, en... vis. Vis leverde ongeveer 90% van alle import-inkomsten op*.

Dus om te overleven in de globale economie, of eigenlijk gewoon om in de behoeften voor het leven op Ijsland te kunnen voorzien, moest vis geleverd worden. Vis verkopen was de enige echte manier om de broodnodige buitenlandse valuta te krijgen.

Maar wat gebeurde er als de buitenlandse consument eigenlijk geen vis meer wilde? Dan moest de vis maar op een andere manier verkocht worden. Dan moest het maar goedkoper verkocht worden dan de Nederlanders, Noren of Engelsen het aanboden. En als die landen het dan nog niet wilden of zelfs hun markten dicht dreigden te gooien tegen Ijslandse vis? Dan moest de vis desnoods onder de kostprijs worden verkocht, als goedkoop veevoer. Want het buitenlandse geld moest binnenkomen. Kostte wat het kost.

Dus ik had niet te veel vis gegeten. Het was niet mijn schuld. Het was niet de schuld van de consument.

Het kwam door de manier waarop onze internationale handel nu werkt.

Bronnen o.a.:
Iceland's 1100 years, Gunnar Karlsson, 2000/2005

*Recent experimenteerde Ijsland ook met een soort “off-shore banking”. Denk aan de Kaupthing bank met Icesave. Maar ook dat was bepaald geen succes. Wellicht omdat er geen echte eigen economie voor de geboden rentes borg kon staan.

Motivatie

2008-12-10T22:43:00.003+01:00

Geld, geld, geld. Crisis, crisis, crisis.
De kranten staan er nog steeds vol mee, en iedereen heeft er een mening over.
Maar eigenlijk interesseert het me ook steeds minder.
Gek.

Ik zou misschien als een gek mijn geld heen en weer moeten gaan schuiven. Als ik er heel hard mee wapper, misschien dat het dan meer waard wordt. Of in elk geval niet minder. Misschien zou ik nu mijn huis moeten verkopen en moeten verhuizen naar Ijsland. Oh nee, juist naar Nieuw Zeeland. Misschien moet ik wel goud kopen, om in te beleggen. Of toch juist plutonium.

Als ik nu heel bang zou zijn voor de toekomst, misschien komt die dan wel niet. Of als ik nu heel somber ben, misschien ervaar ik die toekomst dan relatief als minder naar. Als ik nu veel kranten lees, misschien wordt mijn hoofd dan wel zo moe dat ik door de crisis heen slaap.

Ik merk dat ik in elk geval steeds minder gemotiveerd ben om te sparen of te beleggen voor morgen. Moet ik heel hard gaan werken om straks lekker veel geld te hebben? Waarom? Heel veel kopen om heel veel te hebben? Waarom?

Als het bankwezen blijkbaar zelf niet eens in staat is om haar balansen op orde te houden, waarom moet ik dan doen alsof ik dat wel kan? Ze mochten als voorrecht zelfs geld maken uit het niets. Uit het niets, als het nodig was. Tien tot honderd maal zoveel als er wel was. En zelfs dat was rekbaar.*

En nog kunnen banken zich met al hun trucs niet indekken voor de toekomst. Nog blijkt het inmiddels immense bezit van banken en hun rijke aandeelhouders niet rijk genoeg om zekerheid voor altijd te bieden.

Waarom zou ik dan wel elke maand netjes uitrekenen hoeveel ik mag kopen, en hoeveel ik moet bewaren? Waarom? Waarom zou ik me als een gek proberen in te dekken tegen wat komt?

Ik snap waarom ik niet meer zou moeten nemen dan ik nodig heb. Dat hoeft ook helemaal niet. En ik hoef ook niet minder te nemen. Niet te veel, maar ook niet te weinig. Want kijk maar hoe veel er elke dag nog in onze supermarkten ligt. Overvloed. Kijk wat een handvol boeren kan produceren. Overvloed.

Ik snap ook waarom ik zou moeten bijdragen aan dat we die overvloed kunnen houden. En natuurlijk wil ik dat ook. Dat is eigenlijk alleen maar leuk, en fijn om te kunnen bijdragen.

Maar juist dat moeten jagen op geld, om zeker te zijn dat je nog mag bestaan in de toekomst. Dat vind ik eigenlijk niks. Daardoor is er helemaal geen ruimte meer voor nu.

Ons groei-kapitalisme motiveert tot indekken, en sparen en schuiven, wapperen en beleggen, graaien en stelen. Maar eigenlijk motiveert het niet tot gewoon genieten van nu hier zijn.

Wat een ruimte zou dat in mijn hoofd opleveren. Wat een ruimte zou dat in de economie opleveren. Als we er allemaal gewoon mochten zijn. Allemaal mochten eten, wonen en genieten.
Ook als we geen geld hadden.

*Dit heet fractioneel bankieren, en is de basis van ons huidige bancaire stelsel. Zie bijvoorbeeld:
en.wikipedia.org/wiki/Fractional_Banking

Liquidatie

2008-12-09T10:42:00.003+01:00

Vastgoedcriminelen en drugsbaronnen schieten elkaar in de randstad regelmatig neer. Meestal wordt het slachtoffer op klaarlichte dag klemgereden of bij zijn deur opgewacht. Iemand met een baseballpetje trekt een pistool of automatisch wapen. Hij doorzeeft het slachtoffer meerdere malen, en vlucht dan met een handlanger op scootertje door de stad.

Zelden wordt de dader, de handlanger of de opdrachtgever gepakt.

Niemand maakt zich er al te veel zorgen over. Natuurlijk is het voorpaginanieuws. Natuurlijk is het reuzespannend om te gissen wie er nu precies wie probeert om te leggen. Maar de meesten van ons zijn geen crimineel. En zeker niet eentje met zoveel geld, of zo veel kans koud gemaakt te worden door een Joegoslavische huurmoordenaar.

Politieke moorden komen ook voor, zelfs al worden ze niet precies zo genoemd. Het slachtoffer wordt op klaarlichte dag klemgereden of buiten opgewacht. Iemand met een baseballpetje trekt een pistool of automatisch wapen. Hij doorzeeft het slachtoffer meerdere malen.

De dader vlucht tevergeefs te voet, wordt door de politie klemgereden en opgepakt.

In het buitenland gebeurt dat ook. Meestal vlak voor verkiezingen.

Zo werd in Zweden in 2003 minister Anna Lindh op nota bene 11 september vermoord door een Joegoslaaf met een baseballpetje. Hij werkte wel met een mes, maar stak meerdere malen. Hij kwam wel uit een typisch huurmoordenaarsland, maar hij handelde toch echt alleen. De moord was enkele dagen voor het referendum of Zweden zou deelnemen aan de Euro.

Presidentskandidate Buttho stootte vorig jaar in Pakistan haar hoofd tegen een deurknop terwijl een man met zonnebril uit het publiek haar beschoot. Al Qaeda kreeg de schuld. Buttho overleed, en haar zoon nam de verkiezingsstrijd over.

Vlak voor de laatste Spaanse verkiezingen werd iemand van Zapatero's partij in zijn auto doorzeefd. Hier verdween de moordenaar wel, maar de ETA kreeg snel de schuld. Enkele jaren eerder werd vlak voor de verkiezingen een complete metrotrein opgeblazen in de spits. Zapatero gaf de ETA de schuld, de rest wees ongeveer naar Al Qaeda.

Russische en Bulgaarse politici worden natuurlijk voortdurend geliquideerd, en Italianen kennen ook niet anders. Amerikanen hebben gemiddeld elke twintig jaar wel een moordaanslag op hun president. Wel altijd door een eenzame gek.

Politieke moorden worden altijd begaan door eenzame zonderlingen of terroristische organisaties.

Zou er nou nooit eens een politicus worden geliquideerd in opdracht van een vastgoedcriminieel, een drugsbaron, of gewoon een concurrent?

Nadenken

2008-12-09T10:41:00.001+01:00

“Waarom wil je dat toch allemaal weten?” vraagt mijn vrouw.
Eigenlijk weet ik dat niet. Ik ben gewoon nieuwsgierig, denk ik.
Ik heb er ook een hekel aan als ik het gevoel heb dat er iets niet klopt.

Op internet en in oude kranten heb ik weer gespeurd naar feiten achter de moord op Pim Fortuijn en Theo van Gogh. En als vanzelf zoek ik naar de ongerijmdheden, en de ongeregeldheden. Misschien ben ik wel op zoek naar een verhaal. Misschien wil ik gewoon mijn eigen mening vormen over wat er nu aan de hand is.

De tweede moorden zijn ook zo spectaculair. En er was wellicht geen betere manier geweest om de algemene opinie te beinvloeden. Fortuijn was vermoord in het Media Park. Onder de neus van televisie en radio, dus die moesten er wel iets mee doen. En Theo van Gogh was weliswaar een enfant terrible, hij was ook overbekend grachtengordel-columnist en televisiemaker. Collega's moesten wel in actie komen en er voortdurend over praten.

Natuurlijk mochten we bij van der G. niets zeggen over zijn achtergrond als groen radicaal of dierenactivist. Want de man handelde alleen. Dus we moeten niets raars gaan denken over dierenactivisten en milieurakkers. Best lastig. Maar we doen natuurlijk collectief ons best om het geen groene griezels te gaan vinden.

Bij Mohammed B. mochten we natuurlijk niet gaan denken dat alle moslims zo gevaarlijk zijn als hij. Want de man handelde alleen. Zijn lidmaatschap van een losgeslagen groepje radicale moslimfundamentalisten had er ook niets mee te maken. Maar datzelfde groepje moest wel radicaal vervolgd worden. En ondertussen doen we collectief ons best om onderscheid te blijven maken tussen terrorisme en hoofddoekjes. Die hebben natuurlijk niets met elkaar te maken.

En toch hebben we het er steeds over.

Een enkele woordvoerder roept dat we bang moeten zijn, en dat we het niet op ons moeten laten zitten. De conservatieveren roepen dat we moeten oppassen, maar zeggen niet altijd precies op wie of voor wat. En de progressieven roepen dat we niet bang moeten zijn, en ons niet moeten laten ophitsen.

Iedereen lijkt iets te zeggen met de woorden “bang”, “niet” en vooral met “moeten”.

Het lijkt wel alsof ik zelf niet meer mag nadenken.

Kijken

2008-12-09T10:39:00.002+01:00

“Heb jij de documentaire gezien?” vraag ik.
“Ja, nu net.” zegt de collega. Als ik hem vraag wat hij er van vond peinst hij even.
“Het was een beetje haastwerk. Hier en daar was het afgeraffeld.”
Natuurlijk is het net iets voor een vakgenoot om het te hebben over de vorm, en niet de inhoud.
“Mijn probleem was een beetje met Katja. Ik vind haar niet zo geloofwaardig. Als bijvoorbeeld Jeroen Pauw de presentatie had gedaan, dan had het gestaan als een huis.”

Helaas moet ik hem gelijk geven. Niet omdat ik vind dat Jeroen Pauw het beter had gedaan. Maar Jeroen Pauw is de stem van het nieuws achter het nieuws. De stem van de cynische, redelijke, geaccepteerde, mainstream interviewer. Katja Schuurman is die knappe actrice met hese stem, die potentiele mannenverslindster, en die wilde meid die uit haar dak gaat op Nederland 3.

Dus als Jeroen Pauw die documentaire over de moord op Theo van Gogh had gepresenteerd, had iedere collega uit de mediawereld gekeken. Iedere politicus had er op zijn minst van gehoord. Iedere grachtengordel-bewoner had er over geconverseerd. Of het nu waar was geweest of niet – er waren misschien zelfs kamervragen van gekomen.

Maar Jeroen had het niet gedaan. Katja had het gedaan.

En naar Katja kunnen mannen niet kijken zonder op zijn minst zich ongemakkelijk te voelen. Is ze te mooi? Te direct? Te uitdagend? Te sexueel beladen? Misschien hebben vrouwen wel het zelfde probleem. Katja serieus durven nemen is blijkbaar een sociale uitdaging.

Dus vrijwel niemand van mijn collega's had gekeken toen de documentaire uitkwam. Zelfs niet stiekem. Op een gegeven moment begon ik me zelfs af te vragen of ik me moest schamen dat ik wel had gekeken.

Katja maakte de documentaire “Prettig weekend, ondanks alles” omdat ze bevriend was met de vermoorde Theo van Gogh. Zij vond dat er te veel dingen niet klopten aan de presentatie in de media, het onderzoek naar de moord, en zelfs het gedrag van politie en inlichtingdienst voorafgaand aan de moord. En in haar documentaire stelde zij deze zaken systematisch aan de kaak.

“Ja, ze hebben wel boven redelijke twijfel aangetoond dat er iets mis zit.” zegt de collega later tegen een andere collega over de documentaire van Katja. “Het lijkt er alleszins op dat Mohammed B. een informant van de inlichtingendienst was. En dat ze hem daarom hebben laten lopen.”

De andere collega knikt. Katja heeft dus toch een punt gescoord.

Als Jeroen Pauw het had gedaan had hij misschien nog veel groter gescoord. Misschien was er dan ook echt meer mee gebeurd. In elk geval hadden veel meer mensen gekeken en er over nagedacht. Maar ja. Had Jeroen zoals Katja ook gewild, gekund – en gedurfd?

Bronnen o.a.:
"Prettig weekend, ondanks alles", BNN, Katja Schuurman, 2005

Vraag

2008-12-09T10:35:00.003+01:00

Zomaar loop ik hem tegen het lijf. Terwijl ik bij de kassa mijn boeken laat inpakken komt hij naast me staan. Zijn haar is grijs geworden, en hij ziet er erg chagrijnig uit. Zou hij zich nog steeds zo rot en aangeslagen voelen? Het is inmiddels al zes jaar geleden dat het gebeurde. Oh nee, hij kan nog wel lachen, als de kassiere een grapje maakt.

Ik ken hem niet echt, hij kent mij waarschijnlijk helemaal niet. Maar we staan nu even dicht bij elkaar als hij en Pim Fortuyn, toen de laatste in zijn rug en hoofd geschoten werd. Zomaar uit het niets kwam er een man met een plastic tasje, net als mijn plastic tasje. Alleen zitten er in mijn tasje boeken, en in het tasje van de man zat een geladen pistool. Blat! Blat!

Zomaar uit het niets. En daar sta je dan pal naast. Uit de tabloids begreep ik dat dat hem nog heel lang heeft aangegrepen. Hij werd er een heel ander iemand door, misschien wraakte dat zijn huwelijk ook wel. Kan ik me zo voorstellen. Of eigenlijk gelukkig niet echt. Ik kijk nog eens naar hem. Hij glimlacht gelukkig nog. Misschien denkt hij dat ik een handtekening wil. Welnee.

Ik zou hem wel willen vragen: “hoe was dat nou?” Maar dat lijkt me niet bon ton. Tegelijk wil ik het ook helemaal niet weten. Zou hij de moordenaar goed hebben kunnen bekijken? Was het echt van der G.? Of was hij te afgeleid van de schrik?

Nou ja, veel ruimte voor twijfel was er niet. Van der G. was vrijwel op heterdaad gepakt. Beter kan bijna niet. Hij werd achtervolgd door de chauffeur van Pim, die dapper de politie inseinde. En perongeluk was er nog een busje vol ME-ers in de buurt ook. Wat een pech. Had van der G. zich zo goed voorbereid, zich vermomd met petje en zonnebril, latex handschoenen aan. Hij had zelfs van tevoren zijn wapen met wasbenzine ontdaan van vingerafdrukken. Echt profi.

En dan vergeet hij een collega met een vluchtscootertje neer te zetten.

Beetje dom. Of was zijn vluchtscooter al weg gereden? Dat hebben zich vast meer mensen afgevraagd. Misschien van der G. zelf ook wel. Ik begreep pas veel later dat hij niet direct een verklaring had afgelegd. Hij bekende pas na een half jaar. Zo lang moest hij er over na denken.

In samenspraak met de inlichtingendienst en het OM legde hij toen een verklaring af.

Hij had het toch echt alleen gedaan. En alle ongeregeldheden in zijn getuigenissen vooraf waren vergissingen. Waren er dan vergissingen? Ja, toch wel een paar. Het leek er op alsof hij op zijn minst zijn vrouw en vrienden probeerde af te schermen. Misschien ook had hij wel echt handlangers gehad, of was er zelfs een complot wat hij probeerde te verbergen. Maar dat bekende hij dus niet.

Theo van Gogh zag wel een echt complot in. Hij had zelfs een film er over gemaakt: 06/05. Maar ja, de premiere daarvan werd een beetje ondergesneeuwd door de begrafenis van van Gogh zelf. Hij was namelijk net ook spectaculair vermoord.

Van Gogh's moordenaar noemde de complotfilm niet bij zijn motieven.

Ook hij had alleen gehandeld. Uit een soort idealisme, zei hij. Net als van der G. Maar dan anders. Overleg met de inlichtingendienst voor een verklaring was niet nodig. Die hadden hem wel al voor het plaatsvinden van de moord enkele malen opgepakt. En toch weer losgelaten.

Desalnietemin blijft het bizar als ik er over na denk. Stel je voor dat die twee spectaculaire moorden wel met elkaar te maken hebben. Stel je voor dat er wel een complot achter zou zitten! Wat voor verhaal zou dat dan zijn?

Moet ik daar eigenlijk wel over nadenken? Is dat mijn verantwoordelijkheid? Ik stond er niet naast toen het gebeurde, ofzo. De man die nu bij de kassa staat, die stond er naast. En daar sta ik nu weer naast. Is het zijn verantwoordelijkheid? Wie denkt daar eigenlijk over na?

G20

2008-11-23T19:31:00.002+01:00

Afgelopen weekeinde zijn vertegenwoordigers van de twintig rijkste en economisch meest machtige landen bij elkaar gekomen. De grote twintig, of de groep van twintig, G20 dus. In Washington hebben ze vergaderd wat te doen aan de huidige crisis, en vooral hoe ze samen herhaling of erger kunnen voorkomen. Erg fijn dat ze weer eens goed bij elkaar gaan zitten om over zaken te praten die ons allemaal aan gaan.

Natuurlijk ben ik erg benieuwd wat ze allemaal besproken hebben. Daarom had ik ook direct een afdruk gemaakt van hun volledige publieke verklaring, zo gauw die op de BBC website verscheen. Zeven pagina's tekst met veel moeilijke woorden. Zo te zien heel veel algemene uitspraken die voor verschillende uitleg vatbaar zijn. En veel goede intenties.

Wel logisch, maar niet zo concreet als ik had gehoopt. Zouden ze wel al concreter hebben gesproken? Zou er een geheim deel zijn geweest in de bijeenkomst? Vast wel. In elk geval in de wandelgangen. Toch blijf ik nieuwsgierig.

Zouden ze het gehad hebben over het effect van de euro op de dollar? Sinds de tweede wereldoorlog was de dollar de grote wereldmunt. Het was de munt die ieder land moest sparen om bijvoorbeeld olie te mogen kopen, want voor een andere munt kreeg je het niet. Vrijwel alle landen bouwden zo grote voorraden dollars op.

Die dollars had de VS maar één keer hoeven uitgeven, en nooit iets voor terug hoeven doen. Mede daarom konden ze gemiddeld zo rijk leven. Maar nu sommige landen ook olie willen aanbieden voor euro's (Iran, Venezuela, eerdaags Iraq) verliest de dollar haar monopolie-positie. Die enorme hoeveelheden reserve-dollars zijn nu dus weer terug op weg naar huis.

Als bestuurder van de VS zou ik me enorme zorgen maken. Want zestig jaar opgebouwde schulden los je niet zo snel af. Als iedereen tegelijk waar voor zijn dollars wil gaat dat natuurlijk helemaal mis. Als ik Bush of Obama was zou ik al lang naar mijn collega-landen hebben geroepen: “help!”.

Maar ja, als stoer land kun je dat misschien niet al te openbaar roepen. De VS is ook de grote broer van de wereld. En of het nu een vervelende of een goede grote broer is, stoer moet hij wel blijven.

Ik hoop maar dat de VS toch wel “help!” roepen, al is het in het geheim. Want we blijven elkaar wel nodig hebben. Onze handel en economieen zijn nu eenmaal heel erg met elkaar verweven. En niemand is gebaat bij een instortende grote broer – zeker niet eentje met een groot leger en te veel kernwapens.

Misschien heeft Bush toch al om hulp geroepen*. Misschien zaten landen als China, India en Brazilië er daarom nu wèl bij, in tegenstelling tot al de jaren er voor. Toen waren het nog de G8. En daar weer voor, toen er nog ruzie was met de Soviet Unie, was het de G7. Misschien heeft Amerika toegegeven dat het in een lastig parket zit, en is het daarom dat meer landen “inclusief de armste landen” nu een grotere stem moeten krijgen in het Internationaal Monetair Fonds. Als grote broer zijn kleine broers en zusters serieuzer aan het nemen is is dat best goed.

Op die manier is de bijeenkomst van een G20 al heel hoopvol.

Bronnen o.a.:
Petrodollar warfare, William Clark, 2005
G20 declaration, zoals gepubliceerd op website van de BBC

* Misschien zijn daar in de G20 verklaring wel wat aanwijzingen voor. Zo hebben ze het bij te nemen maatregelen over “closer macro-economic cooperation”. Dat zou je kunnen lezen als onderling afstemmen hoeveel geld je als land bij kunt drukken. In hetzelfde zinnetje staat “avoid negative spillovers”. Zouden ze daarmee op het teveel aan dollars doelen? Wie weet? De tekst blijft voor meer interpretaties vatbaar.

Bijtanken

2008-11-22T13:56:00.003+01:00

Niet lang geleden moest ik op zondag een lange rit maken. Omdat mijn ontbijt er bij ingeschoten was, en ik niet van honger houd, bleef er maar één optie over. Een optie waar ik niet echt blij mee was, maar ik had geen keus. Ik zou moeten bijtanken op het tankstation.

Mijn auto had ook dorst, dus ik zou het aangename voor de auto maar met het noodzakelijke voor mij combineren. Eten op tankstations in Nederland is mijns inziens namelijk te duur, en niet zo lekker. Te duur snap ik wel, want je moet als tankstation toch nog ergens je winst vandaan halen. De omzet van de benzine gaat namelijk al snel op aan alle accijns, BTW, indirecte belastingen, huur en personeel. De eerste twee bij elkaar zijn volgens stickers bij onze Duitse buur-tankstations al gauw 70% van de benzineprijs. Bij ons zal het wel niet heel anders zijn.

Niet zo lekker snap ik eigenlijk ook wel een beetje. Want langer houdbare spullen kun je langer in de schappen laten staan, en dus langer verkopen. Dat betekent vaak meer suiker of zout. Een uitzondering staat misschien in de koeling. Maar ook die broodjes gezond of met vlees zijn voor mij achteraf vaak te zout. Dagvers. Zou dat betekenen “vandaag”?

Zucht. Zoet of zout dus. Daar stond ik fijn kieskeurig te zijn. En ondertussen had ik honger. Geen broodjes? Geen saucijzending? Zelfs geen automaatkoffie? Koop dan maar een pak koeken. Of een reep chocolade. Dat stilt in elk geval de honger. Of indien dat niet lukt stilt het in elk geval de lust tot eten. Ik zag al op tegen de veel te zoete nasmaak in mijn mond. Want geraffineerde suiker ben ik thuis ontwend.

Niet helemaal tevreden met mijn zoete aankopen verschanste ik me weer achter het stuur. Zou ik het allemaal in één keer opeten? Die neiging heb ik wel vaak als ik honger heb. Waarschijnlijk zou ik dan na een korte opleving helemaal inzakken en ook geen energie meer hebben. Dat gebeurt me dan in dat geval. Voel ik me dan ook niet lekkerder door.

Een vriendin legde me pas haarfijn uit hoe dat zit. Je krijgt met zo'n rol koeken namelijk zo veel geraffineerde suiker binnen, dat je daar helemaal niets mee kunt. Eerst krijg je een suikerkick (lijkt op energie), en dan neemt je lichaam maatregelen. Geschrokken maakt het dan heel veel insuline aan om alle overtollige suiker weg te werken. Daarmee daalt je suikerspiegel weer diep, en is al je energie ook prompt weer weg. En als je pech hebt zet je lijf de overtollige suiker om in lichaamsvet.

Oog in oog met de chocolade kreeg ik een idee. Wat nu als ik alleen zoveel energie zou opeten als ik op dat moment ongeveer nodig had? Wat nou als ik gaandeweg af en toe een hapje zou nemen? Genoeg om de volgende tien kilometer te rijden, maar niet meer? De energie van zo'n koekje lijkt al bijna door je smaakpapillen binnen te komen. Dus het was het proberen waard.

Het vereiste wel discipline. Nee, niet de hele rol koekjes naar binnen slokken. Kleine beetjes.

In elk geval at ik zo elk hapje onderweg bewust. Steeds een klein beetje bijtanken. Alsof je voorzichtig een beetje hoog-octaan brandstof direct in de motor inspuit, in plaats van je tank met goed eten te vullen.

Maar het leek wel te werken. Ik had steeds net voldoende energie, geen echte behoefte om door te eten, bijna geen suikerkick, en geen volle onbevredigde koekbuik. Niet slecht.

Liever had ik wat meer echt eten gehad. Bij Italiaanse tankstations begrijpen ze dat vaak beter, met gegrilde paprika's, echte koffie verkeerd en fijne broodjes. De Duitsers doen het veelal ook niet slecht. Maar bij ons is het meest behelpen met noodeten. Raar eigenlijk. Want bij een diesel giet je toch ook geen superbenzine in de tank?

Socialismo

2008-11-18T22:53:00.001+01:00

“Socialismo is not good” zegt ze.
Ze komt van Cuba, een van de laatste Socialistisch-Communistische bolwerken in de wereld. Sinds kort woont ze hier, bij haar Nederlandse man. Daar studeerde ze rechten, en was ze in haar derde jaar. Hier maakt ze nu eerst maar even schoon, want met haar studie kun je hier niets.

Als ik haar vraag of ze haar studie niet had willen afmaken, laat ze een langgerekt geluid horen. Als ze dat had gedaan, dan had ze nog twee jaar na haar studie moeten blijven op Cuba. En ze wilde toch wel liever dat haar zoontje bij papa in Nederland zou opgroeien. Ze moest al meer dan een jaar wachten voor ze over mocht komen van de Nederlandse overheid. Dat was lang genoeg. Als ze trouwens geen kind had gehad van een Nederlander had ze nog langer moeten wachten voor ze hierheen zou mogen komen. Onze grens is niet zo open voor de meeste buitenlanders.

Toch wil ik dan wel weten waarom ze dan op Cuba had moeten blijven. Houden ze daar niet van emigranten? Zoiets. Studeren is op Cuba gratis, maar als je eenmaal afgestudeerd bent moet je daar wel bijdragen aan de gemeenschap. Je mag dus niet direct naar het best betalende buitenland. Voor de meeste studies moet je twee jaar blijven, voor medicijnen vijf jaar. In de praktijk wordt dat nog wel eens tien jaar of meer, zegt ze. Haar tante is arts, dus ze kan het weten.

Haar tante is nu uitgezonden om te helpen in Gambia. Dat verdient overigens wel al beter dan op Cuba. Want thuis op Cuba kan ze nu een auto, een stereo, en allemaal luxe spullen aanschaffen. Volgens mij is ze wel trots op haar tante. Ondertussen verwonder ik me dat een relatief arm land als Cuba ook ontwikkelingshulp stuurt. Zij vindt het blijkbaar heel gewoon.

Ze kan overigens niet te lang blijven, want ze moet kijken naar dagopvang voor haar zoontje.
“Daycare is very expensive here!” roept ze plots. Ik geef haar gelijk. Je krijgt tegenwoordig wel een bijdrage van de belasting, maar juist als je redelijk begint te verdienen wordt die bijdrage weer heel klein. Alleen als je echt heel veel verdient, of juist als je bijna niets verdient, heb je er iets aan. Ze snuift. Hoe kan je als land zo willen dat moeders meer werken? Dan maak je dagopvang toch niet zo duur?

Op Cuba kost dagopvang niets. Alle onderwijs is goed en gratis. Inclusief studeren. En medische hulp kost ook niets. De tandarts ook niets. En de hulp is goed, maar de ziekenhuizen zijn wel viezig. Ze zijn niet zo schoon als hier.

Ze dweilt snel en efficient de kamer. Alles is daar eerst van de overheid, vertelt ze. Iedereen werkt ook voor de overheid. Als het van mensen zelf zou zijn, zouden ze er misschien beter voor zorgen.

Alles van de overheid? En je huis dan? Dat ook? Nee, je huis kun je van de overheid kopen. Het huis van haar moeder is van haarzelf. Zolang als ze leeft, of tot ze het terug verkoopt aan de staat. Als je het koopt moet je wel een aantal jaren afbetalen. Maar niet tien, twintig dertig jaar, zoals hier. Dat is belachelijk lang. Gewoon vijf jaar ofzo, en dan is het voor altijd van jou.

Hoe meer ze vertelt, hoe beter ik dat Socialismo eigenlijk vind klinken. Ik word er een beetje onrustig van. Hoe doen ze dat? Betaal je veel belasting daar? Ik vraag het haar maar even.

Geen belastingen.

Iedereen op Cuba werkt in principe voor de overheid. Dus iedereen wordt ook betaald door de overheid. Terwijl ze haar jas aantrekt blijft ze even staan. “You know, the problem is that they don't pay you enough. If they would pay enough...”. Ze zegt het net niet hardop. Maar ik geloof dat ze hetzelfde denkt. Als de Cubaanse overheid genoeg zou kunnen betalen, en dat zou doen... dan was dat Socialismo misschien toch lang niet zo slecht.

Foto: fragment van Che Guavara, door Alberto Korda, 1960

Honger

2008-11-13T14:05:00.003+01:00

“Ik neem nog een klein beetje hoor” zegt mijn tafelgenoot. Hij schept zijn vierde bord vol op. Ik ben blij dat hij er is, een lang niet geziene vriend op bezoek. Blij dat hij mijn kookkunst waardeert. Zelf kom ik aan drie borden. Hij aan vijf.

En toch zie je het niet aan hem, of aan mij. We hebben geluk met ons snelle metabolisme. Want dikker worden we niet snel. Wat er te veel in komt gaat er ook weer uit. Of we verbranden het, want koud hebben we het ook niet heel snel. Hij sport het er misschien ook af, want hij sport veel. Ik niet. Ik loop veel en gooi vaak met kinderen. Op het bed.

Dus dieetproducten hebben wij niet nodig. Light en “Minder Vet” hoeven wij niet te eten. Aan een maagband hoeven wij gelukkig al helemaal niet te denken. En de nieuwe “allereerste en enige” hongerremmer die “100% bewezen” is, hebben wij dus ook niet nodig.

Honderd procent bewezen klinkt trouwens best pretentieus. Er staat zelfs een diagram bij waarin het effect van de remmer staat aangegeven. Op de eerste dag neem je niet 2100 maar 1800 calorieen in, als je het middeltje gebruikt. Dat is een verschil van ongeveer 15%. Dat zou je inderdaad wel kunnen merken. Echt enorm veel is het ook weer niet, maar wel echt merkbaar.

Misschien val je dan inderdaad ruim een kilo af per week, in de eerste weken. Dat zegt die vrouw in de advertentie. Maar ja, dat doe je eigenlijk met de meeste diëten wel, begrijp ik van vriendinnen. Waarom zijn het trouwens meestal vriendinnen, die daar zoveel van weten? Hun vriendjes hebben veel vaker een bierbuikje.

Dus het maakt het dieten vooral makkelijker, zo'n hongerremmer. Niet goedkoper. Want wat je bespaart aan eten, betaal je ruim in remmers terug – bijna honderd euro per maand, als de introductieprijs voorbij is. Ruim duizend euro per jaar. En wat voor chemisch spul zou het eigenlijk zijn, zelfs al is het gemaakt uit “natuurlijke” ingredienten? Wat is het eigenlijk, dat het zo werkt?

Palmolie en haverolie. Vetten dus. Samen zijn ze verwerkt tot een soort papje met water, wetenschappelijk en technisch verpakt zodat ze onverteerd in je dunne darm aan kunnen komen. Een zintuig aan het einde van je dunne darm merkt dan dat er nog onverteerd vet in je darmen is, en die onderdrukt dan je hongergevoel. Slim he?

Wacht even. Je darmen vertellen je dat je geen honger hoeft te hebben als je nog vet aan het verteren bent? Je hebt dus minder honger als je genoeg vet eet? Dus dat hongergevoel, dat al die diëtende mensen ervaren, dat betekent dus dat zij niet genoeg vet hebben gegeten? Zijn die darmen nou helemaal gek geworden?

Of zouden die darmen toch gelijk kunnen hebben? Mensen die minder dik willen zijn eten heel vaak alleen maar Light en mager. Of met dertig, veertig, vijftig procent minder vet. Of met 0% vet. Die krijgen dus inderdaad veel minder vet binnen.

Dat is gek. Waar worden ze dan zo dik van? Als ze dat al zijn natuurlijk. Wat zit er eigenlijk wel in die boter zonder vet? Water en zout. Daar wordt je niet dik van, tenzij het vastgehouden vocht is. En in de magere worst? Zetmeel, suiker en glucosestroop. Daar wordt je wel dik van. En misschien ook van de patatjes en frikandellen die je alsnog eet omdat je te weinig vet in je dunne darm had.

Dus van Light en mager eten wordt je misschien juist wel dik.
Niet verzadigd, wel dik.

Maar misschien hebben mijn tafelgenoot en ik wel makkelijk praten. Wij hoeven zelfs niet na te denken of we liever dun of liever dik zouden willen zijn. We hebben toch niet echt keus. Wij eten gewoon net zoveel vet tot ons hongergevoel gestild is.

Bronnen o.a.:
verpakkingen van light en magere producten, en een advertentie van hongerremmers

Bladeren

2008-11-13T14:03:00.005+01:00

Buiten is er een vervelend vroemm-vroemm geluid. Wat is het toch? Een brommer? Een grasmaaier? Een warmdraaiend bejaardenvehikel?
“Vliegtuig!” roept mijn tweejarige. Alles wat vroemm doet kan in haar oren een vliegtuig zijn.
Samen klimmen we voor het raam. Dan kunnen we misschien zien wat het is. “Niet vliegtuig!” roept ze.

Het is een bladen-blazer. Of eigenlijk zijn het verschillende bladen-blazers, gehanteerd door medewerkers van de gemeente. Ze zijn met vijf man. En elk van hen heeft op zijn rug een ronkend benzinemotortje, dat verbonden is met een brede stofzuigerslang aan een soort geweer. Daarmee blazen ze de bruine boomblaadjes op straat op een grote hoop. Een veegwagen rijdt er dan overheen om de hopen herfstbruin op te zuigen.

Wat een waardeloos geluid! Moet ik daar de hele herfst van gaan genieten?
“Moet jij nodig klagen”, zegt een vriend, “stel je voor dat je echt de hele dag dat geluid moest horen”. Inderdaad, de bladen-blazende mannen hebben allemaal oorbeschermers op. “Ik vraag me af hoe arbo-verantwoord die dingen op de lange termijn zijn”, moppert vriend met me mee.

Een gezellig gesprek met je collega's tijdens het blazen zit er dus ook niet in. Want je hoort elkaar niet door het lawaai, of niet door de oorkleppen. Ach, misschien houden ze wel meer pauzes samen. En misschien werkt het ook wel echt efficienter, zo'n blaas-ding.

In de doe-het-zelf en tuin-handel worden bladruimers in elk geval flink aangeprezen. Dat zijn dan natuurlijk minder robuuste modellen, want die hoeven niet de hele dag gebruikt te worden. Meestal hebben ze ook geen benzinemotor, maar een electromotor en een heel lang snoer. Dat is ook handig, want dan kun je tenminste zien bij welk huis het ding hoort. Je kunt ook niet te ver de straat op. Daarvoor is het snoer te kort. Verder is het net echt.

En het geluid is zo mogelijk nog indringender en irritanter. Whiiiiii! Best knap eigenlijk.

Een moderne bladruimer werkt natuurlijk nauwelijks meer als het geregend heeft. Goed natte bladeren plakken aan de grond. Die laten zich niet meer rondblazen. Wel jammer dan weer dat het in de herfst zo vaak regent.

Een ouderwetse bladruimer – een bezem – werkt nog wel bij natte bladeren. Natte bladeren veeg je bijna net zo makkelijk op een hoop als droge. Je veegt minder makkelijk onder een auto, dat wel. Maar bladeren vallen meestal op de stilstaande auto's en niet er onder. Misschien veeg je ook niet zoveel bladeren als je kunt blazen. Zelfs niet als je extra brede bezems gebruikt. Maar het werkt vast veel gezelliger, als je onder het werken weer met elkaar kunt kletsen.

En desnoods ga je met wat meer mensen tegelijk bladeren vegen. Misschien verhoogt dat het veiligheidsgevoel in de buurt ook weer. Meer uniformen op straat. Minder geluidsoverlast. Minder CO2-uitstoot. Minder handel in blazers, maar weer meer in bezems.

Waar zouden de straatvegers zelf voorkeur voor hebben? Vegen? Blazen? Soms vegen en soms blazen? Biertje drinken? Ik zal het eens proberen te vragen. Als ik hen er toe kan bewegen hun oorbeschermers af te zetten, tenminste.

Saai

2008-11-11T13:36:00.003+01:00

Vanochtend lag er weer een ongevraagde brief in de bus, dit keer van een tussenbureau voor werkgevers en werknemers. “Juist nu, tijdens de huidige economische malaise, is payroll een ideale oplossing.” Alweer lees ik dat woord: malaise. Overal kan ik het lezen en horen. Het gaat slecht met de economie. Het gaat slecht met de huizenmarkt. Het gaat slecht met de handel in voedsel. En het gaat nog slechter worden. En het komt allemaal door de bankencrisis.

Want met de banken gaat het het allerslechtst. Zij willen namelijk geen geld meer uitlenen, vooral niet aan elkaar. En sommige banken vallen mede daarom om. Ze moeten gered worden door onze overheden, die daarvoor ons belastinggeld nodig hebben. En hoewel de banken door ons gered worden zullen ze nog steeds geen geld aan ons willen uitlenen. Want het is malaise.

Het nieuws wordt er bijna saai van.

En toch vind ik het gek. Want vooralsnog merk ik weinig in het echt van die “malaise”. De huizenmarkt zit al heel lang een beetje vast. Een beetje, want juist nu hebben drie directe kennissen van mij een nieuw huis gekocht, en zijn enkele anderen aan het rondkijken. In mijn straat staan er ook weer meer bordjes met “verkocht”. Misschien dat de prijzen wat zakken, en dat er daarom ook wordt verkocht. Maar verkocht wordt er, en de prijzen zijn nog steeds hoger dan een paar jaar terug.

Volgens de BBC hebben de grote supermarktketens een terugloop gesignaleerd van maar liefst 0,3%. Wat? Nul komma drie procent? Dat lijkt mij helemaal niet zo veel. In de praktijk merken wij als mensen pas een verschil van een procent of 10. Dat hebben psychologen honderd jaar geleden al uitgevonden. Nul komma drie procent is nog niet eens een dertigste daarvan.

Ik hoor dat banken op de fles gaan en dat er veel financials ontslagen zullen worden. Duizenden en duizenden. Maar op diezelfde krantenpagina's waarop die berichten staan, staan ook advertenties om financials te werven. En soms zijn die advertenties paginagroot, even verderop. Zelden heb ik er zo veel gezien. En als ik een filmpje wil zien op internet over de bankencrisis, dan krijg ik eerst een commercial te zien van een bepaalde oer-Nederlandse bank. Want zij willen mijn geld wel voor me investeren.

Sommige bedrijven liggen er uit. Dat is duidelijk. Maar voor anderen is er weer meer werk. Een vriend vertelde trots dat het bedrijf waar hij werkt flink wat vluchten op Denemarken er bij had gekregen, omdat een Deense operator is weg gevallen. Werk zat. Wel weer heel veel heen en weer schuiven van werkgever naar werkgever, misschien.

En ja, er zijn veel mensen en plaatselijke overheden geld kwijt in Icesave. Dat kan nog even duren voor dat dat geld terug komt, als het ooit echt terug komt. Maar er worden ook meer Rolls Royces verkocht, er zijn weer meer miljonairs bij, en de quote 500 is collectief weer rijker.

Dus waarom hoor en lees ik steeds dat er sprake is van malaise? Wil iedereen graag mee doen met de trend? Willen sommige rijken graag dat wij collectief hun verliezen gaan betalen? Is er geen leuker nieuws? Speculeren de redacteuren van het nieuws zelf op een verdere neergang van de beurs? Of gaat het overal slechter, en alleen bij mij in de buurt niet?

Luistert de krant alleen maar naar de banken, en horen we daarom een beetje vertekend nieuws? Misschien moeten de gezamenlijke banken binnenkort hun jaarrapporten gaan maken voor de belasting. En dus praten ze de markt een beetje naar beneden. Zo van: “zie je wel dat we geen winst hebben gemaakt?”, en “wij waren ook aan het omvallen hoor”. Dan helpt een golf van slechte berichten in de krant natuurlijk wel. Dat maakt het wat geloofwaardiger.

Stel dat dat zo is, zou er dan ook een disclaimer bij de negatieve berichten mogen?
“Dit nieuws is ter attentie van de belastingen. Alle anderen kunnen het gevoeglijk negeren. En mocht u toevallig wat aandelen in onze bank willen kopen, ze zijn nu extra goedkoop.”

Negers

2008-11-11T10:08:00.002+01:00

Inmiddels alweer wat jaren terug was ik met mijn aanstaande vrouw in een winters Washington. Met een bijzonder schone en lege metro gleden we de stad in. Want wij wilden het ook wel eens zien, die plek waar de wereld schijnbaar geregeerd wordt. Of in elk geval het grote land van onze overburen.

Amerika is een raar land. Ze zijn er heel trots. Iedereen heeft kans om heel rijk te worden, en het helemaal te maken. Van krantejongen tot krantenmagnaat. Van arme immigrant tot staalbaron. En zelfs als je een beetje neger bent kun je er toch president worden.

Dat klinkt erg mooi. Iedereen heeft een kans. Zelfs al zal het voor de meeste Amerikanen een Amerikaanse droom blijven. Want niet iedereen kan president of krantenmagnaat zijn. Iedereen heeft een kans, en de rest heeft gewoon een baantje. Een soort gelijkheidsbeginsel.

We baanden onze weg omhoog uit het indrukwekkende, schone station. Omhoog met de lange roestvrijstalen roltrappen. Zo naar de Mall: het langgerekte grasveld waaraan de Smithsonian musea liggen. Aan de ene korte kant staat het Capitool, waar hun regering vergadert. En aan de andere kant een enorme obelisk. Midden in winters Washington.

En midden tussen de negers.

Eerst dacht ik dat het zwervers waren. En dat waren sommige misschien ook. De anderen verkochten geroosterde kastanjes en wanten. Geirriteerd constateerde ik dat ik mijn eigen wanten juist kwijt was. Maar na een paar keer vragen of zij misschien mijn wanten hadden zien liggen, waren we omsingeld door negers. Heel vriendelijke en heel hulpvaardige negers, dat wel. Maar ik kreeg het toch wat benauwd.

Ik kocht maar een nieuw paar wanten van een van hen. En daarna wandelden we zo snel en zo koel als we konden naar ons eerste museum. Gelukkig werden we niet gevolgd. Ik vroeg me even af of ze mij nu een racist zouden vinden. Domme gedachte, waarom zouden ze? Wel gek dat er geen enkele blanke tussen hen stond.

Misschien omdat het nog niet lang na 11 september was, was er extra ingangscontrole. Alle handtasjes moesten doorzocht worden met een lange stok. Door een neger. Toevallig natuurlijk. Omdat mijn vrouw niet snel genoeg was moest haar hele tas leeg. De man vond duidelijk dat hij niet genoeg werd gerespecteerd. Onder onze lange winterjassen hoefde hij niet te kijken. Als we daar een jachtgeweer onder hadden gehad hadden we dat mee mogen nemen. Hij had dus instructies.

Maar misschien was het toch geen toeval. Want eenmaal binnen bleek dat ook alle andere suppoosten negers waren. Op eentje na. In de zaal met echt heel bijzondere schilderijen uit de Italiaanse renaissance stond een superieur. Een latino.

Wonderlijk. In de hal was een enorm bronzen relief van een generaal uit de burgeroorlog, met zijn soldaten. Samen vochten zij tegen de slavernij. De blanke generaal op zijn paard. En de negersoldaten allemaal te voet. Een duidelijke rolverdeling. Of is het machtsverhouding? Of gewoon wat andere kansen als je van een ander ras bent?

Hoe graag had ik toen een foto genomen van dat relief. Dan had ik de hele museumstaf er voor gezet. De latino chef natuurlijk op een voetstukje. De negersuppoosten net iets lager om hem heen, netjes op een rij. En ik had gevraagd of ze trots zouden willen lachen voor de camera. Om te laten zien hoe ver we zijn gekomen.

Jammer dat ik dat toen niet heb durven vragen. Zouden ze ja hebben gezegd? Zouden ze de ironie van zo'n geposeerde foto hebben gevat? Zou ik nu nog steeds zo'n foto kunnen nemen? Of zou de komende president wel iets kunnen veranderen?

Kamp

2008-11-07T21:47:00.002+01:00

De fiets van mijn vrouw is gestolen bij het station. Een prive-initiatief, niet door de wethouder of de gemeente. Maar misschien zou de fiets nog terug te vinden zijn, zei de mevrouw aan de telefoon. Ik moest maar even langskomen in de loods.

De door de gemeente bekostigde opslagplaats van fietsen zonder eigenaar ligt ergens in niemandsland. Ik fiets tussen chemische fabrieken en groothandels van auto-onderdelen. Eigenlijk is het helemaal niet ver van mijn huis, maar het ligt op een industrieterrein. En daar kom je niet zonder reden. Ik niet. En eigenlijk bijna niemand. Als je er niet werkt heb je er niets te zoeken.

De fiets van mijn vrouw staat er niet tussen, in de loods. Heel veel andere fietsen die ik niet mag meenemen of kopen staan er wel. Maar daar heb ik niets aan. Jammer.

Om de teleurstelling te verwerken fiets ik nog maar wat doelloos rond op het industrieterrein. Wat is zo'n terrein groot en leeg. En zelfs als er bedrijvigheid is, dan beperkt zich dat tot aan en af rijden van vrachtwagens. Ergens ver achterin zie ik wat groen. Een doodlopend weggetje naar het laatste bedrijf achter de bomenhaag. Wat zou dat zijn?

Ik kan er niet in. Het is beveiligd door hoge hekken. Dubbele poortjes. En er achter is het enorm. Ik had niet eens beseft dat er nog zoveel ruimte achter de bomen was. Ik dacht dat daar de weilanden van de boeren al begonnen.

Het is de gemeentelijke waterzuivering. Dat je een terrein van verschillende hectares zo kunt verstoppen! En er staan nog heel grote installaties op ook. Je zou verwachten dat zoiets het industrieterrein en misschien zelfs de aangrenzende wijk zou domineren. Ik wist niet dat het er was. Ik wist niet dat het daar zat.

Een bizarre gedachte. Stel je voor dat het een concentratiekamp was geweest. Had ik dan wel geweten dat het daar was? Had ik wel geweten wat er achterin dat industrieterrein, aan het eind van het doodlopende straatje was? Had ik als bewoner beseft wat zich daar afspeelde?

Een paar jaar terug was ik in Dachau, bij Munchen. In de oorlog was daar een enorm concentratiekamp, midden in een enorm industriegebied. Het eigenlijke kamp lag verscholen tussen de SS-kazernes en de wapenfabrieken. Ik wilde het graag eens zien. Als er geen bordjes hadden gestaan waar ik het herdenkingscentrum zou kunnen vinden, had ik het tien keer gemist.

Wat in Dachau, en veel andere kampen is gebeurd was vreselijk. Toen bewoners en bewoonsters van het naburige stadje werden rondgevoerd tussen de stapels lijken barstten ze in tranen uit. “Wir haben es nicht gewusst!” Mijn elitaire klasgenootjes en geschiedenisleraar lachtten daar wat schamper over.

Ineens vraag ik me af. Had ik het wel geweten? Misschien had ik gezien dat er treinen naar binnen gingen – goederentreinen. Waarschijnlijk wist ik wel dat er een soort strafgevangenis was. Maar hoe groot het was of wat er echt gebeurde, zou ik daar een idee van gehad kunnen hebben? In de buurt van het strafkamp had ik niet kunnen komen, want dat mocht niet van de SS. En mensen die uit het kamp kwamen mochten over niets praten wat ze daar hadden gezien. Op straffe des doods, van henzelf en mogelijk hun familie, als ik het goed begrijp.

De waterzuiveringsinstallaties liggen uitgestrekt achter het hek. Zelfs dat wist ik al niet.